Μεταβολές της διάθεσης

Κεφάλαιο από το βιβλίο Μιλήστε με έναν ειδικό, των Γ. Ευσταθίου, Φ. Λέκκα, Χ. Βαρβέρη, & Ε. Κονσουλίδου.

Η πλειονότητα των ανθρώπων βιώνει έντονα συναισθήματα ως αντίδραση-απόκριση στα γεγονότα που συμβαίνουν καθημερινά. Ωστόσο, κάποιοι βιώνουν τόσο έντονα και δραματικά σκαμπανεβάσματα και μεταβολές στη διάθεσή τους ώστε καθίσταται δύσκολο να απολαύσουν την καθημερινότητά τους και να έχουν μία καλή ποιότητα ζωής. Αυτές οι δραματικές και έντονες μεταβολές της διάθεσης μπορεί να είναι το αποτέλεσμα της αντίδρασης του ατόμου στα εξωτερικά γεγονότα της ζωής του, ή να προκαλούνται από εσωτερικές αλλαγές στη βιοχημεία του εγκεφάλου. Πρόκειται για μία παθολογική κατάσταση στην οποία επικρατούν διαστήματα έντονα κακής διάθεσης που εναλλάσσονται με διαστήματα έντονα καλής διάθεσης.

Κατά τα χρονικά διαστήματα της κακής διάθεσης το άτομο μπορεί να υποφέρει από:

  • διαταραχές του ύπνου (αϋπνία ή υπνηλία για μεγάλα διαστήματα της ημέρας),
  • διαταραχές της όρεξης (μειωμένη ή αυξημένη όρεξη για φαγητό) με συνακόλουθη μείωση ή αύξηση του σωματικού βάρους,
  • αίσθημα αναξιότητας,
  • επαναλαμβανόμενες αρνητικές σκέψεις και σκέψεις για τον θάνατο.

Κατά τα χρονικά διαστήματα της καλής διάθεσης, το άτομο βρίσκεται σε μία φάση συνεχούς υπερθυμίας, κατά την οποία παρουσιάζει:

  • μειωμένη ανάγκη για ύπνο,
  • υπερβολική αναζήτηση ικανοποίησης (π.χ. σεξουαλική υπερδραστηριότητα, αλόγιστη σπατάλη χρήματος και παρορμητικές αγορές κ.λπ.),
  • λογόρροια,
  • υπέρμετρη αυτοπεποίθηση και ιδέες μεγαλείου.

Παλαιότερα χρησιμοποιείτο ο όρος «μανιοκατάθλιψη» για να περιγραφεί αυτό που σήμερα ονομάζουμε «Διπολική Διαταραχή». Πρόκειται για μία διαταραχή της διάθεσης που χαρακτηρίζεται από περιόδους υπερδραστηριότητας με ανεβασμένη διάθεση (το άτομο δεν κοιμάται, μιλάει πολύ γρήγορα, οι σκέψεις του τρέχουν, ξοδεύει υπερβολικά, εμφανίζει σεξουαλική υπερδραστηριότητα κ.λπ.), οι οποίες εναλλάσσονται με απολύτως αντίθετες περιόδους έντονης απελπισίας και θλίψης. Ακριβώς λόγω αυτής της εναλλαγής της διάθεσης, από τον έναν πόλο (μανία) στον άλλο (κατάθλιψη), ονομάστηκε αυτή η διαταραχή διπολική. Υπάρχουν δύο μορφές διπολικής διαταραχής που διακρίνονται ως προς το πόσο έντονα είναι τα επεισόδια μανίας. Σε κάποιες περιπτώσεις, οι φάσεις κατάθλιψης και μανίας εναλλάσσονται με ενδιάμεσες περιόδους φυσιολογικής διάθεσης, ενώ σε άλλες περιπτώσεις το άτομο μεταπίπτει απευθείας από τη μία φάση στην άλλη.

Η διπολική διαταραχή είναι μία χρόνια πάθηση που μπορεί να ρυθμιστεί με την κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή, γεγονός που δίνει ελπίδες στους πάσχοντες, οι οποίοι, λόγω των έντονων εναλλαγών στη διάθεση με τη μορφή καταθλιπτικών και μανιακών επεισοδίων, συχνά βρίσκονται σε σύγχυση. Επιπλέον, σε κάποιες περιπτώσεις, το γεγονός της χρονιότητας μπορεί να δημιουργεί συναισθήματα απογοήτευσης, ματαίωσης και κόπωσης από την προσπάθεια.

Αντιπροσωπευτικά μηνύματα

Γεια σας… Θα ήθελα να ρωτήσω αν υπάρχει κάποιος τρόπος να καταλάβεις αν πάσχεις από διπολική διαταραχή… Δηλαδή, πρέπει να απευθυνθείς σε κάποιον ειδικό; Έχω διαβάσει άπειρα άρθρα και είμαι πεπεισμένη ότι κάτι τέτοιο συμβαίνει με μένα. Μία ζωή με θυμάμαι να έχω απίστευτες ψυχολογικές μεταπτώσεις. Στην εφηβεία όλοι μου έλεγαν ότι ήταν φυσιολογικό. Αλλά 5 χρόνια μετά, μόνο χειρότερη βλέπω την κατάσταση παρά καλύτερη. Νόμιζα ότι υπέφερα από κατάθλιψη, γιατί μπορεί να κλειστώ σπίτι και στον εαυτό μου επί μέρες, αλλά είναι άλλες μέρες που θα είμαι η ψυχή της παρέας, θα βγαίνω, θα διαβάζω 10ωρα, δεν θα κοιμάμαι καθόλου γιατί νιώθω ότι σπαταλάω τον χρόνο μου. Και είναι κάτι μέρες που νιώθω μία απίστευτη θλίψη να με πλακώνει και να μην μπορώ να την αντιμετωπίσω. Άσχημα πράγματα δεν μου έχουν συμβεί ποτέ στην οικογένειά μου και στο φιλικό μου περιβάλλον… Έχω βαρεθεί να καταπιέζομαι όταν δεν έχω όρεξη και όλοι να με ρωτάνε τι έχω και τι έχω… Μερικές φορές νιώθω όλα να είναι μαύρα… και ότι σκέφτομαι και αναλύω τα πάντα, και το μυαλό μου δεν μπορεί να ηρεμήσει. Όταν πίνω πολύ, συνήθως καταλήγω να κλαίω με λυγμούς, και μετά όταν όλοι πέφτουν πάνω μου, αισθάνομαι τόσο άσχημα που να μη θέλω να ξαναβγώ ποτέ. Και αισθάνομαι ότι κανείς δεν με καταλαβαίνει. Και ότι απλά είμαι totally messed up. Και ότι δεν υπάρχει καμία λύση στο πρόβλημά μου… Γιατί θα πρέπει να είμαι έτσι; Γιατί να μην είμαι φυσιολογική; Έχω σκεφτεί άπειρες φορές να επισκεφτώ κάποιον ειδικό, αλλά ντρέπομαι. Και δεν αισθάνομαι άνετα να μιλήσω face-to-face με κάποιον ειδικό… Αλλά δεν βλέπω να μου περνάει και νιώθω ότι με κρατάει πίσω και μου έχει στερήσει πολλά πράγματα από τη ζωή μου… Δεν ξέρω πραγματικά τι να κάνω…

Βρήκα το site σας μέσω google, ψάχνοντας πληροφορίες σχετικά με τη μανιοκατάθλιψη. Ένας πολύ καλός παιδικός μου φίλος πρόσφατα φαίνεται να πάσχει από τη νόσο αυτή. Τον επισκέφτηκα σε μία κλινική που νοσηλεύεται για λίγες εβδομάδες και πραγματικά δεν τον αναγνώρισα… Λίγα λόγια: Ανέκαθεν ήταν πολύ κινητικός και κοινωνικός. Είναι απόφοιτος πανεπιστημιακής σχολής και από εύρωστη οικογένεια. Τα τελευταία 4-5 χρόνια έκανε χρήση ναρκωτικών ουσιών (χασίς και μετέπειτα LSD και έκσταση). Προσπάθησε να εργαστεί, αλλά όπως μου είπε σύντομα το βρήκε πολύ βαρετό και αποφάσισε ότι του αρέσει να ζει μεταξύ πραγματικότητας και φαντασίας. Δεν μετανιώνει που έκανε χρήση χαπιών και τολμά να λέει ότι θα το ξανακάνει γιατί αυτό που ένιωσε ήταν μοναδικό…

Πριν νοσηλευτεί, για κάποιες μέρες είχε τάσεις αυτοκτονίας, αλλά και κάποιες άλλες απίστευτη διάθεση και ευφορία, δηλαδή ουσιαστικά μία κατάσταση των άκρων. Ενώ μιλάει λογικά, κάποιες φορές αισθάνεται ότι η αντίληψή του είναι ιδιαίτερα αυξημένη σε σχέση με όλους εμάς και ότι έχει κάποιες ιδιαίτερες δυνάμεις (δηλαδή, πως οτιδήποτε θελήσει ή σκεφτεί μπορεί να υλοποιηθεί…).

Βρίσκει την καθημερινότητα πεζή, ανούσια και βαρετή και θέλει να ξεφεύγει. Αυτό που με ανησυχεί είναι ότι δεν καταλαβαίνει την κατάσταση στην οποία βρίσκεται. Νομίζει ότι είναι καλά και ότι δεν έχει την ανάγκη των γιατρών… Μπορείτε να μου πείτε από τι πραγματικά πάσχει και πώς μπορώ να βοηθήσω σε αυτή την κατάσταση; Ευχαριστώ πολύ.

❝…Δώστε μου σας παρακαλώ πληροφορίες για τη μανιοκατάθλιψη… Πρόσφατα έμαθα πως ταλαιπωρεί –επί σειρά χρόνων– ταυτόχρονα με κρίσεις πανικού… άνθρωπο που εκτιμώ και αγαπώ πολύ… Είναι μόνο 30 χρονών και εδώ και καιρό δηλώνει σχεδόν απών από τα εγκόσμια –μόνο δουλεύει (επιτυχώς, μέχρι στιγμής)–, πίνει πολύ τα βράδια και έγινε απαισιόδοξος (έως αυτοκαταστροφικός, ώρες ώρες). Δυστυχώς δεν ξέρω να σας πω περισσότερες λεπτομέρειες. Μέχρι πριν από λίγο καιρό αγνοούσα και την ύπαρξη σχεδόν αυτής της λέξης. Τώρα θέλω να ενημερωθώ γιατί έχω πλήρη άγνοια για το θέμα… και αυτό που με ενδιαφέρει πολύ είναι να μπορέσω να “καταλάβω” και να του σταθώ όσο το δυνατόν καλύτερα και χωρίς λάθος κινήσεις… Να είστε καλά…

Καλησπέρα. Το θέμα που με απασχολεί αφορά σε έναν φίλο μου. Ο συγκεκριμένος είχε νοσηλευτεί σε ψυχιατρική κλινική πριν από αρκετά χρόνια, με διάγνωση διπολική διαταραχή. Γιατρεύτηκε και δέκα χρόνια τώρα ζει φυσιολογικά και ισορροπημένα, αν και σε κάποιες περιόδους έχει την ανάγκη απομόνωσης, όμως σε φυσιολογικά πλαίσια. Το πρόβλημα είναι ότι η μητέρα του είναι ψυχικά άρρωστη, νομίζω μανιοκαταθλιπτική. Αυτό τον καιρό την έχει πάρει στο σπίτι του για να την προσέχει και τον ελεύθερο χρόνο του ασχολείται μαζί της. Πιέζεται, αλλά δεν μπορεί να κάνει διαφορετικά. Αναρωτιέμαι αν λόγω της προϊστορίας του είναι επικίνδυνο γι’ αυτόν να αρρωστήσει πάλι. Υπάρχει κάτι που μπορώ να κάνω για να τον βοηθήσω; Μιλάμε κυρίως από το τηλέφωνο αφού όλα τα απογεύματά του πρέπει να είναι με τη μητέρα του. Ευχαριστώ εκ των προτέρων.

Συνήθεις ερωτήσεις και απαντήσεις

Υπάρχει θεραπεία στη μανιοκατάθλιψη (διπολική διαταραχή);

Δυστυχώς τα ακριβή αίτια της διπολικής διαταραχής δεν είναι γνωστά, αλλά υπάρχουν ενδείξεις ότι παίζει κάποιο ρόλο η κληρονομικότητα. Σε γενικές γραμμές, αυτό που συμβαίνει είναι ότι διαταράσσεται η χημική ισορροπία του εγκεφάλου, γεγονός που οδηγεί σε εναλλαγές της διάθεσης που το άτομο δεν μπορεί να ελέγξει.

Η διπολική διαταραχή είναι μία χρόνια πάθηση που είναι δυνατόν να αντιμετωπιστεί επιτυχώς με φαρμακευτική αγωγή. Ωστόσο, μιλάμε μάλλον για ρύθμιση, παρά για πλήρη θεραπεία, όπως στην περίπτωση του διαβήτη με την ινσουλίνη. Είναι σημαντικό να θυμάστε ότι το άτομο δεν μπορεί να απαλλαγεί από το πρόβλημα με τη δύναμη της θέλησής του, ή με την υποστήριξη φιλικών του προσώπων: πρέπει να λάβει φαρμακευτική αγωγή για να μπορέσει να ρυθμίσει τη διάθεσή του. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο πάσχων δεν φέρει καμία ευθύνη για την εξέλιξη των πραγμάτων. Πρέπει να συμμετέχει ενεργά στην αντιμετώπιση της διαταραχής (πράγμα που απαιτεί να μάθει ορισμένα πράγματα γι’ αυτή), να συνεργαστεί με έναν ψυχίατρο και να παρακολουθεί την εξέλιξη της διάθεσής του. Στον εντοπισμό των μεταπτώσεων της διάθεσης μπορούν να προσφέρουν εξαιρετικά σημαντική βοήθεια και τα άτομα του περιβάλλοντός του.