Αναβλητικότητα – Διακοπή Σπουδών

Κεφάλαιο από το βιβλίο Μιλήστε με έναν ειδικό, των Γ. Ευσταθίου, Φ. Λέκκα, Χ. Βαρβέρη, & Ε. Κονσουλίδου.

Συνάδελφοι που βοήθησαν σε μία αρχική αποδελτίωση των απαντήσεων: Γ. Αλεξοπούλου.

Το άτομο που αντιμετωπίζει δυσκολίες, λόγω αναβλητικότητας και διακοπής των σπουδών, μπορεί να βρίσκεται αντιμέτωπο με τις ακόλουθες διαφορετικές καταστάσεις:

  • Ποτέ δεν ξεκίνησε τις σπουδές του.
  • Εισήχθη στο πανεπιστήμιο, αλλά χρωστά πολλά μαθήματα για το πτυχίο.
  • Εισήχθη στο πανεπιστήμιο και, ενώ έχει καταφέρει να ολοκληρώσει τα περισσότερα μαθήματα, υπολείπονται πολύ λίγα (δύο – τρία) για το πτυχίο.
  • Απομένει για το πτυχίο μόνο η ολοκλήρωση της διπλωματικής εργασίας.

Στις δύο πρώτες περιπτώσεις, το άτομο μπορεί να χρειάζεται έντονη ενθάρρυνση, συναισθηματική υποστήριξη και επιβεβαίωση ότι πράγματι είναι εφικτό, ακόμη και σε μεγάλη ηλικία, κάποιος να ξεκινήσει και/ή να ολοκληρώσει σπουδές. Στις δύο τελευταίες περιπτώσεις, το άτομο μπορεί να χρειάζεται ενθάρρυνση, ώστε να κάνει το πρώτο βήμα για να αποκαταστήσει τις επαφές του με τη σχολή φοίτησης, αλλά και πρακτικές συμβουλές για την οργάνωση της μελέτης μετά από μακρόχρονη αποχή.

Τα προβλήματα αναβλητικότητας, στην πραγματικότητα, αντανακλούν δυσκολίες στο ζήτημα του αυτοελέγχου. Το αναβλητικό άτομο εκτιμά ότι η αξία της ολοκλήρωσης ενός έργου στο παρόν («εδώ και τώρα») είναι μικρότερη από το άμεσο κέρδος της αναβολής. Δηλαδή, πιστεύει ότι έχει περισσότερα να κερδίσει μεταθέτοντας την προσπάθεια για το μέλλον (μείωση του άγχους, αίσθηση ότι την επόμενη φορά θα είναι καλύτερα προετοιμασμένο και θα περάσει το μάθημα κ.λπ.). Ταυτόχρονα, δυσκολεύεται να προβλέψει πώς θα νιώθει στο μέλλον, ως αποτέλεσμα της απόφασής του να μεταθέσει για αύριο κάτι που πρέπει να γίνει σήμερα. Τα δύο αυτά στοιχεία συνδυάζονται με την υποκειμενική εκτίμηση ότι το έργο είναι δύσκολο, επίπονο και χρονοβόρο (π.χ. τα «δυσκολότερα» μαθήματα της σχολής, η ολοκλήρωση της διπλωματικής), γεγονός που αυξάνει την πιθανότητα αναβλητικότητας, ή και αποφυγής κάθε προσπάθειας.

Πολλοί λόγοι αιτιολογούν την επιλογή του ατόμου να αφήσει για την επόμενη ημέρα ή το απώτερο μέλλον κάτι σημαντικό σε σχέση με τις σπουδές του. Ειδικότερα:

  • Το έργο εκτιμάται ως δύσκολο: Για παράδειγμα, το άτομο εκτιμά ως δύσκολη τη διαδικασία εισαγωγής στο πανεπιστήμιο, ή κατάφερε να εισαχθεί σε μία σχολή αλλά τελικά βρίσκεται αντιμέτωπο με μαθήματα που δεν κατανοεί, ή απαιτούν εντατικό διάβασμα.
  • Το άτομο δεν διαθέτει αποτελεσματικές δεξιότητες μελέτης και οργάνωσης της ύλης.
  • Οι σπουδές και το πανεπιστήμιο πυροδοτούν προσωπικούς φόβους: τον φόβο της αποτυχίας ή τον φόβο της επιτυχίας. Στην πρώτη περίπτωση, το άτομο φοβάται ότι θα αποτύχει και ως εκ τούτου αποφεύγει την εξέταση για να μην υποστεί τις δυσάρεστες συνέπειες μιας πιθανής αποτυχίας. Στη δεύτερη περίπτωση, το άτομο φοβάται την επιτυχία, δεδομένου ότι η ολοκλήρωση των σπουδών ισοδυναμεί με την ανάληψη πρωτοβουλιών για την ενήλικη ζωή (μεταπτυχιακό, εργασία, αυτονόμηση από την οικογένεια, οικονομική ανεξαρτησία κ.λπ.), τις οποίες νιώθει ανέτοιμο να αναλάβει. Ως εκ τούτου, μέσω της αναβλητικότητας παρατείνει μία «περίοδο χάριτος».
  • Τελειοθηρία: Το άτομο έχει θέσει μη ρεαλιστικές προσδοκίες και υψηλά στάνταρντ για τις σπουδές του. Σκέφτεται ότι πρέπει να πηγαίνει τέλεια προετοιμασμένο στην εξέταση και ότι πρέπει να σημειώνει υψηλές επιδόσεις. Όταν δεν καταφέρνει να ανταποκριθεί σε αυτές τις προσδοκίες, ασκεί αυστηρή αυτοκριτική και νιώθει αποτυχημένο. Έτσι, γίνεται περισσότερο ευάλωτο να λάβει την απόφαση να αποφύγει μία εξέταση ή να παραιτηθεί από τη συνολική προσπάθεια ολοκλήρωσης των σπουδών του.
  • Μικρή ανοχή στη ματαίωση: Η τριτοβάθμια εκπαίδευση απαιτεί από το άτομο να κάνει αρκετές προσαρμογές στον τρόπο μελέτης, στην παρακολούθηση των μαθημάτων και στις εξετάσεις, σε σχέση με ό,τι είχε συνηθίσει κατά τη φοίτηση στο σχολείο. Έτσι, αν προκύψουν εμπόδια, η μικρή ανοχή στη ματαίωση μπορεί να οδηγήσει στο να γίνει αντιληπτή η κατάσταση ως ανυπέρβλητα δύσκολη, άδικη και ακατόρθωτη.
  • Συνθήκες ζωής και αντικειμενικά εμπόδια που κρίνονται από το άτομο ως ανυπέρβλητα (οικογενειακές υποχρεώσεις, οικονομικές δυσκολίες, έλλειψη υποστήριξης από το οικογενειακό περιβάλλον κ.λπ.).
  • Αυστηρός εσωτερικός κριτής: Πρόκειται για τη διαρκή υποτίμηση των ικανοτήτων και των δεξιοτήτων που το άτομο διαθέτει και τη διαρκή έκφραση αμφιβολίας για το αν είναι ικανό να καταφέρει να υλοποιήσει τους στόχους του. Όπως συμβαίνει και στο άγχος εξετάσεων, η επιτυχία αποδίδεται στην τύχη ή στην εύνοια των συνθηκών και η αποτυχία στην προσωπική ανικανότητα. Ο αυστηρός εσωτερικός κριτής μπορεί, επίσης, να αποτρέψει το άτομο από περαιτέρω προσπάθεια όταν συγκρίνεται με τους άλλους (όλοι οι άλλοι τα καταφέρνουν και παίρνουν πτυχίο ή περνούν μαθήματα ή όλοι οι άλλοι τα καταφέρνουν με λιγότερο διάβασμα κ.λπ.).
  • Έλλειψη άμεσης ικανοποίησης: Η ολοκλήρωση των σπουδών και η απόκτηση πτυχίου είναι μία διαδικασία που απαιτεί αρκετό χρόνο και δέσμευση σε έναν συγκεκριμένο στόχο. Ειδικά στην περίπτωση ενός ατόμου που χρωστά πολλά μαθήματα ή που ποτέ δεν εισήχθη σε κάποια σχολή, η ανταμοιβή για την προ- σπάθεια που θα καταβάλει στο «εδώ και τώρα» γίνεται λιγότερο σημαντική όταν σκέφτεται πόσο μακρινή είναι η εκπλήρωση του απώτερου στόχου.
  • Υπεραισιοδοξία στην εκτίμηση του χρόνου: Η εσφαλμένη εκτίμηση του ατόμου ότι προλαβαίνει να διαβάσει και ότι έχει χρόνο χωρίς κάτι τέτοιο να ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Αυτή η υπεραισιοδοξία οδηγεί σε ανεπαρκές διάβασμα και αποτυχία ή στην απόφαση για αποφυγή της εξέτασης.
  • Αίσθηση του ατόμου ότι αποδίδει καλύτερα υπό πίεση, και έτσι αποφασίζει να διαβάσει την τελευταία στιγμή αυξάνοντας την πιθανότητα να μην προλάβει να καλύψει τον όγκο της ύλης, ή και να αποτύχει στην εξέταση και να απογοητευτεί.

Ανεξάρτητα από το τι ισχύει από τα παραπάνω ή από τον συνδυασμό τους, η αναβλητικότητα ξεκινά ως μηχανισμός αντιμετώπισης του προβλήματος. Όταν το άτομο αποφασίσει να μην πάει σε μία εξέταση ή αποφασίσει να αποφύγει τον υπεύθυνο για τη διπλωματική του καθηγητή, ουσιαστικά μειώνει την πίεση, το άγχος και την απογοήτευση που νιώθει στη σκέψη της προσπάθειας και μιας ενδεχόμενης αποτυχίας. Ωστόσο, η επιλογή του αυτή, τελικά, γίνεται μέρος του μηχανισμού διατήρησης και διαιώνισης του προβλήματος. Τα μαθήματα αρχίζουν να συσσωρεύονται, καθιστώντας την επόμενη προσπάθεια ακόμη πιο πιεστική και δύσκολη, και η αυτοεκτίμηση και η αίσθηση αυτοαποτελεσματικότητας πλήττονται σοβαρά.

Σε ένα επόμενο επίπεδο, η μακροχρόνια αναβλητικότητα που έχει οδηγήσει σε αποχή από το πανεπιστήμιο και τα μαθήματα (διακοπή σπουδών) κάνει το ξεκίνημα να φαίνεται «βουνό» και το άτομο πιο απογοητευμένο από ποτέ. Ταυτόχρονα, προστίθενται δυσκολίες λόγω της έλλειψης επαφής με τη σχολή και το διάβασμα γενικότερα (ύλη, σημειώσεις, οργάνωση μελέτης), ή δημιουργούνται συνθήκες (π.χ. οικογένεια, στρατός, εργασία) οι οποίες είναι ασύμβατες με τον χρόνο που απαιτείται να αφιερωθεί στη διεκπεραίωση των ακαδημαϊκών υποχρεώσεων για να ολοκληρωθούν οι σπουδές. Προκειμένου να αρχίσει το άτομο να αντιμετωπίζει την κατάσταση αυτήν είναι σημαντικό να λάβει βοήθεια ώστε να αποσαφηνίσει τους λόγους που το οδήγησαν στην αναβλητικότητα και τη διακοπή των σπουδών, καθώς και να αποκτήσει επίγνωση αυτού του φαύλου κύκλου. Κάτι τέτοιο είναι σχεδόν αναγκαίο, δεδομένου ότι το εκπαιδευτικό σύστημα, επιτρέποντας τη μακρόχρονη φοίτηση, διευκολύνει τη συνέχιση της αναβλητικότητας και τελικά της διακοπής των σπουδών.

Αντιπροσωπευτικά μηνύματα

«Έχω εισαχθεί πριν πάρα πολλά χρόνια σε μια σχολή στην Αθήνα. Έχω παρακολουθήσει ελάχιστα και φυσικά δεν έχω αποκτήσει πτυχίο. Τώρα είμαι εργαζόμενη και μητέρα, αλλά με βασανίζει το θέμα των σπουδών μου. Θέλω να προσπαθήσω. Έχω τρομερό άγχος… και τρελαίνομαι στην ιδέα πως τα έχω παρατήσει… Αν ξεκινήσω να δίνω μαθήματα έχω ελπίδες; Αυτό μου έχει γίνει έμμονη ιδέα, σε σημείο που το στρες μου φέρνει πονοκέφαλο και έντονη ζάλη. Θέληση έχω. Το μόνο που χρειάζομαι είναι ψυχολογική υποστήριξη… Ευχαριστώ πολύ.

Καλησπέρα. Ο Θεός να σας δίνει δύναμη για να βοηθάτε όλους αυτούς που έχουν χάσει το μονοπάτι και την ελπίδα τους. Είμαι 25 ετών, δουλεύω στην οικογενειακή επιχείρηση και βγάζω καλά λεφτά, αλλά το θέμα είναι ότι συνειδητοποίησα, ίσως αργά, πως τελικά τα λεφτά δεν είναι το παν στη ζωή. Από μικρός ήθελα να γίνω κάτι, δεν γούσταρα να μείνω στη δουλειά του πατέρα μου. Δεχόμουν μεγάλες πιέσεις, ψυχολογικές. Δεν είχα καμία απολύτως υποστήριξη όσον αφορά στα ακαδημαϊκά μου. Από τα 15 μου δουλεύω και είχα θάψει το όνειρό μου για πολλά χρόνια. Τώρα όμως που μεγάλωσα και σκέφτομαι πιο ώριμα, βλέπω πόσο κακό έκανα στον εαυτό μου. Έχω πάρα πολύ συχνά κατάθλιψη και αρνητικές σκέψεις. Νιώθω κατώτερος από τους άλλους, και το χειρότερο είναι ότι έχασα τον σεβασμό προς τον εαυτό μου. Αυτά όλα πηγαίνουν και έρχονται μέσα στο μυαλό μου καθημερινά και νιώθω πλέον ότι δεν ανήκω στο ανθρώπινο είδος. Είμαι κοινωνικός άνθρωπος, έχω πολλούς φίλους και μία όμορφη σχέση. Όταν όμως με πιάσει ΑΥΤΟ, δεν θέλω να δω κανέναν και κλείνομαι στον εαυτό μου. Πριν από μερικούς μήνες αποφάσισα να σπουδάσω, έκανα το μεγάλο βήμα να φύγω και να τους αφήσω.

Άκουγα πλέον καθαρά τη φωνή της καρδιάς μου. Ήταν τόσο δυνατά τα συναισθήματα και ήμουν τόσο ευτυχισμένος και διαφορετικός. Τελικά κάτι πήγε στραβά και γύρισα πίσω. Ξέχασα, επίσης, να σας πω ότι δεν έχω τελειώσει το λύκειο και αυτό είναι πιστεύω ένα μείον μου. Με κάνει να στενοχωριέμαι και με παίρνει από κάτω. Είμαι 25 και δεν έχω βγάλει λύκειο, δεν είναι απαράδεκτο; Για να μη σας κουράζω άλλο, θα διατυπώσω κάποιες ερωτήσεις που έχω. Υπάρχει τρόπος να ξεφύγω από τον τυφώνα που με έχει τυλίξει; Θέλω να πάω να σπουδάσω και να φύγω επιτέλους από αυτό το βασανιστήριο. Πώς μπορώ να κάνω μία αρχή; Είναι αργά για να σκέφτομαι τις σπουδές; Το θέλω όσο τίποτα άλλο. Πιστεύω ότι ένας άνθρωπος με θέληση και πίστη μπορεί να καταφέρει πολλά. ΒΟΗΘΗΣΤΕ ΜΕ ΣΑΣ ΠΑΡΑΚΑΛΩ. ΕΥΧΑΡΙΣΤΩ ΠΟΛΥ.

Έχω  καθυστερήσει  τη  διπλωματική  μου  εργασία  εδώ  και  δύο  χρόνια. Συγκέντρωσα υλικό αλλά δεν έγραψα τίποτα. Δεν είχα προθεσμία και ούτε που κατάλαβα πώς πέρασαν οι μήνες χωρίς να έχω γράψει τίποτα. Τώρα δεν μπορώ ούτε να την πλησιάσω, με πιάνει στενοχώρια. Δεν ξέρω από πού να αρχίσω, ντρέπομαι να πάω στον καθηγητή, σκέφτομαι όλο τον χαμένο καιρό. Αν υποθέσουμε ότι έχω έμφυτη ολιγωρία, φυγοπονία και αναβλητικότητα, αυτό μπορεί να ξεπεραστεί;

Το θέμα έχει ως εξής. Είμαι 23 χρονών και μπαίνω στο έκτο έτος σπουδών. Η ιδέα ότι έχω μείνει πίσω με στενοχωρεί πολύ και με κάνει να ντρέπομαι. Βέβαια, o κοινωνικός περίγυρος όπως και οι γονείς μου δυσχεραίνουν την κατάσταση, καθώς δεν παύουν να μου υπενθυμίζουν πως ακόμη δεν τελείωσα. Παράλληλα με τις σπουδές μου δούλευα πάνω στο αντικείμενο, παρακολουθούσα διάφορα σεμινάρια, ωστόσο δεν βόλευε να πηγαίνω σε κάποια μαθήματα, με αποτέλεσμα στις εξεταστικές να τρέχω τελευταία στιγμή και φυσικά να μην υπάρχει θετικό αποτέλεσμα. Φέτος αποφάσισα να μη δουλέψω και να αφοσιωθώ στη σχολή. Δυστυχώς το σύστημα της σχολής δεν μου επιτρέπει να δώσω αρκετά μαθήματα μαζί παρά να δηλώνω 6 μόνο σε κάθε εξάμηνο και αυτό με πηγαίνει πίσω. Τον τελευταίο καιρό νιώθω συνεχώς αγχωμένη και κλαίω. Νιώθω ότι τίποτα δεν κάνω σωστά. Σκέφτομαι το μέλλον. Ανυπομονώ να βάλω τη ζωή μου σε σειρά, να γυρίσω στον τόπο καταγωγής μου όπου έχω και μία σχέση 7 χρόνια και βλέπω ότι δεν γίνεται, είμαι δέσμια εδώ, να ξεμπλέξω με τη σχολή που θα χρειαστεί έναν χρόνο ακόμη. Νιώθω να με πνίγει όλο αυτό, δεν ξέρω από πού να αρχίσω…

Γεια σας. Είμαι φοιτητής σε ένα πανεπιστημιακό τμήμα και εδώ και πολύ καιρό –λόγω διαφόρων καταστάσεων και αμέλειας– χρωστώ 3 μαθήματα για να πάρω πτυχίο. Τα 2 από αυτά είναι και τα πιο δύσκολα για μένα γι’ αυτό και τα είχα αφήσει ελπίζοντας… Αυτή τη στιγμή υπηρετώ τη θητεία μου στον στρατό και λόγω και της μεγάλης πλέον αποχής από τα μαθήματα δεν μπορώ να αντεπεξέλθω στο διάβασμα που κάνω γιατί έχω χάσει την επαφή με αυτά. Βλέπω ότι ο χρόνος περνά χωρίς να μπορώ να κάνω κάτι ιδιαίτερο γι’ αυτό, καθώς όπως καταλαβαίνετε δεν έχω πλέον καμία βοήθεια από κανέναν (οικονομική, ψυχική κ.λπ.). Ντρέπομαι να πω στους γονείς μου για άλλη μία φορά να με βοηθήσουν οικονομικά, γιατί το μεγαλύτερο ποσοστό του άγχους μου είναι αυτό. Νιώθω ότι πέρασαν τα χρόνια χωρίς να έχω καταφέρει να αποκτήσω κάποιο εφόδιο στα χέρια μου (πτυχίο). Νιώθω πνιγμένος. Τι μπορώ να κάνω;

Είμαι 23 ετών και εδώ και 5 χρόνια είμαι επίτροπος της ανήλικης αδερφής μου (σήμερα είναι 12 ετών) καθώς οι γονείς μας έχουν πεθάνει. Τα 5 αυτά χρόνια εργάζομαι (με ημιαπασχόληση) αλλά τα οικονομικά προβλήματα, ενώ δεν είναι αξεπέραστα, είναι όμως αρκετά και συνεχώς αυξανόμενα καθώς αυξάνονται και οι ανάγκες της μικρής. Συν τοις άλλοις, είμαι φοιτήτρια ήδη επί πτυχίω, όμως χρωστώ πολλά μαθήματα.

Όλο αυτό το διάστημα δεν έχω ασχοληθεί όσο θα έπρεπε με τη σχολή και λόγω της εργασίας και λόγω άλλων προσωπικών προβλημάτων. Όσες φορές το προσπάθησα τα αποτελέσματα δεν ήταν ιδιαίτερα ενθαρρυντικά, παρότι εργαζόμουν και έτσι έχω και μία σχετική εμπειρία πάνω στο αντικείμενο. Μάλιστα, κάποιες φορές σκέφτηκα να παραιτηθώ από κάθε προσπάθεια.

Εδώ, όμως, και κάποιο καιρό αποφάσισα να ασχοληθώ σοβαρά και να προσπαθήσω πραγματικά να πάρω το πτυχίο. Αλλά και πάλι τα αποτελέσματα δεν είναι πολύ καλά. Ενώ, δηλαδή, διαβάζω όσο περισσότερο μπορώ, δεδομένου του χρόνου που αφιερώνω στη δουλειά και στο σπίτι, και ενώ θεωρώ ότι έχω κατανοήσει αρκετά μεγάλο μέρος της ύλης, τελικά δεν αποδίδω.

Την εποχή αυτή μου παρουσιάστηκε η ευκαιρία για μία άλλη δουλειά πολύ καλύτερη από αυτήν που είμαι τώρα, και όσον αφορά τη φύση της αλλά και μισθολογικά. Όμως είναι 8ωρη με αρκετές πιθανότητες υπερωριών. Και έτσι έχω το δίλημμα αν θα πρέπει να αποδεχθώ τη θέση τη στιγμή αυτή που αποφάσισα να ασχοληθώ σοβαρά με τη σχολή. Διότι είναι δεδομένο ότι όσο περισσότερες ώρες εργάζομαι τόσο λιγότερες θα μπορώ να αφιερώσω στο διάβασμα αλλά και στη μικρή αδερφή μου, που τώρα μπαίνει στην εφηβεία και αρχίζει και εκείνη να θέλει περισσότερη προσοχή.

Μήπως μπορείτε να βοηθήσετε; Ειλικρινά βρίσκομαι σε μεγάλη σύγχυση ως προς όλα αυτά τα θέματα.

Συνήθεις ερωτήσεις και απαντήσεις

Εργάζομαι από μικρός αλλά αισθάνομαι μειονεκτικά που δεν σπούδασα.

Ως προς τα συναισθήματα μειονεξίας που περιγράφετε, θεωρούμε ότι βλέπετε τα πράγματα μονόπλευρα. Τη μέχρι τώρα επαγγελματική σας δραστηριότητα θα τη ζήλευαν αρκετοί συνομήλικοί σας που έχουν σπουδάσει και βρίσκονται αντιμέτωποι με το φάσμα της ανεργίας. Ιδιαίτερα από τη στιγμή που έχετε στόχο να σπουδάσετε δεν υπάρχει κανένας λόγος να νιώθετε μειονεκτικά. Μπορείτε απλώς να σκέφτεστε ότι είχατε την ιδιαιτερότητα να κάνετε τα πράγματα με την αντίστροφη σειρά, επειδή έτσι ήταν οι συνθήκες της ζωής σας. Το σημαντικό είναι να κάνετε μία αρχή και έτσι να μπορέσετε να μπείτε σε μία διαδικασία που θα σας επιτρέψει να σταματήσετε να νιώθετε άσχημα για τον εαυτό σας.

Θέλω να σπουδάσω, αλλά είμαι μεγάλος.

Θα ξεκινήσουμε την απάντηση εκφράζοντας με τον πλέον κατηγορηματικό τρόπο ότι σαφώς και δεν είναι αργά να σκέφτεστε να σπουδάσετε. Συμφωνούμε απόλυτα μαζί σας, ότι ένας άνθρωπος με θέληση μπορεί να καταφέρει πολλά και θεωρούμε ότι θα πρέπει να καταστρώσετε ένα σχέδιο προκειμένου να επιτύχετε τον στόχο σας. Όταν αναφερόμαστε σε ένα σχέδιο δράσης, μιλάμε για μία σταδιακή και συστηματική προσέγγιση του στόχου σας, η οποία να σέβεται τα ιδιαίτερα δεδομένα της ζωής σας, όπως αυτή έχει ήδη διαμορφωθεί. Συμφωνούμε απόλυτα μαζί σας ότι αξίζει σε αυτή την ηλικία να εισαχθεί κανείς στο πανεπιστήμιο. Οι «ώριμοι» φοιτητές αποτελούν πολύ συνηθισμένο φαινόμενο σε πολλές χώρες του εξωτερικού και μάλιστα υπάρχουν ειδικές προβλέψεις για να διευκολύνουν την πρόσβασή τους στην ανώτατη εκπαίδευση.

Δεν έχω αποφασίσει τι θέλω να κάνω και τίποτα δεν με ικανοποιεί.

Μία από τις κύριες απαιτήσεις της φοιτητικής ζωής είναι ο καθορισμός και η υλοποίηση επιλογών που θα επιτρέψουν στο νέο άτομο να κατακτήσει την αυτονόμησή του και να προσαρμοστεί στις ευθύνες που αυτή συνεπάγεται. Μέσα από τη διαδικασία αυτή, διαμορφώνουμε την κοινωνική και την ψυχολογική μας ταυτότητα και προσφέρουμε στον εαυτό μας τη δυνατότητα να ζήσουμε όπως επιθυμούμε.

Αυτή η διαδικασία δεν είναι πάντοτε εύκολη και παρότι η τελική της κατάληξη είναι συνήθως κάτι το επιθυμητό, πολλές φορές δημιουργούνται αρνητικά συναισθήματα μπροστά στο πλήθος των διαθέσιμων επιλογών. Επίσης, αυτή η διαδικασία δεν είναι αυτόματη – απαιτεί τη συνειδητή προσπάθεια του ατόμου. Τα πρώτα, μάλιστα, βήματα είναι αυτά ακριβώς που αναφέρετε: η αίσθηση ότι η παρούσα μας ζωή «δεν μας γεμίζει», η αίσθηση «πίεσης» από προηγούμενες επιλογές μας και η ανακάλυψη των ανεκμετάλλευτων δυνατοτήτων μας.

Τα συναισθήματα αυτά αποτελούν ουσιαστικά μία ένδειξη ότι όντως πρέπει να αναζητήσετε αυτά που σας ταιριάζουν και σας προκαλούν πάθος. Το ότι δεν τα έχετε βρει ακόμη είναι λογικό να σας δημιουργούν αρνητικά συναισθήματα, οπωσδήποτε, όμως, δεν πρόκειται για έλλειψη επιλογών, αλλά ακριβώς για το αντίθετο: για υπερβολικό εύρος επιλογών.

Δεν υπάρχει κάποια «συνταγή» για το πώς να αντιμετωπίσετε όλα αυτά τα ανοικτά ενδεχόμενα. Μόνη μέθοδος είναι ο πειραματισμός – δοκιμάστε και διαπιστώστε τι σας γεμίζει. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να διαγράψετε όλη τη μέχρι τώρα ζωή σας και όλες τις μέχρι τώρα επιλογές σας. Για παράδειγμα, μπορεί να μη σας ενδιαφέρει ιδιαίτερα η σχολή που φοιτάτε, αλλά έχετε τη δυνατότητα να την ολοκληρώσετε κάνοντας μία ενδιαφέρουσα διπλωματική και στη συνέχεια να αλλάξετε χώρο ή να αναζητήσετε μία εξειδίκευση που να σας ταιριάζει.

Απομένει η πτυχιακή εργασία, αλλά δεν ξέρω από πού να αρχίσω.

Το μόνο που έχετε να κάνετε είναι να επισκεφτείτε τους καθηγητές που προσφέρουν διπλωματικές εργασίες και να συζητήσετε μαζί τους τα θέματα τα οποία αναλαμβάνουν. Από τη στιγμή που θα επιλέξετε ένα θέμα και θα γίνετε δεκτή, θα λάβετε καθοδήγηση για τα απαραίτητα βήματα από τον επόπτη και τους βοηθούς του. Ιδιαίτερα βοηθητικό στην παραπάνω διαδικασία θα ήταν να βρείτε έναν ή δύο συμφοιτητές σας που να βρίσκονται σε ανάλογο στάδιο με εσάς και να συζητήσετε μαζί τους, προκειμένου να έχετε την πλέον έγκυρη πληροφόρηση αλλά και υποστήριξη στην προσπάθειά σας.

Ειδικότερα ως προς το πώς θα προσεγγίσετε τους καθηγητές, η διαδικασία είναι σχετικά απλή. Συγκεκριμένα, οι καθηγητές ανακοινώνουν τις ώρες που είναι διαθέσιμοι για επικοινωνία με τους φοιτητές. Έχοντας το πρόγραμμα των διαφόρων καθηγητών υπόψη σας, θα μπορέσετε να προγραμματίσετε την επίσκεψή σας στη σχολή ώστε να συναντήσετε τον μεγαλύτερο αριθμό καθηγητών στον συντομότερο δυνατόν χρόνο.

Από εκεί και πέρα, κατά τη συνάντησή σας με τον καθηγητή, το μόνο που χρειάζεται να αναφέρετε είναι ότι επιθυμείτε να κάνετε μαζί του διπλωματική εργασία. Μπορείτε είτε να του προτείνετε εσείς κάποια θέματα που σας ενδιαφέρουν, είτε να τον ρωτήσετε αν έχει εκείνος να σας προτείνει κάποιο θέμα. Είναι πιθανό ο καθηγητής να σας ρωτήσει σε ποιο στάδιο των σπουδών σας βρίσκεστε, αλλά αυτό έχει στόχο κυρίως τον εντοπισμό των φοιτητών που επιθυμούν να ξεκινήσουν τη διπλωματική τους εργασία πολύ νωρίς, με αποτέλεσμα να χρωστούν ακόμη πολλά μαθήματα και να μην είναι σε θέση να αφιερώσουν τον απαραίτητο χρόνο, και από αυτή την άποψη είστε η ιδανική υποψήφια. Μάλιστα, αν εξηγήσετε στον καθηγητή ότι επιστρέφετε στις σπουδές σας μετά από ένα διάστημα αποχής, θα έχετε την αμέριστη υποστήριξή του, καθώς η εγκατάλειψη των σπουδών αποτελεί μία μάστιγα για την ελληνική ανώτατη εκπαίδευση και οι περισσότεροι ακαδημαϊκοί καταβάλλουν προσπάθειες να περιοριστεί το φαινόμενο αυτό.

Θέλω να ολοκληρώσω τις σπουδές μου μετά από μακροχρόνια αποχή.

Σίγουρα τα πράγματα δεν είναι εύκολα, αλλά υπάρχουν ορισμένες ενέργειες που μπορείτε να κάνετε προκειμένου να γίνει πιο εύκολο το νέο σας ακαδημαϊκό ξεκίνημα:

Δημιουργήστε ένα κοινωνικό δίκτυο υποστήριξης πριν το χρειαστείτε. Ζητήστε βοήθεια από φίλους και συγγενείς και αναζητήστε άτομα του περιβάλλοντός σας που θα μπορέσουν να σας υποστηρίξουν. Η υποστήριξη που θα λαμβάνετε από αυτά τα άτομα θα είναι συναισθηματική, αλλά και πρακτική.

Αναπτύξτε σχέσεις με τους συμφοιτητές σας. Μπορεί κάποιοι από αυτούς να είναι αρκετά μικρότεροι και ίσως να νιώθετε ότι πάντοτε θα «ξεχωρίζετε», αλλά η μέχρι τώρα εμπειρία δείχνει το αντίθετο. Οι συμφοιτητές σας θα σας υποστηρίξουν στα ακαδημαϊκά σας καθήκοντα και θα σας προσφέρουν πρακτική βοήθεια στην οργάνωση της μελέτης σας (ύλη, σημειώσεις κ.λπ.). Είναι πολύ πιθανό να βρείτε και άλλους φοιτητές που είχαν εγκαταλείψει τις σπουδές τους, οι οποίοι θα αποτελέσουν ίσως την πιο σημαντική πηγή υποστήριξης.

Οργανώστε πολύ καλά τον χρόνο σας. Βεβαιωθείτε ότι δεν μένετε πολύ πίσω στα ακαδημαϊκά σας καθήκοντα, ώστε να μπορέσετε να αντιμετωπίσετε τις έκτακτες καταστάσεις που είναι βέβαιο ότι θα εμφανιστούν. Δώστε στον εαυτό σας την ευκαιρία να μελετήσει, καθώς είναι πολύ συχνό το φαινόμενο οι ακαδημαϊκές υποχρεώσεις να βρίσκονται πολύ χαμηλά στη λίστα των προτεραιοτήτων. Η μελέτη θα είναι πια ένα μέρος των υποχρεώσεών σας και θα πρέπει να της αφιερώσετε τον χρόνο που απαιτεί.

Πώς μπορώ να οργανώσω ένα πρόγραμμα μελέτης μετά από ένα διάστημα αποχής από τις σπουδές;

Μην προσπαθείτε να επιτύχετε τον στόχο, αλλά τα βήματα που θα σας οδηγήσουν στον στόχο. Εφόσον γνωρίζετε τι θέλετε να επιτύχετε και έχετε την ενέργεια και τον χρόνο για να το προσπαθήσετε, το επόμενο στάδιο είναι να καθορίσετε τα επιμέρους βήματα που πρέπει να κάνετε για να το επιτύχετε. Τα βήματα πρέπει να είναι μικρά, ο ρυθμός της προσπάθειας να μη σας οδηγεί στην εξάντληση και ο τρόπος προσέγγισης του προβλήματος σταδιακός. Ένας τρόπος για να αρχίσετε είναι ο εξής:

  1. Θα πάω στη σχολή μου.
  2. Θα παρακολουθήσω κάποιο μάθημα και θα πάρω τα τηλέφωνα δύο-τριών συμφοιτητών μου που θα προθυμοποιηθούν να με βοηθήσουν. Εναλλακτικά, μπορώ να ζητήσω βοήθεια από τον βοηθό του μαθήματος.
  3. Θα πάω στη γραμματεία να κάνω δήλωση μαθημάτων.
  4. Θα βρίσκομαι σε τηλεφωνική επικοινωνία με τους συμφοιτητές μου, ώστε να έχω πρόσβαση σε σημειώσεις, να ενημερώνομαι για τις ανακοινώσεις (διανομή συγγραμμάτων, εξετάσεις κ.λπ.).
  5. Θα βρω την ύλη των εξετάσεων έγκαιρα και θα καταστρώσω ένα πρόγραμμα μελέτης, διαιρώντας την εξεταστέα ύλη σε ίσα κομμάτια ώστε κάθε μέρα να μελετώ από ένα.
  6. Θα ξεκινήσω από το πιο εύκολο μάθημα.
  7. Θα τηρώ το πρόγραμμα μελέτης καθημερινά.

Είναι εύκολο να ολοκληρώσω τις σπουδές μου μετά από αποχή;

Πολλοί φοιτητές νιώθουν μεγάλο φόβο σχετικά με τις σπουδές τους μετά τη μακρά αποχή από αυτές. Αναρωτιούνται αν είναι σε θέση να τα καταφέρουν «τώρα πια» και η αλήθεια είναι ότι πραγματικά υπάρχουν κάποια πρακτικά ζητήματα που πρέπει να διευθετηθούν. Η κύρια δυσκολία έχει να κάνει με τις περιστάσεις της ζωής τους, οι οποίες είναι πιθανό να τους δημιουργήσουν προβλήματα σχετικά με τις ακαδημαϊκές τους υποχρεώσεις. Ως παράδειγμα, μπορείτε να φανταστείτε να αρρωστήσει το παιδί σας την προηγουμένη μιας σοβαρής εξέτασης;

Αυτό που πρέπει να θυμάστε είναι ότι καταφέρατε να περάσετε στη σχολή σας. Με άλλα λόγια, είναι βέβαιο ότι έχετε το απαραίτητο γνωστικό επίπεδο και τις δεξιότητες για να περάσετε τα μαθήματα αν καταβάλετε την προσπάθεια που απαιτείται. Παρότι αυτή τη στιγμή νιώθετε ότι σας είναι πολύ δύσκολο να αντεπεξέλθετε στο διάβασμα, δεν είναι αδύνατον να κάνετε μία οργανωμένη προσπάθεια μελέτης.

Η απάντησή μας, λοιπόν, είναι ότι σαφώς και «έχετε ελπίδες» να ολοκληρώσετε τις σπουδές σας, αλλά ότι στην περίπτωσή σας υπάρχουν κάποιες ειδικές απαιτήσεις. Εκτός, όμως, από τις απαιτήσεις υπάρχει και η προηγούμενη εμπειρία μεγάλου αριθμού «ώριμων» φοιτητών, οι οποίοι χάρη στην επιμονή τους, στον υψηλό βαθμό κινητοποίησης και στην «εμπειρία ζωής» που είχαν αποκτήσει τα πήγαν πολύ καλά στις σπουδές τους. Πιστέψτε στον εαυτό σας και ενθουσιαστείτε με την ιδέα ότι έχετε τη δυνατότητα να κάνετε ένα καινούργιο ξεκίνημα.