Οικογενειακές σχέσεις

Κεφάλαιο από το βιβλίο Μιλήστε με έναν ειδικό, των Γ. Ευσταθίου, Φ. Λέκκα, Χ. Βαρβέρη, & Ε. Κονσουλίδου.

Συνάδελφοι που βοήθησαν σε μία αρχική αποδελτίωση των απαντήσεων: Μ. Τασσιοπούλου .

Οι ομαλές οικογενειακές σχέσεις, που βασίζονται στη συναισθηματική δύναμη και τους δεσμούς που κρατούν ενωμένα τα μέλη της οικογένειας, διασφαλίζουν τη συνοχή της. Συχνά, όμως, η συναισθηματική, νοητική ή και φυσική απομόνωση των μελών περιορίζει ή καθιστά ανύπαρκτη την εγγύτητά τους. Σε παρόμοιες περιπτώσεις, η συνοχή της οικογένειας διασαλεύεται υπό το βάρος προβλημάτων που αφορούν είτε στη σχέση του ζευγαριού είτε στη σχέση των γονέων με το παιδί.

Η χρόνια, ανεπίλυτη συγκρουσιακή γονεϊκή σχέση είναι το αποτέλεσμα της δυσκολίας των γονιών να επικοινωνήσουν με σεβασμό και να βρουν αποτελεσματικές στρατηγικές επίλυσης των προβλημάτων στη σχέση τους. Ως αποτέλεσμα, μέσα στο σπίτι δημιουργείται εχθρικό κλίμα. Τα ίδια μοτίβα ισχυρών αντιπαραθέσεων επαναλαμβάνονται με κάποια ενδιάμεσα διαλείμματα. Κατά την εκδήλωση αυτού του σταθερού μοτίβου επικρατούν οι φωνές, η εκτόξευση κατηγοριών, η άσκηση κριτικής, η υποτίμηση, ο σαρκασμός, η αδιαφορία, ακόμη και ο εκφοβισμός, οι απειλές και η πρόκληση σωματικών βλαβών και ζημιών στον χώρο.

Μία τέτοια κατάσταση δημιουργεί έλλειψη σταθερότητας στο οικογενειακό περιβάλλον και το παιδί νιώθει ότι δεν μπορεί να βασιστεί και να εμπιστευτεί τους γονείς του. Βιώνει σύγχυση και θυμό, ειδικά όταν υποστηρίζουν ότι παραμένουν μαζί, συμβιβαζόμενοι για το ίδιο. Επιπλέον, πολύ συχνά, η κατάσταση αυτή προκαλεί στο παιδί άγχος και μελαγχολία. Σε συνδυασμό με την επαναλαμβανόμενη έκθεσή του στις ισχυρές γονικές αντιπαραθέσεις, σταδιακά αρχίζει να αμφιβάλλει αν θα καταφέρει να δημιουργήσει μία δική του ισορροπημένη οικογένεια.

Σε αρκετές περιπτώσεις, ακριβώς επειδή οι γονείς είναι πολύ απορροφημένοι από τα μεταξύ τους προβλήματα, το παιδί μεγαλώνει χωρίς ουσιαστική υποστήριξη και καθοδήγηση. Έτσι, από νωρίς αναλαμβάνει ρόλους ενήλικα και ταυτόχρονα απορρίπτει και υποτιμά τους γονείς του για τη συμπεριφορά τους. Σε περιπτώσεις έντονων καβγάδων, το παιδί χρειάζεται να αναλαμβάνει δράση, καλώντας την αστυνομία ή ζητώντας εξωτερική βοήθεια, προκειμένου να αποφευχθεί το χειρότερο σενάριο. Οι σκηνές αυτές τραυματίζουν το νεαρό άτομο, το οποίο νιώθει αδύναμο να υπερασπιστεί τον εαυτό του από την έμμεση βία που δέχεται.

Ένα ακόμη από τα πιο συχνά προβλήματα αφορά στη σχέση του παιδιού με τον έναν ή και τους δύο γονείς του. Πιο συγκεκριμένα, πρόκειται για προβλήματα που προκύπτουν από την επιθετική και την απορριπτική συμπεριφορά των γονιών προς το παιδί. Αυτή η συμπεριφορά ξεκινά συνήθως από νωρίς στη ζωή του παιδιού και κορυφώνεται με την ενηλικίωσή του, καθώς πλέον εκλαμβάνεται ως βάρος για το οποίο οι γονείς δεν θέλουν να έχουν την ευθύνη. Έτσι, καταφεύγουν στην ψυχολογική κακοποίηση (προσβολές, υποτιμητική συμπεριφορά, ψυχρότητα) και καταλήγουν σε απειλές για οικονομικό αποκλεισμό, οι οποίες ενδέχεται να υλοποιηθούν.

Ως αποτέλεσμα αυτής της κατάστασης, το παιδί βιώνει σχεδόν αδιάλειπτα έντονα αρνητικά συναισθήματα. Σε πολλές περιπτώσεις, αδυνατεί να υποστηρίξει τον εαυτό του, δεδομένου ότι αποδίδει ευθύνες στο ίδιο για τη συμπεριφορά των γονέων του. Νιώθει πληγωμένο, θυμωμένο και ματαιωμένο. Επιπλέον, επειδή σε αρκετές περιπτώσεις εξακολουθεί να είναι οικονομικά εξαρτημένο από τους γονείς του, νιώθει εγκλωβισμένο και αβοήθητο. Ως αποτέλεσμα αυτού του αδιεξόδου και της απόγνωσης που βιώνει, ενδέχεται να σκεφτεί βιαστικές λύσεις, όπως, π.χ., έναν γάμο ή ακόμη και να στρέψει τον θυμό προς τον εαυτό του, οι οποίες τελικά επιβαρύνουν μόνο το ίδιο και συμβάλλουν στη διαιώνιση της συναισθηματικής του επιβάρυνσης.

Αντιπροσωπευτικά μηνύματα

Θα ήθελα να μου πείτε τη γνώμη σας για τα εξής θέματα: Οι γονείς μου δεν είχαν ποτέ καλή σχέση και περνούν περιόδους κρίσης, όπως πριν από λίγες ημέρες που αποφασίσαμε εγώ και η αδερφή μου (6 χρόνια μικρότερή μου) να συζητήσουμε με τους γονείς μας γιατί είχαμε παράπονα από τον πατέρα μου. Ειπώθηκαν πολύ άσχημα πράγματα που ενώ τα θυμόμουν ότι είχαν συμβεί κάποτε, με πλήγωσαν πάρα πολύ. Κατά τη συζήτηση, οι γονείς μου εκτόξευαν κατηγορίες ο ένας στον άλλο, τις οποίες εγώ τις θεωρώ “εγκλήματα”. Η συζήτηση εξελίχθηκε με τέτοιο τρόπο ώστε κόντεψαν να δείρουν ο ένας τον άλλο, μέχρι που κάλεσα την αστυνομία και συνήλθαν κάπως. Τα ήξερα όλα, αλλά σοκαρίστηκα όταν τους είδα να τα λένε και μάλιστα με τέτοιο τρόπο. Έτρεμα και κάπνισα για να ηρεμήσω…

Δεν τους θεωρώ γονείς μου και σιχαίνομαι κάθε φορά που τους ονομάζω πατέρα ή μητέρα. Λένε ότι ζουν μαζί για εμάς συμβατικά. Ο πατέρας μου το λέει ξεκάθαρα, η μητέρα μου το εννοεί με τη συμπεριφορά της. Με έχει μπερδέψει αυτή η σχέση στις αποφάσεις της ζωής μου, δεν ξέρω τι δρόμο να τραβήξω στο καθετί. Κάποιες φορές θέλω να αγωνιστώ να επιτύχω μία οικογένεια ιδανική, να γίνω μία πολύ καλή επαγγελματίας, καταξιωμένη κοινωνικά. Άλλες φορές σκέφτομαι να ζήσω έτσι χωρίς σκοπό, στον δρόμο, καπνίζοντας, παίρνοντας ναρκωτικά, έτσι χύμα! Είχα περάσει μία φάση μελαγχολίας, την ξεπέρασα μόνη μου… Είμαι άτομο αγωνιστικό και βρίσκω διάφορους τρόπους να ξεφεύγω και να μη φθείρω τον εαυτό μου με σκέψεις βασανιστικές, ή με το οτιδήποτε! Το κακό είναι ότι είμαι εσωστρεφής και δεν μπορεί ο άλλος να καταλάβει τι έχω και αν έχω κάτι, γιατί δεν μιλάω για θέματα που με έχουν πληγώσει πολύ! Οπότε δεν μπορώ να ζητήσω άμεσα βοήθεια και από έναν ειδικό! Αν μπορείτε βοηθήστε με να σκεφτώ κάτι, να αποφασίσω, να βγω από αυτό τον λαβύρινθο. Δεν ξέρω πώς… αλλά σας παρακαλώ.

Καλησπέρα, είμαι 26 χρονών και αντιμετωπίζω κάποια προβλήματα στις σχέσεις μου με τους γονείς μου και ειδικότερα με τον πατέρα μου. Από τις πρώτες αναμνήσεις που έχω, θυμάμαι τον πατέρα μου να βρίζει και τη μητέρα μου να κλαίει. Είναι ένας άνθρωπος που ποτέ δεν σεβάστηκε τη μητέρα μου και κατ’ επέκταση ούτε εμάς τα παιδιά του. Αυτό που λέει είναι πως αρκετά πλήρωσε μέχρι τώρα και πως είμαστε αναγκασμένοι να του επιστρέψουμε μέχρι το τελευταίο ευρώ που ξόδεψε για εμάς. Στη ζωή μας δεν μας έλειψε τίποτα από υλικά αγαθά ή από φαγητό, αλλά όλα αυτά εξαιτίας της μητέρας μου, η οποία εργαζόταν ώστε εμείς να έχουμε ένα ρούχο να βάλουμε, διότι, όπως έλεγε και ο πατέρας μου, εκείνος δεν ήταν υποχρεωμένος να δουλεύει για να παίρνουμε εμείς παντελόνια και να πηγαίνουμε για καφέ.

Αυτή τη στιγμή είμαι άνεργη και όπως καταλαβαίνετε τα πράγματα είναι ανυπόφορα για μένα. Οι καβγάδες μας είναι καθημερινοί, με αποτέλεσμα –επειδή τον σέβομαι γιατί αυτός είναι ο πατέρας μου– εγώ να απομονώνομαι στο δωμάτιό μου και να έχω διάφορα ξεσπάσματα. Αυτό με έχει κάνει να κλείνομαι στον εαυτό μου, να μη μοιράζομαι τα προβλήματά μου με κανέναν και όταν βγαίνω με τους φίλους μου καταλήγω να κοιτώ σαν χαμένη και να σκέφτομαι τα δικά μου χωρίς να ευχαριστιέμαι την παρέα τους. Να σας πω την αλήθεια, αυτή τη στιγμή δεν σας γράφω επειδή θέλω κάποια συμβουλή, αλλά ίσως επειδή ήθελα να τα πω σε κάποιον, να φύγουν από μέσα μου.

Νομίζω πως αυτός ο άνθρωπος μετράει την αγάπη για τα παιδιά του ανάλογα με το πόσα λεφτά ξόδεψε για το καθένα, αν του “φάγαμε” πολλά τότε μας μισεί και δεν χάνει ευκαιρία να το πει είτε στο σπίτι είτε δημόσια, κάνοντάς με να νιώθω σκουπίδι κάθε φορά. Η μόνη του επιθυμία αυτή τη στιγμή είναι να με παντρέψει για να “φύγει το βάρος από πάνω του” όπως λέει, γιατί το ότι με ταΐζει είναι ένα πιάτο μείον από τον ίδιο. Νιώθω πως σιγά σιγά αρχίζω να χάνω τον εαυτό μου και ίσως κάποια στιγμή να χρειαστώ ψυχολογική βοήθεια. Σας ευχαριστώ εκ των προτέρων που διαβάσατε τις σκέψεις μου!

Καλησπέρα! Ο λόγος που γράφω είναι το αδιέξοδο που βιώνω στις σχέσεις μου με την οικογένειά μου. Οι γονείς μου είναι εδώ και χρόνια χωρισμένοι και ζω με τη μητέρα μου και την κατά 1,5 χρόνο μικρότερη αδελφή μου. Ο πατέρας μου είναι συναισθηματικά αποστασιοποιημένος, ενώ η μητέρα μου έχει μία τυραννική στάση, κυρίως απέναντί μου. Προσπαθεί να με ελέγξει μέσω των χρημάτων, καθώς είμαι φοιτήτρια και άρα όχι οικονομικά ανεξάρτητη. Έχω φροντίσει να τα βγάζω πέρα μόνη μου και να μην της ζητάω χρήματα, αλλά οι δυνατότητές μου είναι περιορισμένες.

Γι’ αυτό τον λόγο πρόσφατα της ζήτησα χρήματα για κάτι μαθήματα ξένης γλώσσας, ένα πραγματικά πολύ περιορισμένο ποσό, το οποίο είχε τη δυνατότητα να καλύψει. Στην αρχή συμφώνησε να το καλύψει, αλλά στη συνέχεια καθημερινά με εκβίαζε με το ζήτημα αυτό. Κάθε πρωί με φώναζε και μου έλεγε ότι θα πληρώσει τα μαθήματα, και το απόγευμα (επί καθημερινής βάσης) για ασήμαντο λόγο, με υβριστικό τρόπο, μου έλεγε ότι δεν είναι υποχρεωμένη να μου πληρώσει τίποτα και ότι θα το κάνει, όπως η ίδια ανέφερε, “όταν της καπνίσει”. Το χειρότερο από αυτή την κατάσταση είναι ότι νιώθω μεγάλη ανασφάλεια, γιατί η μητέρα μου δεν κρατάει μία σταθερή στάση και γιατί νιώθω ότι λειτουργεί τελείως ανταγωνιστικά και δεν ενδιαφέρεται ουσιαστικά για μένα. Απλώς ξεσπάει επάνω μου τα απωθημένα της.

Πραγματικά έχω πολλές φορές την αίσθηση ότι δεν θέλει να επιτύχω στη ζωή μου. Επίσης, δεν έχω κάποιον άνθρωπο στο οικογενειακό μου περιβάλλον, τον οποίο να μπορώ να εμπιστευτώ και να νιώθω ότι με στηρίζει. Η αδελφή μου υιοθετεί συχνά τη συμπεριφορά της μητέρας μου και αρέσκεται στο να με μειώνει και να είναι ανταγωνιστική. Παλαιότερα νόμιζα ότι εγώ είχα κάποιο πρόβλημα, ότι έκανα κάτι κακό χωρίς να το καταλαβαίνω. Είχα φθάσει στο σημείο να με θεωρώ σχιζοφρενή, καθώς όταν το συζητούσα με τη μητέρα μου μου έλεγε ότι το πρόβλημα είναι στο μυαλό μου και ότι είμαι άρρωστη. Τους ζητούσα να κάνουμε οικογενειακή θεραπεία και μου απαντούσαν ότι εγώ έχω το πρόβλημα και να τα βγάλω πέρα μόνη μου.

Επισκέφτηκα έναν ειδικό, που γνώριζε την οικογένειά μου και ο οποίος διέγνωσε κατάθλιψη. Μου είπε ότι οφείλεται αποκλειστικά στα οικογενειακά μου βιώματα. Εδώ και τρία χρόνια επισκέπτομαι ψυχολόγο. Έχω δει σημαντική βελτίωση στο κομμάτι της αναγνώρισης των συναισθημάτων μου (προηγουμένως δεν θα μπορούσα καν να διανοηθώ να επικοινωνήσω μαζί σας) και πλέον ξέρω ότι δεν είμαι τρελή. Παρ’ όλα αυτά, με πληγώνει πολύ το γεγονός ότι οι πιο κοντινοί μου άνθρωποι δεν ενδιαφέρονται ουσιαστικά για μένα, ότι χωρίς λόγο επιδεικνύουν τόσο εχθρική συμπεριφορά και ότι δεν με στηρίζουν σε τίποτα, αλλά αντιθέτως μου δημιουργούν εσκεμμένα δυσκολίες και προβλήματα. Δεν νιώθω κανένα άτομο συναισθηματικά οικείο μου και έχω δυσκολία στη δημιουργία φιλικών σχέσεων. Εκτός βέβαια των συναισθηματικών προκύπτουν και πρακτικά προβλήματα, καθώς νιώθω ότι δεν θα μπορέσω να κάνω αυτά που θέλω (π.χ. μεταπτυχιακά), ενώ υπάρχει η δυνατότητα.

Γι’ αυτούς τους λόγους νιώθω μεγάλο θυμό και ματαίωση, καθώς υφίσταμαι μία άδικη συμπεριφορά. Πολλές φορές νιώθω να πνίγομαι, ενώ έχω την τάση να κάνω κακό στον εαυτό μου. Συγγνώμη που σας κούρασα με τη μακροσκελή περιγραφή μου. Ευχαριστώ.

Η σχέση με τον πατέρα μου δεν ήταν ποτέ καλή. Μας κατηγορούσε και μας έβριζε χυδαία διαρκώς χωρίς να υπάρχει λόγος, μάλλον σαν μορφή εκτόνωσης για τον ίδιο. Μας έλεγε ότι πιάστηκε κορόιδο που παντρεύτηκε. Επίσης, απέφευγε κάθε είδους τρυφερότητας, για να μην κακομάθουμε κατά τη γνώμη του. Όταν ήμουν μικρή νόμιζα ότι για κάποιον λόγο έφταιγα εγώ, αλλά με τον καιρό (και μάλλον άργησα) συνειδητοποίησα ότι ο πατέρας μου στην καλύτερη περίπτωση είναι απλώς ιδιόρρυθμος. Δεν έχω την οικονομική δυνατότητα να συντηρήσω ένα δικό μου σπίτι και αναγκάζομαι να συμβιώνω μαζί του, προσπαθώντας να τον αποφύγω όσο μπορώ. Αυτό όμως δεν είναι πάντα δυνατό και όταν με πετυχαίνει συνεχίζει να με υποτιμά με κάθε τρόπο. Ενώ ξέρω ότι πρέπει να αδιαφορήσω, μου ανεβαίνει το αίμα στο κεφάλι. Φυσικά δεν είναι σε θέση, ούτε τώρα ούτε παλαιότερα, να μπει σε διαδικασία διαλόγου… Με τους φίλους του είναι φιλικός και χαρούμενος, αλλά με εμάς μοιάζει να μας σιχαίνεται… Αυτή τη στιγμή δεν μπορώ να φύγω από το σπίτι. Γιατί, ενώ τον έχω απομυθοποιήσει, εξακολουθεί να με στενοχωρεί η συμπεριφορά του; Και ποια στάση με συμβουλεύετε να τηρήσω;

Συνήθεις ερωτήσεις και απαντήσεις

Η κακή σχέση των γονιών μου προκαλεί εντάσεις στην οικογένεια.

Click to add your own text here

Το αρνητικό κλίμα στην οικογένεια με επηρεάζει συναισθηματικά και δεν μπορώ να ακολουθήσω τους στόχους μου.

Click to add your own text here

Δυσκολεύομαι να ξεπεράσω επώδυνες οικογενειακές εμπειρίες.

Click to add your own text here

Πώς να διαχειριστώ την αρνητική κριτική των γονιών μου;

Click to add your own text here