Παρενόχληση – Κακοποίηση

Κεφάλαιο από το βιβλίο Μιλήστε με έναν ειδικό, των Γ. Ευσταθίου, Φ. Λέκκα, Χ. Βαρβέρη, & Ε. Κονσουλίδου.

Συνάδελφοι που βοήθησαν σε μία αρχική αποδελτίωση των απαντήσεων: Ε. Κατσάμπα.

Σεξουαλική παρενόχληση είναι οι ανεπιθύμητες προσπάθειες προσέγγισης ή προτάσεις σεξουαλικού περιεχομένου, που γίνονται πάντοτε χωρίς τη συναίνεση του παρενοχλούμενου. Μπορεί να εκδηλώνεται με λόγια, χειρονομίες, απειλές, πιέσεις, επίμονες προτάσεις, ανεπίτρεπτες επαφές, επίδειξη πορνογραφικού υλικού, ή και σεξουαλικές επιθέσεις. Ως πράξη, είναι μονομερής και καταναγκαστική και εμφανίζεται κυρίως σε σχέσεις όπου ο δράσης έχει μεγαλύτερη εξουσία από το θύμα (π.χ. εργοδότης, καθηγητής κ.λπ.), το οποίο στη συντριπτική πλειοψηφία είναι γυναίκα, ενδεχομένως ευάλωτη λόγω ηλικίας, οικονομικής κατάστασης κ.λπ.

Τα περιστατικά σεξουαλικής κακοποίησης έχουν τον χαρακτήρα τραυματικού γεγονότος, δεδομένου ότι:

  • Συμβαίνουν απρόβλεπτα, χωρίς το άτομο να μπορεί να τα προεικάσει και να προετοιμαστεί για τον κίνδυνο.
  • Καθιστούν το άτομο ανίσχυρο και αβοήθητο να κάνει κάτι για να τα αποφύγει ή να τα αποτρέψει.
  • Πλήττουν την υποκειμενική αίσθηση ασφάλειας του ατόμου, το οποίο βιώνει τον κίνδυνο και την απειλή ακόμη και στην περίπτωση που δεν απειλήθηκε η ζωή του.

Η σεξουαλική κακοποίηση είναι ο βιασμός και άλλες βίαιες σεξουαλικές συμπεριφορές ενηλίκων που στρέφονται εναντίον άλλων ενηλίκων ή παιδιών. Πρόκειται για εμπειρία που μπορεί να τραυματίσει συναισθηματικά το θύμα για όλη του τη ζωή. Ακόμη πιο τραυματική γίνεται αν είναι επαναλαμβανόμενη και αν συμβαίνει από την παιδική ηλικία, επιφέροντας μακροχρόνιες συνέπειες στη ζωή του θύματος. Αν το άτομο δεν είχε την ευκαιρία ή δίσταζε να επεξεργαστεί την εμπειρία αυτή, τότε είναι πιθανό να μεταφέρει στην ενήλικη ζωή το αίσθημα του φόβου, της αβοηθητότητας και της απελπισίας, αυξάνοντας την πιθανότητα θυματοποίησης στο μέλλον. Αυτό συμβαίνει διότι η σεξουαλική κακοποίηση δεν είναι απλώς μία πολύ δυσάρεστη εμπειρία, αλλά ένα έντονα τραυματικό γεγονός με εξαιρετικά μακροπρόθεσμες συνέπειες. Ως αποτέλεσμα, τα θύματα μπορεί να εμφανίζουν:

  • Επίμονες σκέψεις για το γεγονός.
  • Ενοχές και ντροπή, είτε επειδή θεωρούν ότι συνέβαλαν με τη στάση τους στην κακοποίησή τους είτε επειδή τους υπέβαλε αυτή την ιδέα ο ενήλικας που τα κακοποίησε.
  • Έντονη νοητική σύγχυση σχετικά με το γεγονός (αδυναμία ανάκλησης λεπτομερειών, αίσθηση κενού στη μνήμη σε σημείο αμφισβήτησης αν πράγματι το γεγονός συνέβη).
  • Δυσκολία σύναψης διαφυλικών σχέσεων και φόβος αν θα μπορέσουν να έχουν μία ικανοποιητική ερωτική σχέση και σεξουαλική ζωή.
  • Αποφυγή των στενών διαπροσωπικών σχέσεων ή, στο αντίθετο άκρο, μεγάλη εμπλοκή σε πολύ στενές διαπροσωπικές σχέσεις σε σημείο συναισθηματικής εξάντλησης.
  • Αίσθηση απόλυτης μοναξιάς, θεωρώντας ότι είναι προβληματικοί και ότι διαφέρουν από τους άλλους ανθρώπους. Έτσι, οδηγούνται στην κοινωνική απόσυρση και την απομόνωση, ή αποφεύγουν να αποκαλύψουν την εμπειρία τους ακόμη και σε άτομα με τα οποία σχετίζονται στενά.
  • Αίσθηση ότι η συναισθηματική βλάβη είναι ανεπανόρθωτη και ότι ποτέ δεν θα μπορέσουν να ζήσουν ως «φυσιολογικοί» άνθρωποι.

Όταν τα περιστατικά σεξουαλικής παρενόχλησης συμβαίνουν σε εργασιακά περιβάλλοντα ή σε περιβάλλοντα σχετικά με την εργασία, η αρνητική επίδραση είναι άμεση και έντονη, καθώς το θύμα μπορεί να:

  • αποκλείεται από ευκαιρίες στο εργασιακό πλαίσιο,
  • υφίσταται άνιση μεταχείριση,
  • περνά καθημερινά πολλές ώρες μέσα σε ένα εχθρικό και απειλητικό μέρος.

Λόγω αυτών, το θύμα υφίσταται συνέπειες τόσο σε προσωπικό όσο και σε επαγγελματικό/ακαδημαϊκό επίπεδο, οι οποίες γίνονται σοβαρότερες όσο πιο έντονη η σεξουαλική παρενόχληση. Σε αυτές συγκαταλέγονται:

  • το έντονο άγχος,
  • η μείωση της απόδοσης και η αναζήτηση ευκαιριών για να λείψει ή για να περιορίσει την παραμονή στο περιβάλλον όπου υφίσταται την παρενόχληση,
  • η αμφισβήτηση και η αμφιβολία αν όντως υφίσταται σεξουαλική παρενόχληση ή αν παρερμηνεύει μία φιλική συμπεριφορά,
  • οι ενοχές αν προκαλεί με κάποιον τρόπο τη συμπεριφορά του θύτη,
  • η κατάθλιψη,
  • οι διαταραχές του ύπνου,
  • η απώλεια ή η αύξηση του σωματικού βάρους,
  • τα σωματικά ενοχλήματα (π.χ. πονοκέφαλοι),
  • η κοινωνική απόσυρση.

Κατά κανόνα, το θύμα της σεξουαλικής παρενόχλησης αποφεύγει να καταγγείλει το γεγονός. Αντίθετα, μάλλον επιλέγει την αποφυγή ως λύση, προκειμένου να μην προκαλέσει την οργή του θύτη και δεχθεί πρόσθετες συνέπειες λόγω αυτής (π.χ. φόβος ότι δεν θα αποφοιτήσει ή ότι θα απολυθεί από την εργασία του).

Αντιπροσωπευτικά μηνύματα

Γεια σας. Είμαι φοιτητής 23 χρόνων. Δέχθηκα σεξουαλική παρενόχληση τόσο εγώ όσο και ο αδερφός μου σε ηλικία περίπου 8 χρονών από ένα φιλικό πρόσωπο της οικογένειας που μας περνούσε 6 χρόνια. Από τότε συν το γεγονός του χωρισμού των γονιών μου (εγώ έμεινα με τη μητέρα μου) ταλαιπωρούμαι από αισθήματα κατωτερότητας, ντροπής, εμμονές με το οτιδήποτε συμβαίνει στην καθημερινότητα. Από τα 16 μου χρόνια έχω κατάθλιψη, υπερβολικό άγχος κ.ο.κ. Νιώθω ότι έχασα πολλά πράγματα στη ζωή μου και αυτό θα με ταλαιπωρεί μία ζωή. Νιώθω μειονεκτικά σε σχέση με ένα άλλο άτομο το οποίο είχε ομαλή συναισθηματική εξέλιξη. Όλα αυτά τα χρόνια έλεγα μέσα μου θα γίνω όπως παλιά πριν δημιουργηθούν τα προβλήματα (ήμουν ευτυχισμένος τότε). Θέλω να ρωτήσω αν όλα αυτά είναι μία εμμονή; Μήπως δημιουργώ προβλήματα ενώ δεν υπάρχουν; Είμαι λίγο χαμένος.

Είμαι 25 χρονών. Από την ηλικία περίπου των 5 έως τα 12 χρόνια μου υπήρξα θύμα σεξουαλικής κακοποίησης από συγγενικό μου πρόσωπο κατά τακτά χρονικά διαστήματα. Δεν έχω μιλήσει σε κανέναν γι’ αυτό. Έχω δουλέψει πάρα πολύ με τον εαυτό μου, αποβάλλοντας τις αυτοκαταστροφικές τάσεις που είχα. Το πρόβλημά μου είναι κάπως μπερδεμένο ακόμη και για μένα. Από την κακοποίηση θυμάμαι πολύ ελάχιστα πράγματα και πολύ θολά. Σε σημείο που να με φοβίζει. Φοβάμαι μήπως δεν υπήρξε ποτέ σεξουαλική κακοποίηση και όλα ίσως είναι δημιούργημα του μυαλού μου. Μου κάνει εντύπωση που ένα τόσο σοβαρό περιστατικό το έχω σχεδόν ξεχάσει. Είναι δυνατόν να μου συμβαίνει όλο αυτό; Μπορεί ένα τόσο σοβαρό γεγονός να το απωθήσει έτσι ο ανθρώπινος νους; Και αν ναι, πώς;

Θα ήθελα να μου απαντήσετε σε κάποια ερωτήματα. Έχω κακοποιηθεί σεξουαλικά κατ’ επανάληψη από στενό συγγενικό πρόσωπο από τα 5 έως τα 10 χρόνια μου. Αντιμετώπιζα πολλά ψυχολογικά προβλήματα, όπως κατάθλιψη, τάσεις αυτοκτονίας κ.ά. Στην οικογένειά μου έχουμε προβλήματα και το πιο βασικό είναι ότι δεν υπάρχει επικοινωνία μεταξύ κυρίως των παιδιών και των γονιών μας. Μας έχουν πάντα πολύ περιορισμένα και μας απομακρύνουν από όλους. Αν και αντιδράμε. Θέλουν να αποφασίζουν πάντα για μένα και να μη μου αφήνουν περιθώρια. Τώρα σαν φοιτήτρια είμαι μακριά τους και έχω ηρεμήσει απ’ όλα. Τα ερωτήματα που έχω να σας κάνω είναι τα εξής: Είμαι 24 χρονών και ποτέ δεν είχα μία σχέση με το άλλο φύλο εκτός από φιλική. Ενώ μου έχουν γίνει προτάσεις, φοβάμαι μήπως τους πληγώσω και ντρέπομαι. Τι μπορώ να κάνω; Συχνά έχω έντονο άγχος και με πιάνει πανικός όταν ακούω ανθρώπους να μαλώνουν. Όταν μαλώνω με τους δικούς μου, η φωνή μου χάνεται και όλο το κορμί μου τρέμει. Τι μπορώ να κάνω για να φτιάξουν όλα αυτά; Έχω δουλέψει αρκετά με τον εαυτό μου και έχω φθάσει σε ένα σημείο να είμαι αρκετά αισιόδοξη. Μη μου προτείνετε να πάω σε ειδικό. Θέλω να πάω, αλλά δεν έχω λεφτά και φοβάμαι ή μάλλον ντρέπομαι αρκετά. Σας ευχαριστώ.

Είμαι 23 ετών και στην ηλικία των 10 ετών δέχθηκα σεξουαλική ενόχληση από έναν ιερέα. Με πήγαινε στο σπίτι του όπου και με έβαζε να τον αυνανίζω. Η ηλικία μου δεν μου επέτρεπε να αντιδράσω, ούτε και να πω στους γονείς μου τίποτα. Τελικά ο ιερέας έγινε οικογενειακός μας φίλος και ερχόταν σπίτι μας και έτρωγε. Γενικά, τον βοηθούσαμε σε πολλά. Ζω σε ένα μικρό χωριό όπου όλοι γνωρίζονται μεταξύ τους και δεν μπορούσε να ακουστεί κάτι τέτοιο. Μετά από κάποια χρόνια έχασα τον πατέρα μου από καρκίνο και εκεί ο ιερέας με στήριξε αρκετά.

Τώρα απλά έχουμε έναν τυπικό χαιρετισμό σε περίπτωση που βρεθούμε στον δρόμο ή όπου αλλού. Από το γυμνάσιο και μετά το σκέφτομαι έντονα τις στιγμές που είμαι μόνος, τα βράδια, και όταν βρίσκομαι με το κορίτσι μου. Πολλές φορές κλαίω και με πιέζει να της αποκαλύψω τι με βασανίζει τόσο. Γενικότερα, όταν το φέρνω στο μυαλό μου γίνομαι χάλια. Με προβληματίζει και στη σχέση μου όπου πολλές φορές βρίσκω δικαιολογίες για να μην κάνουμε έρωτα. Τι πρέπει να κάνω για να απαλλαγώ από αυτές τις σκέψεις;

Έχω τελειώσει ήδη τα φοιτητικά μου χρόνια, αλλά έπεσε το μάτι μου τυχαία στην ιστοσελίδα σας και έτσι μπήκα από ενδιαφέρον. Το δικό μου πρόβλημα είναι το εξής: όταν παρακολουθούσα τα μαθήματα της σχολής, σε κάποιο εξάμηνο, έτυχε να πέσω θύμα σεξουαλικής παρενόχλησης από τον καθηγητή μου. Το γεγονός δεν προχώρησε σε πράξη, αλλά οι κινήσεις και η όλη εξέλιξη των γεγονότων έχουν μείνει χαραγμένα στο μυαλό μου ακόμη και τώρα. Δεν έκανα καταγγελία, ήμουν στο τελευταίο εξάμηνο και ήθελα να τελειώσω τη σχολή, όμως δεν μπορώ να ξεχάσω. Επίσης, αποφεύγω τις στενές σχέσεις με άντρες και αυτή τη στιγμή είμαι τρία χρόνια χωρίς σχέση. Τι μπορώ να κάνω;

Συνήθεις ερωτήσεις και απαντήσεις

Νιώθω φόβο και ανασφάλεια μετά τη σεξουαλική επίθεση που δέχθηκα.

Click to add your own text here

Δεν μπορώ να θυμηθώ εξ ολοκλήρου τη σεξουαλική επίθεση που δέχθηκα.

Click to add your own text here

Δεν έχω ξεπεράσει ακόμη την κακοποίησή μου όταν ήμουν παιδί.

Click to add your own text here

Έχω κακοποιηθεί σεξουαλικά αλλά δεν θέλω να απευθυνθώ σε ειδικό.

Click to add your own text here

Ο καθηγητής μου με παρενοχλεί σεξουαλικά.

Click to add your own text here

Έπεσα θύμα σεξουαλικής παρενόχλησης από καθηγητή/εργοδότη.

Click to add your own text here