Γενικευμένη ανησυχία

Κεφάλαιο από το βιβλίο Μιλήστε με έναν ειδικό, των Γ. Ευσταθίου, Φ. Λέκκα, Χ. Βαρβέρη, & Ε. Κονσουλίδου.

Στην περίπτωση της γενικευμένης ανησυχίας, το άτομο υποφέρει από μία καθολική, υπερβολική και επίμονη ανησυχία για γεγονότα και καταστάσεις της καθημερινής ζωής. Πιο συγκεκριμένα, υποφέρει από ένα διαρκές και επίμονο αίσθημα άγχους και ανησυχίας, συχνά χωρίς την ύπαρξη εμφανούς λόγου, εξαιτίας της υποκειμενικής εκτίμησης ότι τα πράγματα στη ζωή του θα εξελιχθούν προς το χειρότερο. Προετοιμάζεται για μία επερχόμενη καταστροφή και ανησυχεί υπερβολικά για θέματα, όπως: οικονομική κατάσταση, υγεία, οικογένεια, εργασία, σπουδές, ή και άλλα θέματα της καθημερινής ζωής. Παρότι η ανησυχία μπορεί να αφορά σε θέματα που είναι δυνατόν να απασχολούν και άλλους ανθρώπους, εντούτοις η ένταση και η διάρκεια είναι τέτοια που ξεπερνά το απλό άγχος που θα βίωναν οι περισσότεροι άνθρωποι κάτω από τις ίδιες συνθήκες.

Αυτό που συμβαίνει στις περιπτώσεις της γενικευμένης ανησυχίας είναι ότι το άτομο έχει την τάση να αξιολογεί ένα μεγάλο εύρος περιστάσεων και γεγονότων ως απειλητικών. Θέματα αποδοχής από τους άλλους, ικανοποιητικής απόδοσης, ελέγχου, αλλά και άλλα ζητήματα, λαμβάνουν, λόγω άγχους, τεράστιες διαστάσεις και μονοπωλούν την προσοχή του σε μεγάλο μέρος της καθημερινότητάς του. Έτσι, διαιωνίζεται η δυσλειτουργική εκτίμησή του ότι παντού κρύβονται κίνδυνοι τους οποίους αδυνατεί να αντιμετωπίσει.

Η ανησυχία αυτή μπορεί να συνοδεύεται από πολλά συμπτώματα, όπως: υπερβολική και συνεχής εσωτερική ένταση, ευερεθιστότητα, μυϊκή ένταση, πονοκέφαλοι, εφίδρωση, δυσκολία στη συγκέντρωση, ναυτία, ζαλάδα, κόπωση, δυσκολίες στον ύπνο, τρέμουλο. Η ύπαρξη αυτών των συμπτωμάτων προκαλεί πρόσθετη δυσφορία, αλλά και ανησυχία για την προέλευσή τους.

Αρκετές φορές το άτομο αντιλαμβάνεται ότι το άγχος του είναι υπερβολικό σε σχέση με τις καταστάσεις που αντιμετωπίζει. Ωστόσο, παρότι έχει αυτή την επίγνωση, νιώθει ότι η εμπειρία του άγχους και της ανησυχίας είναι πέρα από τον έλεγχό του και δυσκολεύεται να ανταποκριθεί σε καταστάσεις της καθημερινής ζωής. Όταν το άγχος είναι έντονο, δυσκολεύεται να ανταποκριθεί ακόμη και σε απλά πράγματα της καθημερινότητας. Επιπλέον, διαταράσσεται σοβαρά η ικανότητά του να χαλαρώσει και να απολαύσει την καθημερινότητά του.

Αντιπροσωπευτικά μηνύματα

Θα ήθελα να εκφράσω και εγώ το πρόβλημα που έχω τελευταία και έχει να κάνει με τους φόβους της καθημερινότητάς μου οι οποίοι είναι πάρα πολλοί.

Γενικά είμαι πολύ ανασφαλής σαν άνθρωπος και είχα απευθυνθεί σε ειδικό, αλλά χωρίς αποτέλεσμα, και τελικά τα παράτησα. Κυριεύομαι από έντονο άγχος όλη μέρα. Φοβάμαι να κυκλοφορώ το βράδυ, φοβάμαι να αφήνω τον σύντροφό μου να βγαίνει, γιατί νομίζω ότι θα δει κάποια πιο ωραία και θα με αφήσει για αυτήν, φοβάμαι γενικά πολύ την εγκατάλειψη. Έχω ξεκόψει από φίλες μου γιατί νιώθω ότι δεν έχω να συζητήσω πια κάτι ενδιαφέρον, αλλά δεν μου στοίχισε όσο θα μου στοιχίσει αν χάσω τον σύντροφό μου. Δεν ξέρω τι μου συμβαίνει, αλλά μου είναι πολύ δύσκολο να ανοιχτώ σε κάποιον ψυχολόγο εκ νέου. Τα μαθήματα στη σχολή μου πάνε καλά και γενικά δεν “φαίνεται” να υπάρχει κάτι “κακό” στη ζωή μου, δηλαδή κάποιο σοβαρό πρόβλημα. Ωστόσο, δεν μπορώ να χαρώ τις ωραίες στιγμές, είμαι συνεχώς με άγχος. Παρακαλώ, βοηθήστε με.

Καλησπέρα. Βιώνω τα τελευταία χρόνια κάποια ψυχολογικά προβλήματα, αλλά δεν μπορώ να καταλάβω τη φύση τους. Στο μυαλό μου επικρατεί σύγχυση.

Τις περισσότερες φορές δεν ξέρω τι είναι αυτό ακριβώς που με απασχολεί. Η κατάσταση αυτή δεν είναι συνεχής και υπάρχουν αρκετά διαλείμματα θετικής διάθεσης. Νομίζω ότι δεν ξέρω τον εαυτό μου ώστε να προσδιορίσω το πρόβλημα. Έχω τη λογική να πάρω έναν έναν τους τομείς της ζωής μου και να τους αναλύσω ώστε να προσπαθήσω να τους διορθώσω, αλλά αυτές οι λογικές αναλύσεις έχουν βραχύβια αποτελέσματα. Είμαι πραγματικά πεπεισμένη ότι ένας ψυχολόγος δεν θα μπορούσε να μου πει κάτι παραπάνω από αυτά που έχω σκεφτεί. Παρόλο, όμως, που προσπαθώ να βάλω σε μία τάξη τα πράγματα στον εγκέφαλό μου και να λειτουργήσω πιο θετικά και το καταφέρνω συχνά, όταν χρειαστεί να μείνω στο σπίτι μου για να εργαστώ είμαι πέρα για πέρα αντιπαραγωγική. Το μυαλό μου γυρνά εδώ κι εκεί, σε γενικευμένες ανησυχίες για το μέλλον, σε φόβους μήπως δεν αντεπεξέλθω στις απαιτήσεις του παρόντος, σε απολογισμούς και αυτοεπικρίσεις, τόσο που χάνω από πού ξεκίνησα, και μπλέκομαι σε ένα λαβύρινθο σκέψεων και έχω μία θολή εικόνα του τι με απασχολεί. Μάλλον μου είναι δύσκολο να επικεντρώσω τη σκέψη μου στα απολύτως απαραίτητα πρακτικά ζητήματα που με αφορούν τώρα, στα απολύτως προσδιορισμένα προβλήματα που έχω τώρα και την αφήνω να διαχέεται. Έτσι, καταλήγω να είμαι ασυνεπής στις υποχρεώσεις μου, να νιώθω πολλές φορές άχρηστη και να μη θέλω να αποδεχθώ το παρελθόν μου ως ένα κομμάτι του εαυτού μου γιατί το θεωρώ άδειο. Περιλαμβάνει μόνο ανούσιες σκέψεις. Κάθε ημέρα είναι σαν να θέλω να τραβήξω μία κόκκινη γραμμή και να κάνω μία νέα έναρξη. Πολύ συχνά ξυπνάω μεσημέρι σαν να μην έχω κανένα κίνητρο για ζωή αν και αυτό που σπουδάζω με ενδιαφέρει. Τι είναι αυτό που τόσο με πτοεί; Θα ήθελα να μου πείτε από την εμπειρία σας, αυτά τα συμπτώματα σε ποιες περιπτώσεις ανθρώπων τα έχετε συναντήσει πιο πολύ ώστε να μπορέσω να καταλάβω τι μου συμβαίνει… Υπάρχει κάποια καλή συμβουλή για να συγκεντρώνω το μυαλό μου στα ουσιώδη θέματα και να μην το αφήνω να «καίγεται»; Νιώθω ότι έχω δυνατότητες αλλά τις χαραμίζω με τη ζωή που κάνω.

Γεια σας, θα ήθελα τη συμβουλή σας για κάτι. Πέρασα μία μεγάλη περίοδο ανησυχίας για το μέλλον και έντασης και ακόμη δεν μπορώ να πω ότι έχω συνέλθει εντελώς… Σκέψεις για το χειρότερο γεμίζουν το μυαλό μου κάθε φορά που μιλάω με τη μητέρα μου (που είναι και η ίδια αρκετά αγχώδης), ή τον on and off φίλο μου (ο οποίος επίσης παρουσιάζει συμπτώματα άγχους και στρες) και λόγω του οποίου συναισθηματικά υποφέρω εδώ και έναν χρόνο περίπου. Αισθάνομαι κουρασμένη χωρίς ιδιαίτερη προσπάθεια και με ένα αίσθημα γενικότερης απαξιοποίησης όλων. Νιώθω ότι περιμένω κάποιον να με σώσει κατά κάποιον τρόπο, ή το πολύ πολύ να με ακούσει. Έφθασα να κάνω δύο απονευρώσεις παρακαλώ, κατά τις οποίες οι οδοντίατροι μου είπαν ότι είναι συμπτώματα ψυχοσωματικά… και δείχνουν στρες. Δεν ξέρω πώς να ζήσω καλύτερα τη ζωή μου, και πώς επιτέλους να βγω από αυτόν τον βάλτο που έχω μπει και που δεν προχωράει τίποτα. Επαγγελματικά ή σε σχέσεις. Φιλικές και μη. Οποιοδήποτε σχόλιο θα μου έκανε μεγάλο καλό. Ευχαριστώ πολύ.

Γεια σας. Θα ήθελα να με βοηθήσετε να χαλαρώσω. Εδώ και λίγο καιρό αδυνατώ πλήρως να ηρεμήσω και αυτό έχει ως αποτέλεσμα να νιώθω μονίμως κουρασμένη τόσο σωματικά όσο και ψυχικά. Δεν έχω περισσότερο φόρτο εργασίας απ’ ό,τι παλαιότερα και δεν ξέρω γιατί έχω αρχίσει και έχω τόση ένταση. Έχω πάντα ένα παράξενο συναίσθημα ότι κάποιος ξαφνικά θα μπει στο χώρο  που βρίσκομαι και θα μου αναγγείλει κάτι κακό, κάτι για το οποίο ευθύνομαι εγώ, κάτι που θα έπρεπε να έχω κάνει και δεν το έκανα, κάτι που θα πρέπει να τρέξω να κάνω αμέσως για να μη συμβεί το “κακό”!

Φοράω ωτοασπίδες για να μην ακούω ήχους (κάθε ήχο που ακούω τον αναλύω για το κατά πόσο σχετίζεται με το κακό που έρχεται). Κλειδώνω την πόρτα του δωματίου μου (για να νιώθω προστασία, υποτίθεται), αλλά χωρίς αποτέλεσμα. Ίσως, μάλιστα, όλα αυτά με φοβίζουν περισσότερο. Και το χειρότερο είναι ότι αυτή την ψυχική κατάσταση την ακολουθούν και οι μύες μου που είναι συνέχεια τεντωμένοι και έτοιμοι να δράσουν. Να φανταστείτε ότι παθαίνω κράμπες ενώ δεν πάθαινα ποτέ. Έχω κουραστεί να είμαι μονίμως σφιγμένη και σε αναμονή. Περιμένω τη συμβουλή σας.

Συνήθεις ερωτήσεις και απαντήσεις

Πού μπορεί να οφείλεται ότι σκέφτομαι πάντα το χειρότερο σενάριο;

Υπάρχει περίπτωση να έχετε πέσει στην παγίδα της καταστροφοποίησης. Πρόκειται για μία συνήθεια της σκέψης, στην οποία προδικάζουμε τη χειρότερη δυνατή εξέλιξη χωρίς υποχρεωτικά να βασιζόμαστε σε στοιχεία. Για να καταλάβετε γιατί θεωρούμε ότι πρόκειται για μία παγίδα της σκέψης, σκεφτείτε πώς θα ήταν η ζωή μας αν λειτουργούσαμε συνεχώς με τη λογική ότι όλα θα εξελίσσονταν με τον χειρότερο δυνατό τρόπο, ή αλλιώς αν για όλα τα πράγματα έπρεπε να μας εγγυηθεί κάποιος ότι δεν υπάρχει περίπτωση να μας συμβεί το οτιδήποτε. Αυτή τη στιγμή που διαβάζετε την απάντησή μας κανείς δεν μπορεί να σας εγγυηθεί ότι δεν θα γίνει ένας καταστροφικός σεισμός, όμως δεν το σκέφτεστε. Φανταστείτε πώς θα ήταν η ζωή σας αν σκεφτόσασταν συνέχεια ότι μπορεί να πέσετε και να χτυπήσετε όταν περπατάτε, να πέσει κάτι στο κεφάλι σας από ένα μπαλκόνι κ.λπ. Σαφώς κάτι τέτοιο είναι θεωρητικώς δυνατόν να συμβεί, αλλά η πιθανότητα είναι εξαιρετικά μικρή. Αν είχαμε συνεχώς στο μυαλό μας όλα τα πράγματα που είναι θεωρητικώς δυνατόν να συμβούν (να γίνει σεισμός, να μας δολοφονήσει ένας κακοποιός κ.λπ.) δεν θα μπορούσαμε να κάνουμε τίποτα.

Είναι γεγονός ότι σε καθετί που κάνουμε υπάρχει ένας βαθμός επικινδυνότητας. Από αυτή την άποψη, οι φόβοι είναι «αντικειμενικοί», αλλά είναι αυθαίρετοι γιατί είναι επιλεκτικοί. Γιατί να μη φοβάστε να ταξιδέψετε με αυτοκίνητο (όπου στατιστικά υπάρχουν πολύ περισσότερες πιθανότητες ατυχήματος), αλλά και απλώς να περπατήσετε (πώς μπορείτε να είστε σίγουρη ότι δεν θα χτυπήσετε); Υπ’ αυτή την έννοια, οι φόβοι είναι αυθαίρετοι, καθώς εστιάζετε στην επικινδυνότητα κάποιων μόνο καταστάσεων και μάλιστα όχι των πλέον επικίνδυνων.

Πού μπορεί να οφείλεται η συνεχής ανησυχία για καθημερινά πράγματα;

Κατά πάσα πιθανότητα πρόκειται για μία γενικευμένη μορφή άγχους που χαρακτηρίζεται από υπερβολική ανησυχία και προσδοκίες που προκαλούν φόβο για διάφορες καταστάσεις της ζωής μας. Σε αυτή τη μορφή άγχους παρατηρείται έντονη κόπωση, εσωτερική ανησυχία (έχουμε το αίσθημα ότι είμαστε σε «αναμμένα κάρβουνα») και μυϊκή ένταση σε όλο μας το σώμα. Οι ανήσυχες σκέψεις εστιάζονται κυρίως στην εμφάνιση προβλημάτων τα οποία δεν θα μπορέσουμε να αντιμετωπίσουμε, στην αναμονή αρνητικής κριτικής από τους άλλους, στην προσδοκία κακής επίδοσης σε κάτι που θα μας ζητηθεί, ή σε θέματα σχετικά με τη σωματική μας υγεία.

Αυτό που συμβαίνει σε τέτοιες περιπτώσεις είναι ότι το άτομο έχει την τάση να αξιολογεί ένα μεγάλο εύρος περιστάσεων και γεγονότων ως απειλητικών. Οι καταστάσεις αυτές δεν εμπίπτουν σε κάποια συγκεκριμένη κατηγορία, αλλά σε γενικές γραμμές αφορούν σε θέματα αποδοχής από τους άλλους, ικανοποιητικής απόδοσης, ελέγχου, αλλά και στα ίδια τα σωματικά συμπτώματα του άγχους που περιγράψαμε παραπάνω. Η προσοχή του ατόμου αρχίζει να εστιάζεται επιλεκτικά στις όψεις εκείνες των καταστάσεων και των γεγονότων που θα μπορούσαν να εκληφθούν ως απειλητικά, παραγνωρίζοντας τη γενική εικόνα και επιτρέποντας, έτσι, στη δυσλειτουργική εκτίμησή του ότι παντού κρύβονται κίνδυνοι να διατηρηθεί.

Πού μπορεί να οφείλονται οι πολλές αρνητικές σκέψεις πριν από τον ύπνο;

Το φαινόμενο που περιγράφετε μπορεί να έχει τον χαρακτήρα της «ανησυχίας», δηλαδή της μορφής εκείνης του άγχους που χαρακτηρίζεται από έντονη γνωστική διέγερση. Το μυαλό μας κατακλύζεται από σκέψεις (οι οποίες γενικώς μπορεί να αναφέρονται σε θετικά ή αρνητικά ζητήματα), και πλάθει «σενάρια» ή θέτει προβλήματα που δεν επιδέχονται απάντηση. Ως αποτέλεσμα, δεν μπορούμε να χαλαρώσουμε ώστε να κοιμηθούμε, αρχίζουμε να βιώνουμε άγχος, λόγω του άγχους δεν μπορούμε πράγματι να κοιμηθούμε και μπορεί επιπλέον να προκληθεί άγχος για τη δυσκολία ή την αδυναμία έλευσης του ύπνου.

Πώς μπορεί να αντιμετωπίζει κανείς αντίξοες καταστάσεις;

Το να θέτουμε τα γεγονότα και τα πράγματα στην πραγματική τους διάσταση μας βοηθά να παραμείνουμε ψύχραιμοι και να μην ενδώσουμε σε υποκειμενικές εκτιμήσεις καταστροφολογικού χαρακτήρα. Αυτό δεν σημαίνει ότι μπορούμε να παραμείνουμε ανεπηρέαστοι σε κάθε αντιξοότητα της ζωής, αλλά περισσότερο ότι η συναισθηματική μας αντίδραση θα είναι σύστοιχη με το πραγματικό μέγεθος της αντιξοότητας, θα φοβηθούμε, δηλαδή, όσο πρέπει να φοβηθούμε, θα στενοχωρηθούμε όσο πρέπει να στενοχωρηθούμε, κ.ο.κ.

Βιώνω άγχος ακόμα και μετά την απομάκρυνση διαφόρων ψυχοπιεστικών καταστάσεων.

Θα πρέπει να γνωρίζετε ότι συχνά μετά από μία έντονη ψυχοπιεστική κατάσταση χρειαζόμαστε ένα διάστημα προσαρμογής, προκειμένου να επιστρέψουμε στην προηγούμενη λειτουργικότητά μας. Στο πλαίσιο αυτό, είναι πολύ πιθανό να πρέπει να δώσετε στον εαυτό σας την ευκαιρία να αποβάλει το άγχος. Λόγος ανησυχίας θα συντρέξει μόνο αν το φαινόμενο επιμείνει για μεγάλο χρονικό διάστημα.

«Τραβάω» ανθρώπους γύρω μου που έχουν και εκείνοι προβλήματα άγχους.

Θα θέλαμε να σας διαβεβαιώσουμε ότι δεν «τραβάτε» κάποια συγκεκριμένη κατηγορία ανθρώπων. Απλώς τα προβλήματα που σχετίζονται με το άγχος είναι εξαιρετικά συνηθισμένα και είναι πολύ πιθανό να ακούσετε ότι ανάλογες δυσκολίες αντιμετωπίζουν και πολλοί άλλοι. Το να συζητάτε τα θέματα γύρω από το άγχος δεν είναι από μόνο του κακό, αρκεί να μη θεωρήσετε ότι αφού πολλοί άνθρωποι υποφέρουν από το άγχος είστε καταδικασμένος να μάθετε να ζείτε με αυτό.

Μπορούν τα συμπτώματα του άγχους να έχουν σωματικές επιπτώσεις;

Είναι γεγονός ότι το άγχος επιδρά στην υγεία, αλλά τα ψυχολογικά προ- βλήματα που σχετίζονται με αυτό, σε γενικές γραμμές, δεν οδηγούν στην ανάπτυξη κάποιου σοβαρού σωματικού προβλήματος. Εξαίρεση αποτελούν οι περιπτώσεις μηχανικής σωματικής καταπόνησης (π.χ. ο πόνος στα ούλα μπορεί να οφείλεται στο τρίξιμο των δοντιών κατά τη διάρκεια της νύχτας και αν συνεχιστεί αυτή η συνήθεια για μεγάλο χρονικό διάστημα μπορεί να προκληθούν βλάβες φθοράς στα δόντια σας).

Παλαιότερα, η εμφάνιση καρκίνου συσχετιζόταν όχι με το άγχος αλλά με ορισμένα χαρακτηριστικά προσωπικότητας που στοιχειοθετούσαν αυτό που ονομαζόταν προσωπικότητα τύπου C, αλλά νεότερες έρευνες δεν επιβεβαιώνουν τη συγκεκριμένη συσχέτιση. Αυτό που δείχνουν οι έρευνες είναι ότι το άγχος και το στρες μπορεί να οδηγήσουν στην εμφάνιση ή να επηρεάσουν την πορεία μιας σειράς σωματικών παθήσεων, οι οποίες συχνά ονομάζονται «ψυχοσωματικές», ενώ επίδραση παρατηρείται και στις χρόνιες παθήσεις. Σύμφωνα με τα παραπάνω, το άγχος και το στρες δεν μπορούν να μας προκαλέσουν καρκίνο, αλλά μπορούν να μας προκαλέσουν μεγάλη συναισθηματική αναστάτωση και να βλάψουν τη γενική ποιότητα της ζωής μας.

Είναι φυσιολογικό να έχω τρέμουλο στα άκρα όταν αγχώνομαι;

Το φαινόμενο που περιγράφετε εκ πρώτης όψεως είναι απολύτως φυσιολογικό, καθώς η έντονη συναισθηματική φόρτιση συνοδεύεται από σωματικές αλλαγές. Το τρέμουλο στα άκρα είναι σύμπτωμα άγχους. Αν πραγματικά το πρόβλημα είναι πολύ έντονο, αποτελεί αντικείμενο προσοχής από τρίτους κ.λπ., θα πρέπει να γνωρίζετε ότι υπάρχουν ειδικές μέθοδοι για τη μείωση της έντασης της σωματικής αντίδρασης που συνοδεύει το στρες. Ονομάζονται μέθοδοι χαλάρωσης και περιγράφονται σε διάφορα βιβλία αυτοβοήθειας.

Μπορούν οι επίμονες ζαλάδες να είναι σύμπτωμα άγχους;

Το πρώτο βήμα σε ένα πρόβλημα τέτοιου είδους είναι να κάνετε πλήρεις ιατρικές εξετάσεις που να αποκλείουν την ύπαρξη κάθε πιθανού ιατρικού προβλήματος. Αν οι ιατρικές εξετάσεις αποκλείσουν το ενδεχόμενο οι ζαλάδες να συνδέονται με κάποιον σωματικό παράγοντα, τότε θα πρέπει να γνωρίζετε ότι τα συμπτώματα που περιγράφετε είναι δυνατόν να προκαλούνται από άγχος, το οποίο ειδικά επί θεμάτων υγείας συχνά ανακύπτει μετά την εμφάνιση και την αποδρομή ενός σωματικού προβλήματος. Στην περίπτωση αυτή, είναι σημαντικό να μην επιδοθείτε σε ατελείωτες επιβεβαιώσεις των ιατρικών εξετάσεων, αλλά να απευθυνθείτε σε έναν ειδικό ψυχικής υγείας προκειμένου να λάβετε συστηματική βοήθεια.

Έχω αγχώδη διαταραχή. Πώς πρέπει να με αντιμετωπίζουν οι γύρω μου;

Ως προς την ερώτηση σχετικά με το πώς θα πρέπει να συμπεριφέρεται το περιβάλλον σας είναι πολύ σημαντικό να μην υιοθετήσετε τον ρόλο του «ασθενούς». Οι άνθρωποι του περιβάλλοντός σας θα πρέπει να σας φέρονται «φυσιολογικά». Τα συμπτώματα που αντιμετωπίζετε δεν χαρακτηρίζουν όλη σας την υπόσταση και δεν θα πρέπει οι άλλοι να προσαρμόζουν όλη τη συμπεριφορά τους απέναντί σας βάσει αυτών.

Ποιος είναι κατάλληλος να χορηγήσει φαρμακευτική αγωγή για το άγχος;

Από τη στιγμή που πιστεύετε ότι θα σας ήταν χρήσιμο να λάβετε φαρμακευτική αγωγή, ο κατάλληλος ειδικός είναι ο ψυχίατρος, καθώς οι ψυχολόγοι δεν χορηγούν φάρμακα. Ωστόσο, η πρότασή μας θα ήταν να επιλέξετε έναν ψυχίατρο που να έχει και ψυχοθεραπευτική εκπαίδευση, ή να συζητήσετε μαζί του το ενδεχόμενο να έχετε μία παράλληλη ψυχοθεραπευτική συνεργασία, καθώς συνήθως το άγχος αντιμετωπίζεται αποτελεσματικότερα ψυχοθεραπευτικά, ή με συνδυασμό φαρμακευτικής αγωγής και ψυχοθεραπείας. Η ψυχοθεραπεία με τα καλύτερα αποτελέσματα για το άγχος είναι η γνωσιακή-συμπεριφοριστική.