Προβλήματα μελών της οικογένειας

Κεφάλαιο από το βιβλίο Μιλήστε με έναν ειδικό, των Γ. Ευσταθίου, Φ. Λέκκα, Χ. Βαρβέρη, & Ε. Κονσουλίδου.

Συνάδελφοι που βοήθησαν σε μία αρχική αποδελτίωση των απαντήσεων: Μ. Τασσιοπούλου .

Μέσα στο πλαίσιο των οικογενειακών σχέσεων, το ενήλικο παιδί μπορεί να αντιμετωπίζει προβλήματα λόγω του γεγονότος ότι κάποιο μέλος της οικογένειάς του βιώνει ένα σοβαρό πρόβλημα. Μεγάλο ψυχικό βάρος δημιουργείται όταν αυτό το μέλος είναι ένας από τους γονείς και συνήθη προβλήματα είναι οι εξαρτήσεις (ουσίες, αλκοόλ), η κατάθλιψη ή άλλα σοβαρά προβλήματα ψυχικής υγείας.

Κατά κανόνα, το ενήλικο παιδί από νωρίς στη ζωή του διακατέχεται από έντονη επιθυμία ή και το αίσθημα υποχρέωσης να βοηθήσει τον γονέα που πάσχει. Έτσι, προσπαθεί να του συμπαρασταθεί, πιστεύοντας ότι μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στη θεραπεία και την επίλυση του προβλήματος. Λόγω δε της μεταξύ τους συναισθηματικής σχέσης, αδυνατεί να μεταθέσει την ευθύνη από τον εαυτό του στον γονέα και να συνειδητοποιήσει ότι η απόφαση για τη λύση και τη θεραπεία είναι προσωπική ευθύνη του ίδιου του ατόμου που αντιμετωπίζει το πρόβλημα και όχι δική του. Επιπλέον, δεδομένης της σοβαρής φύσης των προβλημάτων, η βοήθεια είναι αναγκαίο να είναι εξειδικευμένη προκειμένου να υπάρξουν αλλαγές. Έτσι, ούτε το μέλος της οικογένειας βοηθιέται ουσιαστικά ούτε το άτομο που επιχειρεί να βοηθήσει, παρά τις επανειλημμένες προσπάθειές του, δεν συμβάλλει επί της ουσίας, με αποτέλεσμα να βιώνει συναισθήματα ματαίωσης και αποτυχίας. Κάτι τέτοιο είναι ιδιαίτερα εμφανές στα προβλήματα εξάρτησης, όπου ο χρήστης δεν μπορεί να διακόψει τις ουσίες βασιζόμενος στην αγάπη των δικών του ανθρώπων ή στη δική του «δύναμη της θέλησης» και μόνο.

Στη βάση αυτών των προβλημάτων, υπάρχει μία δυσκολία του νεαρού ενήλικα να συνειδητοποιήσει ότι πρόκειται για προβλήματα για τα οποία ούτε ευθύνεται ούτε μπορεί να κάνει κάτι για να τα αλλάξει. Η μόνη ουσιαστική βοήθεια είναι να εκφράσει με ειλικρίνεια πώς νιώθει για την κατάσταση και να ενθαρρύνει το μέλος της οικογένειας να απευθυνθεί σε ειδικό.

Επιπλέον, η ίδια η ζωή σε ένα οικογενειακό περιβάλλον με εντάσεις και σοβαρά προβλήματα είναι πιθανό να προκαλέσει πολύ έντονο στρες και σοβαρές επιπτώσεις για το ενήλικο παιδί που βιώνει, κάποιες φορές από νωρίς στη ζωή του, άθελά του την κατάσταση αυτή. Έτσι, ενδέχεται να μην έχει συνειδητοποιήσει ότι και το ίδιο χρειάζεται βοήθεια για να προστατεύσει συναισθηματικά τον εαυτό του και για να συνεχίσει τη ζωή του.

Ως προς την εξάρτηση από ουσίες ή αλκοόλ των γονέων, η επίδραση του προ- βλήματος στο παιδί είναι τόσο ισχυρή ώστε διατηρείται και κατά τα διαστήματα που ο χρήστης απέχει από τις ουσίες ή το αλκοόλ. Πρόκειται για μία κατάσταση, η οποία:

  • συνυπάρχει με ντροπή και με τον φόβο του κοινωνικού στιγματισμού·
  • ωθεί το παιδί να αναπτύξει τελειοθηρικές αντισταθμιστικές στρατηγικές στην προσπάθειά του να υπεραναπληρώσει τα αντιλαμβανόμενα μειονεκτήματά του (προσπαθεί να είναι πάντα καλά, να ανεξαρτητοποιηθεί γρήγορα οικονομικά για να μην επιβαρύνει άλλο, ή για να βοηθήσει την οικογένεια, επιδιώκει να επιτύχει στόχους και να καταξιωθεί, τις περισσότερες φορές χωρίς καμία καθοδήγηση και υποστήριξη)·
  • προκαλεί μία εσωτερική πάλη μεταξύ πολλών και αντιφατικών συναισθημάτων. Από τη μία, το παιδί ντρέπεται για τον γονέα ή και συχνά νιώθει θυμό και παρά- πονο, από την άλλη τον λυπάται και αναγνωρίζει σε εκείνον θετικά στοιχεία που, ωστόσο, θάβονται κάτω από το πρόβλημα της εξάρτησης. Φοβάται και νιώθει ανασφάλεια για το παρόν και το μέλλον του, ειδικά αν λόγω του προβλήματος εξάρτησης έχουν προκύψει και σοβαρά οικονομικά προβλήματα στην οικογένεια·
  • δημιουργεί σύγχυση καθώς περιγράφεται ως απρόβλεπτη και χαοτική, απόρροια της απρόβλεπτης και χαοτικής συμπεριφοράς του εξαρτημένου γονέα (από την εκδήλωση αγάπης έως τη βία και την απόρριψη), λόγω της χρήσης·
  • οδηγεί στην εσωστρέφεια και στην απόκρυψη του προβλήματος, παρότι συχνά το παιδί στρέφεται σε ανθρώπους εκτός του οικογενειακού περιβάλλοντος και επιδιώκει να έχει φίλους και κοινωνική ζωή.

Στην περίπτωση ενός γονέα που πάσχει από κατάθλιψη, το παιδί συχνά βιώνει έντονα και αμφιθυμικά συναισθήματα. Από τη μία, υπάρχει ξεκάθαρη η εικόνα της μητέρας ή του πατέρα, και κατ’ επέκταση ολόκληρης της οικογένειας, όπως ήταν πριν βυθιστεί στην κατάθλιψη, και από την άλλη η τωρινή εικόνα της απόσυρσης και της εγκατάλειψης.

Το νεαρό άτομο έρχεται αντιμέτωπο με μία κατάσταση στην οποία η οικογενειακή ζωή, όπως τη γνώριζε, έχει αλλάξει. Η δομή και οι καθημερινές συνήθειες διακόπτονται. Τα μέλη της οικογένειας φαίνεται απλώς σαν να συμβιώνουν στο ίδιο σπίτι και σταδιακά να απομακρύνονται το ένα από το άλλο. Ο γονέας που φρόντιζε να συγκεντρώνει την οικογένεια γύρω από το οικογενειακό τραπέζι, που ενδιαφερόταν να επικοινωνήσουν τα μέλη μεταξύ τους, τώρα βρίσκεται αποσυρμένος και αδιάφορος για όλα. Αυτή η έλλειψη ενδιαφέροντος γίνεται εμφανής, καθώς το παιδί αντιλαμβάνεται ότι ο γονέας αδυνατεί να ενδιαφερθεί για οτιδήποτε το αφορά (σπουδές, φίλους, προσωπικά προ- βλήματα). Έτσι, αναγκάζεται να ακολουθήσει μία μοναχική πορεία, χωρίς καθοδήγηση, ενθάρρυνση και εμψύχωση και να αντιμετωπίσει μόνο τις προκλήσεις της ζωής. Από την άλλη, συνήθως, η έγνοια του παραμένει στο σπίτι και στις δυσκολίες του γονέα. Επιχειρεί να τον αφυπνίσει ώστε να αναλάβει τον γονεϊκό ρόλο του, να αντιδράσει στην κατάσταση και να κάνει κάτι για να επιλυθούν τα συσσωρευμένα προβλήματα. Ωστόσο, γρήγορα οι προσπάθειές του ματαιώνονται και απογοητεύεται από την αρνητική εικόνα του γονέα του που παραδίδεται όλο και πιο πολύ στην αδράνεια.

Τέλος, άλλα σοβαρά προβλήματα ψυχικής υγείας, όπως η ψύχωση, που αντιμετωπίζει ένα αγαπημένο πρόσωπο, δημιουργούν προβλήματα και στα μέλη της οικογένειάς του, όπως, για παράδειγμα, τύψεις για την προηγούμενη συμπεριφορά τους προς τον πάσχοντα, αλλά και ανησυχία για τα πρακτικά ζητήματα που θα ανακύψουν στο μέλλον. Επιπλέον, προστίθεται και ο φόβος του κοινωνικού στίγματος που φέρουν οι ψυχικές παθήσεις.

Αποτέλεσμα των παραπάνω καταστάσεων είναι ότι τα μέλη οικογενειών ατόμων με ψυχικά προβλήματα επηρεάζονται πολύ και δυσκολεύονται στην κοινωνική ζωή τους. Αυτό μπορεί να συμβεί είτε ως αποτέλεσμα ενός κοινωνικού περίγυρου που είναι απορριπτικός και αρνητικά προκατειλημμένος απέναντι στα προβλήματα ψυχικής υγείας, είτε ως αποτέλεσμα φόβων και ανασφαλειών του ίδιου του ατόμου ότι θα το απορρίψουν αν μάθουν την κατάσταση στο σπίτι, με αποτέλεσμα να κατακλύζεται από έντονα συναισθήματα που κυμαίνονται από τον θυμό μέχρι τη λύπη και τις ενοχές για την κατάσταση που αντιμετωπίζει το αγαπημένο πρόσωπο. Ταυτόχρονα, υπάρχει αίσθηση απόγνωσης και αδιέξοδου, αν το αγαπημένο πρόσωπο, λόγω των δυσκολιών του, αρνείται τη βοήθεια και υπάρχει ενδεχόμενο να θέσει τη ζωή του σε κίνδυνο.

Αντιπροσωπευτικά μηνύματα

Γεια σας. Ζω με τους γονείς μου. Ο πατέρας μου είναι αλκοολικός. Ενώ είναι ήσυχος άνθρωπος, όταν πίνει κάνει φασαρία και μαλώνει συνέχεια για ασήμαντες λεπτομέρειες (με μεγάλη ένταση) με τη μητέρα μου (και ιδίως τα βράδια). Κάθε ημέρα επαναλαμβάνεται το ίδιο σκηνικό, κάτι που παρότι είμαι σε μεγάλη ηλικία, 28 ετών, μου έχει σπάσει τα νεύρα και φέρομαι και εγώ άσχημα και τους φωνάζω. Από τη μία, νομίζω ότι δεν πρέπει να παρεμβαίνω στα δικά τους προβλήματα (κυρίως οικονομικά), γιατί βλέπω ότι δεν έχει αποτέλεσμα, από την άλλη, η μητέρα μου με βάζει μέσα στο πρόβλημα κατηγορώντας και εμένα (ότι του μοιάζω, ότι είναι δυστυχισμένη κ.ά. πολλά). Όλες μου οι προσπάθειες να τους συνετίσω πέφτουν στο κενό, δεν αλλάζει τίποτα και βλέπω ότι αρχίζω και τους μοιάζω στη συμπεριφορά. Θέλω να ζήσω τη δική μου ζωή, να είμαι ήρεμη, να έχω αυτοπεποίθηση, αλλά αυτές οι καταστάσεις με χαλάνε σαν άνθρωπο, αλλά και σαν ψυχολογία. Δεν μπορώ να είμαι ήρεμη. Ποια θα πρέπει να είναι η στάση μου απέναντι και στους δύο; Πώς να καταφέρω να μη με απασχολεί τόσο; Σας παρακαλώ βοηθήστε με, είμαι έτοιμη να σας ακούσω.

Είμαι 21 χρονών και δεν μπορώ να ξεπεράσω κάποια γεγονότα που συνέβησαν στα παιδικά μου χρόνια. Ο πατέρας μου είναι χρήστης ναρκωτικών από τα 20 του. Ανέκαθεν θυμάμαι ύποπτες κινήσεις μέσα στο σπίτι. Ήμουνα 7-8 χρονών και θυμάμαι πως ζούσα με την αγωνία μήπως πεθάνει ο πατέρας μου. Κάποια στιγμή, αστυνομικοί εισέβαλαν στο σπίτι και μάθαμε πως τον είχαν πιάσει στη φυτεία που καλλιεργούσε και πως έκανε εμπόριο. Έμεινε στη φυλακή 1,5 χρόνο και εκεί αρχίζει το δράμα.

Έχω να θυμάμαι στιγμές άθλιες, όταν δεν είχαμε υποστήριξη από κανέναν, όταν γινόμουν δακτυλοδεικτούμενη στο σχολείο ως η κόρη του ναρκομανή, όταν η μητέρα μου κλεινόταν για ώρες σε ένα δωμάτιο και έκλαιγε… Όταν τελείωσε αυτός ο εφιάλτης, ξεκίνησε ένας άλλος. Οι συνεχείς τσακωμοί μέσα στο σπίτι, αρρωστημένες καταστάσεις, σκληρά λόγια από την πλευρά του πατέρα μου, του τύπου: “Μακάρι να μη σε είχα γεννήσει ποτέ” και “Δεν θέλω να σε ξαναδώ μπροστά μου” και βρισιές. Πλέον η κατάσταση έχει ηρεμήσει από τη στιγμή που έφυγα για να σπουδάσω, όμως ο πατέρας μου δεν έχει ξεκόψει από την κακή συνήθεια. Τρέμω στην ιδέα ότι θα τον δω, φοβάμαι να του μιλήσω, θα έδινα τα πάντα να είχα μία υγιή σχέση μαζί του, όμως είναι πολύ δύσκολο. Η ζωή στη μεγάλη πόλη είναι σαφώς καλύτερη, όμως έχουν συμβεί κάποια άσχημα γεγονότα που με βασανίζουν. Πρόσφατα πέθανε η γιαγιά μου, η οποία ήταν η μόνη που μας είχε στηρίξει, είχα μείνει εκεί τον 1,5 χρόνο που ο πατέρας μου ήταν φυλακή και γενικά ήταν ένας άνθρωπος που λάτρευα και είχα αδυναμία. Επίσης, πριν 10 μήνες περίπου χώρισα από μία σχέση 3 χρόνων… Επιπλέον, η αδερφική μου φίλη έχει κατά κάποιον τρόπο εξαφανιστεί γιατί αποφάσισε να συγκατοικήσει με τον φίλο της και έχω χάσει ακόμη ένα στήριγμα.

Νιώθω τόσο αδύναμη, και όμως πρέπει να συνεχίζω να τα βγάζω πέρα. Έχω κλειστεί στον εαυτό μου, έχω συνεχώς νεύρα και ξεσπάω σε ανθρώπους που αγαπάω, με ταλαιπωρούν τρομερές ημικρανίες και καταλήγω στο νοσοκομείο, κλαίω συνεχώς, έχω κουραστεί να είμαι σε όλα σωστή και να δείχνω πάντα τον καλύτερο εαυτό μου. Κάποιες φορές νιώθω πως θα εκραγώ από τα τόσα συναισθήματα που με πνίγουν. Βλέπω πλέον τη ζωή μου μάταιη, κουράστηκα. Τόσοι άνθρωποι γύρω μου και όμως τόση μοναξιά…

Γεια σας και συγχαρητήρια για την υπηρεσία σας. Θέλω να σας πω κάτι γιατί δεν αντέχω να το κρατάω άλλο μέσα μου. Νιώθω πως αν δεν το πω κάπου θα εκραγώ. Ήμασταν μία οικογένεια πολύ δεμένη, αγαπημένη, ενωμένη, που περνούσαμε τέλεια, που πηγαίναμε εκδρομές, βόλτες, διακοπές, κάναμε όλοι μαζί διάφορες δραστηριότητες και ήμασταν πολύ χαρούμενοι και ευτυχισμένοι. Όμως, άρχισαν κάποια προβλήματα και αυτό που λένε, ότι έτσι και σου τύχει κάτι στραβό σε παίρνει η κατηφόρα και σου έρχονται απανωτά χτυπήματα, ισχύει απόλυτα. Έτυχαν κάποιες οικογενειακές δυσκολίες που τώρα δεν μου φτάνει ο χώρος να αναλύσω, αλλά με λίγα λόγια την ανευθυνότητα κάποιων συγγενών κάποιος έπρεπε να την επωμιστεί και αυτοί ήμασταν εμείς. Τέλος πάντων, έγιναν αρκετά και αυτά αρρώστησαν τους γονείς μου.

Έπαθαν και οι δυο τους κατάθλιψη, έπαιρναν φάρμακα και ήταν χάλια. Βέβαια προσπαθούσαν να μη μας το περνάνε όλο αυτό γιατί ήμασταν και εμείς μικρά τότε (αυτό έγινε πριν από 6 χρόνια). Πέρασε αυτή η φάση και αρχίσαμε πάλι να ανεβαίνουμε και να είμαστε όπως πριν. Έτυχαν, όμως, και άλλα δυσάρεστα και τους ξαναπήρε η κάτω βόλτα… Άρχισαν ξανά να παίρνουν φάρμακα… τα οποία είναι και βαριά κάπως απ’ ό,τι καταλαβαίνω γιατί πέρα από τις ώρες που βρίσκονται στη δουλειά, τις υπόλοιπες απλά κοιμούνται συνέχεια, ή είναι ξαπλωμένοι, ή στον καναπέ, ή στο κρεβάτι τους και βλέπουν τηλεόραση, και δεν μιλάνε σε κανέναν, ούτε έχουν διάθεση για τίποτα, έχουν παραιτηθεί από όλα…

Δεν ήξερα ότι ήταν τόσο άσχημα τα πράγματα. Μου τα ’λεγε η μικρή μου αδερφή από το τηλέφωνο, αλλά δεν το είχα καταλάβει… τώρα που ήρθα στο σπίτι το διαπίστωσα, γιατί δεν μένω μαζί τους πια, σπουδάζω σε άλλη πόλη… Ούτε καν με ρώτησαν το οτιδήποτε για το πώς έγραψα στην εξεταστική, για το πώς περνάω, τίποτα απολύτως. Τους μιλάω και τους ρωτάω γιατί είναι έτσι και μου λένε “μην κοιτάτε εμάς, εμείς ζήσαμε ό,τι ήταν να ζήσουμε, εσείς κοιτάξτε τη ζωή σας”. Τους λέω ότι στη ζωή μου είσαστε και εσείς και μου λένε “κοίτα να το συνηθίσεις, εμείς έτσι θα είμαστε”.

Τα αδέρφια μου λείπουνε από το σπίτι συνέχεια, μία έρχεται ο ένας μία φεύγει ο άλλος. Κανένας δεν με ρώτησε τίποτα. Εγώ ανυπομονούσα να έρθω για καλοκαίρι να τους δω και είναι σαν να μη με βλέπουν. Δεν μου αρέσει η κατάσταση που επικρατεί στο σπίτι και είμαι χάλια, θέλω να ξαναγυρίσω στην πόλη που σπουδάζω. Δεν μπορώ να τους βλέπω έτσι, να τους μιλάω και αυτοί να με αγνοούν. Βλέπω το δωμάτιό μου, τα πράγματά μου που είναι όπως τα άφησα και μου φέρνουν αναμνήσεις από πέρυσι… Βλέπω αυτή την ησυχία, αυτή την εγκατάλειψη και μου πιάνεται η ψυχή, αλήθεια σας το λέω. Θέλω και εγώ να βγαίνω για να μην τους βλέπω έτσι. Βγαίνω με τις παλιές παρέες, αλλά δεν έχω όρεξη, στενοχωριέμαι που γίναμε έτσι. Νομίζουν ότι έχουν γεράσει και είναι μόνο γύρω στα 40 και οι δυο τους. Έχω και φοβίες ότι κάτι μπορεί να μας συμβεί… τώρα που τους βλέπω έτσι φοβάμαι πιο πολύ και γίνομαι ανασφαλής.

Θέλω να περάσει το καλοκαίρι γιατί νιώθω θλιμμένη… Το έχω συνδυάσει με αυτή την κατάσταση και μου τη σπάει το καλοκαίρι πολύ… Θέλω να βοηθήσω τους γονείς μου, αλλά απ’ ό,τι βλέπω δεν μπορώ να κάνω κάτι. Πείτε μου, παρακαλώ, τι να κάνω για να μην αγχώνομαι τόσο. Ευχαριστώ.

Είμαι 23 ετών κι έχω ολοκληρώσει τις σπουδές μου εδώ κι έναν χρόνο περίπου. Το πρόβλημά μου έγκειται στη δυσλειτουργική κατάσταση που βιώνω στο οικογενειακό μου περιβάλλον. Με εξαίρεση λίγων περιόδων ηρεμίας, μπορεί να χαρακτηριστεί από ανισορροπία και δομικά προβλήματα. Αν και εγώ έχω κάνει ψυχοθεραπεία για 2 χρόνια με πολύ ικανοποιητικά αποτελέσματα, το βρίσκω πολύ δύσκολο να λειτουργήσω σε αυτές τις συνθήκες. Η αδερφή μου είναι σε πολύ δύσκολη φάση ζωής, βιώνει καταθλιπτικά συμπτώματα, απελπισία και κρίσεις πανικού. Η μητέρα μου έχει στραφεί στη θρησκεία με υπερβολικό τρόπο, έχει αποκοπεί από φίλους και γνωστούς της και είναι μαζί μας (με εμένα και την αδελφή μου) ιδιαίτερα καχύποπτη και επιθετική, πράγμα που δυσχεραίνει ακόμη περισσότερο την κατάσταση της αδελφής μου.

Οι γονείς μου έχουν πάρει διαζύγιο εδώ και πολλά χρόνια. Ο πατέρας μου διακατέχεται από μόνιμο οικονομικό άγχος (χωρίς προφανή λόγο), ενώ δεν είχε ποτέ στενή συναισθηματική σχέση μαζί μας. Μας αγαπάει, βέβαια, θεωρεί όμως ότι δεν μπορεί να έχουμε άλλες ανάγκες αφού μας καλύπτει οικονομικά. Για όλα τα υπόλοιπα πάντα θεωρούσε τη μητέρα μου τη μόνη αρμόδια. Σε περιόδους δυσκολιών, φέρεται με πολλή αδυναμία και στρέφεται σε μένα για ψυχολογική υποστήριξη και κατανόηση, ενώ ο ίδιος δεν μπορεί να μου παράσχει κάτι τέτοιο, αν και έχει προσπαθήσει. Βιώνουμε πλήρη αντιστροφή ρόλων και φορτώνομαι πράγματα που δεν αντέχω, φοβούμενη να τον “εγκαταλείψω” μόνο του. Στην παρούσα κατάσταση που έχει διαμορφωθεί, νιώθω ως η μόνη ικανή να βοηθήσει και τους τρεις τους, ενώ ξέρω πως δεν αντέχεται κάτι τέτοιο. Νιώθω εγκλωβισμό, να βουλιάζω σε μία παράνοια που άλλοι έχουν φτιάξει, κι ενώ βουλιάζουν κι αυτοί, δεν το αντιλαμβάνονται και κατηγορεί ο ένας τον άλλον.

Ξέρω πως πρέπει και θέλω να φύγω από το σπίτι μου και να αρχίσω τη δική μου ζωή, με τις δικές μου χαρές και προβλήματα. Δεν μπορώ άλλο να κοιτάω τις ανάγκες των άλλων. Πρέπει όμως τουλάχιστον για 7-8 μήνες να παραμείνω σπίτι, μιας και προετοιμάζομαι για έναν διαγωνισμό και λόγω διαβάσματος δεν μπορώ να δουλέψω και να αυτοσυντηρηθώ. Περνάω δύσκολες στιγμές και νιώθω πως δεν θα τελειώσουν ποτέ. Σας ευχαριστώ για τον χρόνο σας.

Θα μπορούσα να πω πως σε γενικές γραμμές ζω μία αρκετά ικανοποιητική ζωή. Σπουδάζω, έχω φίλους, έχω σπουδαία οικογένεια με γονείς που με αγαπάνε και είναι πολύ αγαπημένοι και μεταξύ τους. Αυτό που με απασχολεί έντονα πολλά χρόνια τώρα και με κάνει να νιώθω άσχημα είναι ο αδερφός μου. Είναι παιδί με σύνδρομο Down. Μεγαλύτερος από μένα. Δεν ξέρω, αλλά, κατά κάποιον τρόπο και όσο άσχημα κι αν ακούγεται, ντρέπομαι. Όχι μόνο τώρα, αλλά ανέκαθεν. Κι έχω ένα αίσθημα ευθύνης απέναντί του –ότι μελλοντικά θα χρειαστεί εγώ να αναλάβω τη φροντίδα του– που με βαραίνει. Κι από τη μία, έχω ενοχές γι’ αυτές μου τις σκέψεις, αλλά, από την άλλη, νιώθω πολύ άβολα όταν φίλοι με ρωτάνε αν έχω αδέρφια και αναγκάζομαι πολλές φορές να αποφεύγω να απαντήσω. Ακόμη και στο σπίτι δεν καλώ κόσμο για να μην τον συναντήσουν.

Ίσως βρίσκετε ανώριμη τη συμπεριφορά μου, αλλά πιστέψτε με είναι πρόβλημα που προσπαθώ να το λύσω με τον εαυτό μου και δεν μπορώ. Πιστεύω ότι κανείς δεν μπορεί να καταλάβει τη θέση μου. Ξέρω ότι το πρόβλημα είναι στο μυαλό μου, αλλά δεν ξέρω τι να κάνω για να ξεφύγω από μία κατάσταση που με προβληματίζει και με στενοχωρεί πολύ. Θα περιμένω με αγωνία την απάντησή σας και θα ήθελα να σας ρωτήσω αν έχετε αντιμετωπίσει παρόμοιες περιπτώσεις. Ευχαριστώ.

Το πρόβλημα για το οποίο αποφάσισα να σας γράψω δεν αφορά εμένα προσωπικά, αλλά τη μητέρα μου. Είναι εξαιρετικά σοβαρό και έχει επηρεάσει τον αδερφό μου και εμένα σε μεγάλο βαθμό στις σπουδές μας, αλλά και γενικότερα στην προσωπική μας ζωή. Η μητέρα μου είναι 55 χρονών και ζει τα τελευταία 5 χρόνια μόνη της μετά τον χωρισμό της από τον πατέρα μου. Ο αδερφός μου και εγώ βρισκόμαστε τα τελευταία 6 περίπου χρόνια στο εξωτερικό για σπουδές και μεταπτυχιακό. Η επαφή με τη μητέρα μας διατηρείται κυρίως τηλεφωνικά. Στην Ελλάδα βρισκόμαστε στις διακοπές 2 ή 3 φορές τον χρόνο, λίγες εβδομάδες. Η αλλαγή στη συμπεριφορά της μητέρας μου άρχισε τον Νοέμβριο αυτού του χρόνου.

Ειδοποιηθήκαμε τηλεφωνικώς από τη θεία μου, η οποία μέχρις εκείνη τη στιγμή διατηρούσε εξαιρετικές σχέσεις μαζί της. Τον Δεκέμβριο, στο ταξίδι μας στην Ελλάδα, παρατηρήσαμε αλλαγές που μας έκαναν να ανησυχούμε. Συγκεκριμένα: έμμονες ιδέες, μανία καταδίωξης και ένα συνεχές άγχος πως παρακολουθείται ακόμη και μέσα στο ίδιο της το σπίτι. Επιθετική συμπεριφορά ακόμη και απέναντι σε πολύ κοντινά και συγγενικά της πρόσωπα (εν μέρει και απέναντί μας). Υποψίες πως στήνεται μία πλεκτάνη εναντίον της για να ζημιωθεί κυρίως οικονομικά, οι οποίες τελευταίως στρέφονται και προς τον πατέρα μου. Βεβαιότητα πως έχουν παρουσιαστεί κρούσματα κλοπής στο σπίτι όπου ζει, παρόλο που κάτι τέτοιο δεν υφίσταται. Γενικότερα, έντονο συναίσθημα ανασφάλειας και κυρίως καχυποψίας που γίνεται και επιθετικότητα (έντονες εκρήξεις θυμού). Τελευταίως, προστέθηκε ο φόβος πως απειλείται η ίδια, η υγεία της και εν μέρει η δική μας υγεία από πράξεις τρίτων προσώπων, τα οποία όμως δεν είναι σε θέση να ονομάσει.

Τον Ιανουάριο και όσο βρισκόμασταν ακόμη στην Ελλάδα, την πείσαμε να δει έναν ψυχίατρο μετά από παρακάλια και απειλές. Δεν έφερε όμως αποτέλεσμα καθότι αρνήθηκε να τον ξαναδεί και να πάρει τα φάρμακα που θα τη βοηθούσαν να ξεπεράσει τη σύγχυσή της. Στράφηκε μάλιστα και εναντίον του, ενώ κάθε φορά που γίνεται λόγος για το θέμα αντιδρά εξαιρετικά επιθετικά, αρνούμενη να δεχθεί βοήθεια, πεπεισμένη πως οι σκέψεις της ανταποκρίνονται στην αλήθεια. Τελευταίως παρουσιάζει κατάθλιψη, κοιμάται πολλές ώρες και αρνείται να αφήσει το σπίτι, παρά μόνο σε σπάνιες περιπτώσεις, με αποτέλεσμα να μην τρέφεται σωστά. Αρνείται, επίσης, να δει κάθε συγγενικό της πρόσωπο και έχει κόψει κάθε επικοινωνία με τον έξω κόσμο.

Υπάρχουν στιγμές που μπορεί να μιλήσει λογικά, όμως οι εμμονές της την κυριεύουν και πάλι, με αποτέλεσμα να κάνει με το μυαλό της συνεχείς κύκλους πάνω στα ίδια πράγματα. Η κατάσταση έχει επιβαρύνει ψυχολογικά τον αδερφό μου, εμένα και όλους όσοι συνδέονται μαζί της. Δοκιμάσαμε να της μιλήσουμε λογικά, συναισθηματικά φορτισμένα, θυμώσαμε, την απειλήσαμε πως αν δεν δεχθεί βοήθεια θα κόψουμε την επικοινωνία μαζί της, τίποτα όμως δεν φέρνει αποτέλεσμα! Είναι αδύνατο να την προσεγγίσουμε.

Πώς μπορούμε να τη βοηθήσουμε; Πώς μπορούμε να την πείσουμε να δει έναν ειδικό; Τι θα μπορούσαμε να κάνουμε αν αρνηθεί να ζητήσει βοήθεια; Πώς να την αντιμετωπίζουμε γενικότερα όταν μιλάμε μαζί της στο τηλέφωνο πάνω σε αυτά τα θέματα; Σας ευχαριστώ πολύ.

Ο αδερφός μου παρουσίασε έντονα ψυχωτικά προβλήματα με κρίσεις πριν από 5 χρόνια και παρακολουθείται από ψυχίατρο και ψυχολόγο. Για τρία χρόνια κάναμε οικογενειακή θεραπεία, αλλά δεν μπορώ να πω ότι με βοήθησε.

Το πρόβλημά μου είναι, από τη μία, οι τύψεις για την κατάστασή του (ενοχές για τη συμπεριφορά μου απέναντί του μέχρι που εκδηλώθηκε η ασθένεια), και ο φόβος του τι θα κάνω όταν χρειαστεί να τον αναλάβω εγώ όταν μεγαλώσουν οι γονείς μου. Αν θα τα καταφέρω.

Το μεγαλύτερο, όμως, πρόβλημα έχει δημιουργηθεί τελευταία. Δεν μπορώ να αντιμετωπίσω τον κόσμο. Η ψυχοπάθεια είναι ταμπού, οπότε ποτέ δεν μίλησα ανοιχτά σε φίλους γι’ αυτό το πράγμα. Έχω πάθει σοκ γιατί καταλαβαίνω ότι άνθρωποι που έκανα παρέα κατά τα φοιτητικά μου χρόνια έπαιζαν θέατρο, στην ουσία έψαχναν να βρουν συμπτώματα ψυχοπάθειας σε μένα για να γελάσουν. Το γεγονός ότι έκανα οικογενειακή θεραπεία έχει μαθευτεί και μας θεωρούν οικογένεια τρελών.

Όταν κάνω νέες γνωριμίες βρίσκομαι στο δίλημμα αν θα πρέπει να τους το πω από την αρχή (και πώς θα το πάρουν), ή να περιμένω να το μάθουν από άλλους (όπως τους το παρουσιάσουν) και μετά να αρχίσει το “δούλεμα” (γιατί θεωρούν ότι υποκρίνομαι, ότι έχω σπουδαία μυστικά). Παλαιότερα ήμουν δυνατή. Τώρα φοβάμαι να ανοιχτώ να πω αστεία μήπως ξεφύγω και πω κάτι παραπάνω και αμέσως θεωρήσουν ότι κάτι δεν πάει καλά μαζί μου.

Ξέρετε τι λένε για την κληρονομικότητα της αρρώστιας. Δεν θέλω να κάνω παιδιά, όχι γιατί φοβάμαι συμπτώματα κληρονομικότητας, αλλά γιατί δεν ξέρω πώς θα τους μάθω να αντιμετωπίζουν τον κόσμο, την κακία, την ειρωνεία. Έχω απομακρυνθεί από παιδικές μου φίλες, γιατί άρχισαν σπόντες για κοπέλες που μπήκαν στο ψυχιατρείο και τι τρελαμάρες έλεγαν. Έχω κουραστεί. Αν μπορείτε να μου προτείνετε κάτι που βοηθάει τους συγγενείς ψυχοπαθών να αντιμετωπίσουν όχι τον άρρωστο, αλλά τον κόσμο αυτό θα με βοηθούσε πολύ.

Συνήθεις ερωτήσεις και απαντήσεις

Πώς να βοηθήσω τον αδελφό μου να προσαρμοστεί στο διαζύγιο των γονιών μας;

Ο χωρισμός των γονέων αποτελεί ένα πολύ σημαντικό συμβάν στη ζωή του παιδιού. Ωστόσο, θα πρέπει να γνωρίζετε ότι το διαζύγιο σε πολλές περιπτώσεις απελευθερώνει από τις εντάσεις που υπήρχαν μέσα στην οικογένεια και οι οποίες έχουν βρεθεί να έχουν μεγαλύτερη αρνητική επίδραση στην ψυχολογική ανάπτυξη των παιδιών από ένα διαζύγιο.

Το κύριο σημείο που θα πρέπει να γνωρίζετε είναι ότι το παιδί θα πρέπει να ξέρει την αλήθεια, προκειμένου να προσαρμοστεί σταδιακά στη νέα πραγματικότητα. Όταν το παιδί είναι πολύ μικρό, θα πρέπει να ακούσει μία εκδοχή της πραγματικότητας με λόγια που να του είναι κατανοητά (π.χ. ο μπαμπάς και η μαμά δεν μένουν πια μαζί γιατί μάλωναν). Είναι σημαντικό να καταλάβει ότι ο χωρισμός αφορά στη σχέση των γονέων μεταξύ τους και όχι στη σχέση του κάθε γονέα με το ίδιο. Θα πρέπει να ξέρει κάθε πότε μπορεί να προσδοκά την επαφή με τον γονέα με τον οποίο δεν μένει μαζί, χωρίς ποτέ να του λέμε ψέματα για να το καθησυχάσουμε. Από εκεί και πέρα, θα πρέπει και οι δύο γονείς να προσέξουν ώστε να μην εντάξουν το παιδί στη μεταξύ τους διαμάχη ούτε να μιλούν παρουσία του άσχημα, υποτιμητικά κ.λπ. ο ένας για τον άλλον. Το παιδί δεν πρέπει ποτέ να χρησιμοποιείται ως μέσο πίεσης του ενός προς τον άλλο και γενικώς πρέπει να μείνει έξω από κάθε όψη της μεταξύ τους έντασης. Εξηγώντας την πραγματικότητα, το παιδί θα καταλάβει ότι και αυτό έχει μπαμπά που το αγαπάει, ο οποίος απλώς μένει αλλού. Τέλος, ένα σημείο που χρήζει ιδιαίτερης προσοχής είναι να βεβαιωθούμε ότι δεν συνδέει τον εαυτό του με τον χωρισμό, καθώς συχνά τα μικρά παιδιά θεωρούν ότι τα ίδια ευθύνονται για τον χωρισμό των γονέων τους.

Ωστόσο, ακόμη και αν ακολουθηθούν όλες οι παραπάνω γενικές αρχές, δεν μπορούμε να έχουμε την απαίτηση από ένα μικρό παιδί να μην παρουσιάσει κάποιες ψυχολογικές αντιδράσεις στον χωρισμό των γονέων του, καθώς ο χωρισμός αποτελεί σημαντικό παράγοντα αποσταθεροποίησης της καθημερινότητάς του. Αυτό δεν σημαίνει ότι ένα παιδί που βιώνει ένα διαζύγιο θα αναπτύξει υποχρεωτικά ψυχολογικά προβλήματα (αυτό αποτελεί έναν διαδεδομένο μύθο), αλλά ότι θα πρέπει να υπάρχει ένα πρόσωπο στο περιβάλλον στο οποίο ζει το παιδί που θα του παρέχει το αίσθημα της ασφάλειας, της σταθερότητας για να το βοηθήσει σε αυτή τη μεταβατική περίοδο. Δεν μας είναι εύκολο να διαπιστώσουμε μέσα από το μήνυμά σας κατά πόσο οι αντιδράσεις του μικρού σας αδελφού κυμαίνονται μέσα στα αναμενόμενα πλαίσια ή αποτελούν ένδειξη ότι αντιμετωπίζει κάποια δυσκολία. Για τον λόγο αυτό, θα σας προτείναμε σε περίπτωση που έχετε αμφιβολίες να απευθυνθείτε προληπτικά σε έναν ειδικό ψυχικής υγείας για παιδιά μαζί με τη μητέρα σας, ώστε να διερευνηθεί η πιθανή ύπαρξη προβλήματος, αλλά και για να λάβετε αναλυτική πληροφόρηση σχετικά με τον τρόπο που θα πρέπει να του συμπεριφέρεστε.

Το πρόβλημα εξάρτησης του πατέρα μου με έχει καταβάλει συναισθηματικά.

Όλοι οι άνθρωποι κάποια στιγμή έρχονται σε σύγκρουση με την οικογένειά τους, αλλά για μερικούς από εμάς η σύγκρουση αυτή είναι συνεχής, όπως συνεχής είναι και η παρουσία των αρνητικών συναισθημάτων που τη συνοδεύουν. Στις περιπτώσεις αυτές ένα πρόβλημα, όπως η εξάρτηση από τις ουσίες, πέραν των αντικειμενικών προβλημάτων που συνεπάγεται, καταστρέφει την επικοινωνία μέσα στην οικογένεια και δημιουργεί υψηλά επίπεδα έντασης.

Ένα από τα πιο σημαντικά πράγματα που πρέπει να καταλάβει ο νεαρός ενήλικας μιας οικογένειας που αντιμετωπίζει προβλήματα είναι ότι η αλλαγή εξαρτάται αποκλειστικά από τον ίδιο και κανέναν άλλο, συμπεριλαμβανομένης της οικογένειας. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να προσπαθήσει να τα καταφέρει όλα μόνος του. Αντίθετα, είναι πολύ σημαντικό να μπορέσει να αναπτύξει ένα ισχυρό υποστηρικτικό δίκτυο (φίλους, σύντροφο, άλλους συγγενείς, παρέες κ.λπ.) που θα διευκολύνει τη μετάβαση από την οικογενειακή ζωή στην αυτόνομη διαβίωση.

Σίγουρα είναι αναμενόμενο να σας αγγίζουν όλες οι αλλαγές στο περιβάλλον σας, αλλά θα πρέπει να βρείτε τη δύναμη να εστιάσετε στον εαυτό σας, να προσέξετε τη συμπεριφορά σας και τις αντιδράσεις σας, να προσπαθήσετε να αναζητήσετε νέες πηγές συναισθηματικής υποστήριξης και να φροντίσετε τον εαυτό σας όσο περισσότερο μπορείτε. Παρότι δεν μπορείτε να αναλάβετε την ευθύνη για τη διευθέτηση της κατάστασης στην οικογένειά σας ή για τη βελτίωση της σχέσης με τον πατέρα σας, μπορείτε να αναλάβετε την ευθύνη του εαυτού σας και να τον προστατεύσετε όσο καλύτερα γίνεται.

Θα θέλαμε να γνωρίζετε ότι είναι συχνό το φαινόμενο άνθρωποι που προέρχονται από οικογένειες που αντιμετωπίζουν προβλήματα να προσπαθούν να είναι υπερβολικά υπεύθυνοι. Για όλους τους παραπάνω λόγους, πιστεύουμε ότι θα σας ήταν χρήσιμη η συνεργασία με έναν ειδικό μέχρι να μπορέσετε να ξαναβρείτε τις προσωπικές σας ισορροπίες.

Ο αλκοολισμός του πατέρα μου δημιουργεί εντάσεις στη συζυγική σχέση και παρεμβαίνω για να βοηθήσω.

Το να προσπαθείτε να παρέμβετε στα προβλήματα των γονιών σας δεν έχει κανένα αποτέλεσμα. Ο λόγος που όλες σας οι προσπάθειες πέφτουν στο κενό είναι ότι ένα πρόσωπο του άμεσου οικογενειακού περιβάλλοντος δεν μπορεί να προσφέρει το είδος της παρέμβασης που απαιτείται για να υπάρξουν αλλαγές.

Είναι απολύτως λογικό να σας επηρεάζουν οι προστριβές των γονέων σας, αλλά σίγουρα θα είστε κάπως πιο ήρεμος αν πιστέψετε ότι είναι πρόβλημα για το οποίο δεν μπορείτε να κάνετε τίποτα και για το οποίο δεν ευθύνεστε. Απ’ ό,τι καταλαβαίνουμε, μεγάλο μέρος των διενέξεων των γονέων σας οφείλεται στο πρόβλημα ποτού του πατέρα σας και θα πρέπει να θυμάστε ότι το οινόπνευμα προκαλεί εξάρτηση και ότι ένα εξαρτημένο άτομο δεν μπορεί να σταματήσει «με τη δύναμη της θέλησης» και μόνο.

Μην προσπαθείτε να παρέμβετε κατά τη διάρκεια των τσακωμών ή όταν ο πατέρας σας βρίσκεται υπό την επήρεια οινοπνεύματος. Προσπαθήστε να μιλήσετε στους γονείς σας όταν τα πράγματα είναι ήρεμα, ώστε να υπάρχει η περίπτωση να ακούσουν με ψυχραιμία αυτά που θα τους πείτε. Μιλήστε τους για το πώς σας επηρεάζει η κατάσταση και προτείνετέ τους να απευθυνθείτε όλοι μαζί σε έναν ειδικό για οικογενειακή θεραπεία. Η κατάλληλη στιγμή για να κάνετε τις προτάσεις σας για την αναζήτηση βοήθειας από ειδικούς είναι την πρώτη στιγμή ηρεμίας μετά από μία κρίση που να σχετίζεται με κατανάλωση αλκοόλ. Οι άνθρωποι που κάνουν κατάχρηση οινοπνεύματος συχνά δημιουργούν εντάσεις και συνήθως γίνονται ειδικοί στο να ζητούν συγγνώμη την επόμενη ημέρα και να διαβεβαιώνουν ότι ποτέ δεν πρόκειται να επαναληφθούν ανάλογα περιστατικά. Εκείνη είναι η στιγμή που θα πρέπει να κάνετε τις προτάσεις σας, αφού πρώτα βεβαιωθείτε ότι έχετε την υποστήριξη της μητέρας σας και των άλλων μελών της οικογένειας (αν υπάρχουν). Ως προς το πώς θα μπορούσατε να κινητοποιήσετε τον πατέρα σας να αναζητήσει θεραπεία, μία ιδέα θα ήταν να μιλήσετε στον οικογενειακό σας γιατρό ή σε κάποιον άλλο ειδικό υγείας που εμπιστεύεται ο πατέρας σας. Η ενδεδειγμένη λύση είναι να απευθυνθεί ο ίδιος σε μια εξειδικευμένη υπηρεσία για θέματα χρήσης ουσιών. Τονίστε του ότι η βοήθεια που προσφέρεται σε αυτές τις υπηρεσίες είναι δωρεάν, αφήστε του το περιθώριο να επιλέξει την προσέγγιση που θεωρεί καλύτερη (ατομική ή ομαδική) και εξηγήστε του ότι του ζητάτε μόνο να δοκιμάσει για να δει αν θα βοηθηθεί.

Το βασικό είναι να θυμάστε ότι δεν μπορείτε να κάνετε κάτι άμεσα για να λύσετε το πρόβλημα. Η συνεισφορά σας θα πρέπει να περιοριστεί στο να τους προτρέψετε να απευθυνθείτε όλοι μαζί σε κάποιον ειδικό. Επίσης, είναι πιθανό να μην έχετε τα επιθυμητά αποτελέσματα ακόμη και αν τους μιλήσετε ήρεμα και να μη δεχθούν να επισκεφτείτε κάποιον ειδικό. Αν εξελιχθούν έτσι τα πράγματα, θα πρέπει να αναζητήσετε βοήθεια για τον εαυτό σας απευθυνόμενος ατομικά σε κάποιον ειδικό. Η ζωή σε ένα οικογενειακό περιβάλλον με εντάσεις μπορεί να προκαλέσει πολύ έντονο στρες, και ακόμη και αν δεν μπορέσετε να αλλάξετε την κατάσταση θα πρέπει να προστατεύσετε συναισθηματικά τον εαυτό σας.

Η μητέρα μου έχει έντονες αντιδράσεις λόγω της εμμηνόπαυσης.

Η εμμηνόπαυση συνοδεύεται από μία σειρά συμπτωμάτων, μεταξύ των οποίων αλλαγές στη διάθεση και ευερεθιστότητα. Ο κύριος λόγος για την εμφάνιση των συμπτωμάτων αυτών είναι οι ορμονικές αλλαγές που συμβαίνουν, αλλά είναι πιθανό να σχετίζονται και άλλοι ψυχολογικοί παράγοντες, όπως το νόημα που αποδίδει η ίδια η γυναίκα στην εμμηνόπαυση και σε ό,τι αυτή συμβολίζει. Παράλληλα, πολλές γυναίκες βιώνουν την εμμηνόπαυση σε μία περίοδο που η ζωή τους βρίσκεται ούτως ή άλλως σε μεταβατικό στάδιο (π.χ. τα παιδιά μεγαλώνουν και αρχίζουν να αποδεσμεύονται από την οικογένεια κ.λπ.).

Αυτό που πρέπει να γνωρίζετε είναι ότι τα ψυχολογικά φαινόμενα που περιγράψαμε δεν εμφανίζονται στην ίδια ένταση σε όλες τις περιόδους της εμμηνόπαυσης. Επίσης, δεν εμφανίζονται στον ίδιο βαθμό σε όλες τις γυναίκες, ενώ συνήθως δεν αποτελούν λόγο ανησυχίας και υποχωρούν με την πάροδο του χρόνου. Στο πλαίσιο αυτό, νομίζουμε ότι πρέπει να επαναπροσδιορίσετε τον τρόπο που ερμηνεύετε τις αντιδράσεις της μητέρας σας, ώστε να λαμβάνετε υπόψη πως βρίσκεστε αντιμέτωπη με ένα ορμονικό φαινόμενο για το οποίο δεν ευθύνεται η ίδια.

Ως προς το πώς θα μπορούσατε να βοηθήσετε τη μητέρα της, αλλά και να την κάνετε να αισθανθεί καλύτερα, το κύριο που πρέπει να κάνετε είναι να της δώσετε να καταλάβει ότι μπορεί να σας μιλά για τις σκέψεις και τα συναισθήματά της, ανεξάρτητα από το πόσο λογικά ή δικαιολογημένα είναι. Περάστε χρόνο μαζί της, κάνοντας τις συνηθισμένες δραστηριότητες, ενώ μπορείτε να την προτρέψετε να ενημερωθεί όσο καλύτερα μπορεί για το φαινόμενο αυτό από τον γιατρό της. Επίσης, μπορείτε να της προτείνετε να ξεκινήσει να γυμνάζεται (μία δραστηριότητα στην οποία επίσης μπορείτε να τη συνοδεύσετε), καθώς έχει βρεθεί ότι η τακτική σωματική άσκηση μπορεί να μειώσει τις μεταβολές της διάθεσης και την ευερεθιστότητα.

Πώς να βοηθήσω μέλος της οικογένειάς μου με ψυχιατρικό πρόβλημα;

Καταλαβαίνουμε πόσο δύσκολη είναι η θέση σας να παρακολουθείτε ένα αγαπημένο σας πρόσωπο να περνάει τόσο δύσκολες στιγμές. Είναι λογικό να ανησυχείτε για την κατάστασή του και να νιώθετε ανυπομονησία για το πότε θα αναρρώσει. Ωστόσο, προς το παρόν θα πρέπει να περιοριστείτε στο να του προσφέρετε υποστηρικτική φροντίδα. Επίσης, θα ήταν πολύ χρήσιμο ολόκληρη η οικογένεια να είχε μία συνάντηση με τον ψυχίατρο που τον παρακολουθεί, ώστε να πληροφορηθείτε για τη φύση του προβλήματος και να μάθετε πώς πρέπει να τον βοηθάτε ανάλογα με την εκάστοτε συμπεριφορά που παρουσιάζει. Αυτό θα σας βοηθήσει να μειώσετε και την επίδραση της όλης κατάστασης στην προσωπική ζωή του κάθε μέλους της οικογένειας, αμβλύνοντας τις όποιες οξύνσεις παρουσιάζονται. Με τη σύμφωνη γνώμη του ψυχιάτρου που τον παρακολουθεί, θα μπορούσατε να λάβετε μέρος και σε ένα από τα ειδικά ομαδικά προγράμματα για τέτοιες περιπτώσεις όπου συμμετέχει ολόκληρη η οικογένεια.

Νιώθω ότι δεν έχω συμπεριφερθεί σωστά σε συγγενή με ψυχική πάθηση.

Σκεφτείτε πώς θα ήταν ο κόσμος μας αν συμπεριφερόμασταν πάντοτε στους συγγενείς μας σαν να επρόκειτο από στιγμή σε στιγμή να πάθουν κάποιο κακό ή να εκδηλώσουν μία ψυχική πάθηση. Ακόμη πιο δικαιολογημένη θα είστε αν η συμπεριφορά του συγγενή σας ήταν κάπως περίεργη πριν από την εκδήλωση της πάθησης και εσείς, μη γνωρίζοντας τι πραγματικά συμβαίνει, αντιδρούσατε κάπως άσχημα. Είναι υποχρεωμένοι όλοι οι άνθρωποι να γνωρίζουν τις πρώτες ενδείξεις για όλες τις ψυχικές διαταραχές προκειμένου να μην αδικήσουν τους συγγενείς τους; Σίγουρα οι παραπάνω σκέψεις δεν είναι αρκετές ώστε να πάψετε να νιώθετε ενοχές, αλλά είναι πιθανό να σας κάνουν να σκεφτείτε ότι μπορεί να είστε πολύ αυστηρή με τον εαυτό σας.