Σωματικό βάρος

Κεφάλαιο από το βιβλίο Μιλήστε με έναν ειδικό, των Γ. Ευσταθίου, Φ. Λέκκα, Χ. Βαρβέρη, & Ε. Κονσουλίδου.

Συνάδελφοι που βοήθησαν σε μία αρχική αποδελτίωση των απαντήσεων: Β. Αντωνίου.

Τα προβλήματα σε σχέση με το σωματικό βάρος αφορούν σε δύο περιπτώσεις: στη μία, το άτομο έχει πολλά παραπάνω κιλά που το καθιστούν παχύσαρκο, στην άλλη, τα κιλά του είναι λίγο παραπάνω από το κανονικό, οπότε και χαρακτηρίζεται ως οριακά υπέρβαρο. Επίσης, ανεξάρτητα από τον αριθμό των κιλών, υπάρχουν άτομα που ασχολούνται επίμονα με το σώμα τους ή με κάποια μέρη του και δυσφορούν έντονα για το σωματικό τους βάρος.

Οι γυναίκες, κυρίως, εστιάζουν την ανησυχία τους σε συγκεκριμένα σημεία του σώματός τους που έχουν την τάση συσσώρευσης λίπους, όπως στην κοιλιά και τους γοφούς. Για την ανησυχία αυτή σημαντικό ρόλο παίζουν τα κυρίαρχα αισθητικά πρότυπα που οδηγούν στην υιοθέτηση εξωπραγματικών κριτηρίων ομορφιάς, τα οποία συχνά έρχονται σε αντίθεση με την ίδια τη φυσιολογία του ανθρώπινου σώματος και ειδικά του γυναικείου. Ως αποτέλεσμα, το βάρος τους μετατρέπεται σε βαρόμετρο της ψυχολογικής τους διάθεσης, καθορίζοντας την ποιότητα της ζωής τους. Αυτό γίνεται εμφανές με πολλούς τρόπους: Κατ’ αρχάς, είναι έντονη η αγωνία της γυναίκας να χάσει κιλά και να βελτιώσει την εξωτερική της εμφάνιση. Ωστόσο, η αγωνία αυτή οδηγεί συνήθως σε ανεδαφικούς στόχους με προσωρινά αποτελέσματα. Επιπλέον, η καθημερινότητά της καθορίζεται από το πώς νιώθει για το σώμα της. Αυτό σημαίνει ότι ενδέχεται να αποφεύγει σημαντικούς τομείς της ζωής (π.χ. κοινωνικές συναναστροφές, σεξουαλικές και ερωτικές σχέσεις, διασκέδαση) ακριβώς επειδή νιώθει άσχημα για το βάρος και την εικόνα της εν γένει. Τέλος, πολλά όνειρα και φιλοδοξίες μετατίθενται για το μέλλον, όπου ελπίζει να έχει καταφέρει να επιτύχει την ιδεατή εξωτερική εμφάνιση. Όπως συμβαίνει σε όλες τις δυσκολίες διατροφής, έτσι και στην περίπτωση του αυξημένου σωματικού βάρους, το πρόβλημα σχετίζεται περισσότερο με τη σημασία που αποδίδεται στην εικόνα και το σχήμα του σώματος, αλλά και με τη γενικότερη ψυχολογική κατάσταση του ατόμου. Στην πρώτη περίπτωση, το θέμα του βάρους γίνεται το κύριο πρόβλημα που απασχολεί το άτομο και σχεδόν όλη η καθημερινότητά του περιστρέφεται γύρω από αυτό, μερικές φορές από πολύ νωρίς στη ζωή του (π.χ. συνήθως από την εφηβεία). Στη δεύτερη, η κατανάλωση φαγητού συχνά σχετίζεται με την ψυχική διάθεση, με την έννοια ότι προκαλείται από αυτή, αλλά και επηρεάζεται από αυτή. Έτσι, το άτομο ενδέχεται να στρέφεται στο φαγητό όταν νιώθει έντονα συναισθήματα, ιδιαίτερα αρνητικά, όπως: θυμό, ανία, πλήξη, άγχος και θλίψη. Επιπλέον, το φαγητό μπορεί να ρυθμίσει το πώς νιώθει, καθώς προσφέρει ευχαρίστηση, παρηγοριά, ανακούφιση, αγχόλυση, ακόμη και απόσπαση της προσοχής από δυσάρεστες σκέψεις και συναισθήματα. Ως εκ τούτου, το φαγητό μετατρέπεται σε μέσο συναισθηματικής ρύθμισης και οι αυξομειώσεις της συναισθηματικής διάθεσης σχετίζονται με τις αυξομειώσεις της όρεξης για φαγητό.

Συχνά το άτομο, βάσει των πολλών ή και των λίγων παραπανίσιων κιλών του, υιοθετεί μία πολύ αυστηρή υποκειμενική εικόνα για το σώμα του, ιδιαίτερα σε σχέση με τις αντιλήψεις του για τον τρόπο με τον οποίο το βλέπουν οι άλλοι, καθώς και σε σχέση με το πόσο καλά προσαρμόζεται το ίδιο απέναντι σε αυτές τις αντιλήψεις. Σε πολλές περιπτώσεις, αυτή η αυστηρότητα γίνεται μέρος του μηχανισμού διαιώνισης του προβλήματος. Πιο συγκεκριμένα, λόγω της αυστηρότητας απέναντι στον εαυτό του, θέτει μη ρεαλιστικούς στόχους στην προσπάθειά του να χάσει βάρος, και έτσι γρήγορα απογοητεύεται, καταλήγοντας να ανακτά το βάρος που έχασε και να προσθέτει και άλλο. Τυπικό παράδειγμα είναι το μοτίβο απώλειας αρκετών ή πολλών κιλών και γρήγορης ανάκτησής τους σε σύντομο χρονικό διάστημα με αποτέλεσμα στην πορεία των χρόνων το σωματικό βάρος να ακολουθεί μία σταθερά αυξητική πορεία.

Η αυστηρή υποκειμενική εικόνα για το σώμα ενισχύεται πολλές φορές από την ύπαρξη ενός έντονα επικριτικού οικογενειακού περιβάλλοντος που πιέζει το άτομο να χάσει βάρος. Η κυρίαρχη άποψη είναι ότι το υπέρβαρο άτομο είναι υπεύθυνο για την κατάστασή του και το γεγονός ότι δεν χάνει κιλά δείχνει ότι είναι συναισθηματικά αδύναμο και αναποφάσιστο. Σε αρκετές περιπτώσεις, τον ρόλο αυτό αναλαμβάνει η μητέρα, η οποία πιέζει την κόρη να χάσει κιλά και να βελτιώσει την εξωτερική εμφάνισή της. Ωστόσο, η επικριτική αυτή στάση οδηγεί, κατά κανόνα, στο αντίθετο αποτέλεσμα. Το άτομο απογοητεύεται ακόμη περισσότερο και αντιδρά στην πίεση καταναλώνοντας μεγαλύτερες ποσότητες τροφής.

Αντιπροσωπευτικά μηνύματα

Είμαι 25 χρονών με ύψος 1,72. Έχω φτάσει αισίως τα 104 κιλά και δεν μπορώ να τα χάσω όχι γιατί δεν θέλω αλλά γιατί εγώ η ίδια δεν αφήνω τον εαυτό μου. Όποτε λέω ότι θα αρχίσω δίαιτα, καταλήγω πάντα να τρώω ακόμη περισσότερο φαγητό και στα ενδιάμεσα να τρώω κάμποσα γλυκά. Κάτι που βέβαια συμβαίνει και όταν δεν “είμαι σε δίαιτα”. Συχνά φαντασιώνομαι τον εαυτό μου πώς θα ήταν με κανονικό βάρος και με πληγώνει που δεν μπορώ να το έχω. Πέραν αυτού, όμως, αντιμετωπίζω δύο ακόμη χειρότερα προβλήματα εξαιτίας του βάρους μου.

Το πρώτο πρόβλημα είναι η αυταρχική συμπεριφορά της μητέρας μου που με πιέζει να χάσω βάρος εδώ και χρόνια με πολύ έντονο τρόπο. Έχει φθάσει στο σημείο μάλιστα να με βρίζει με πολύ άσχημα επίθετα για το βάρος μου και να μου παίρνει το πιάτο με το φαγητό από μπροστά μου όταν θεωρήσει ότι αυτό είναι πολύ. Πρέπει να σας πω ότι η μητέρα μου μένει σε άλλη πόλη και τη βλέπω μόνο κατά τη διάρκεια των διακοπών, όπου και λαμβάνουν χώρα αυτά τα γεγονότα. Αλλά και όταν δεν είμαι μαζί της, η πρώτη της κουβέντα όταν μιλάμε στο τηλέφωνο είναι πώς πάει η δίαιτα, ή όταν με βλέπει να κατεβαίνω από το αεροπλάνο πηγαίνοντας στο σπίτι στις διακοπές, αντί να με αγκαλιάσει και να με χαιρετήσει όπως όλοι οι φυσιολογικοί άνθρωποι, με κοιτάει από πάνω έως κάτω, και με ύφος απογοήτευσης η πρώτη της κουβέντα είναι “Πάλι έβαλες βάρος”. Όταν είμαι στην Αθήνα μακριά της και νιώθω τον εαυτό μου ελεύθερο, τότε είναι που η κατάστασή μου όσον αφορά το φαγητό επιδεινώνεται και παίρνω και άλλα κιλά. Το δεύτερο πρόβλημα είναι το αισθηματικό, αφού λόγω ακριβώς της εμφάνισής μου δεν έχει ενδιαφερθεί κανένας άντρας για μένα από τα σχολικά μου χρόνια μέχρι σήμερα. Νιώθω πολύ πικραμένη από την απόρριψη που βιώνω καθημερινά και η μοναξιά έχει αρχίσει να με πειράζει πάρα πολύ. Υπάρχει κάποια λύση;

Σήμερα υποφέρω από παχυσαρκία. Απ’ όταν θυμάμαι τον εαυτό μου ή ακούω περιγραφές της συμπεριφοράς μου σε παλαιότερες εποχές, υπέφερα από διαταραχές σίτισης. Σε πολύ μικρή ηλικία ήμουν πολύ αδύνατη και αρνιόμουν να φάω κυρίως ορισμένες τροφές, π.χ. γάλα, τυρί (το τυρί μού έμεινε μέχρι σήμερα) και υπέστην βία προκειμένου να φάω. Από την εποχή των 10 ετών και πέρα, εποχή που μου ήλθε η περίοδος και χάριν στα μακριά ατελείωτα μοναχικά καλοκαίρια στο εξοχικό μας που η μόνη μου παρέα ήταν η τηλεόραση, τα βιβλία, τα αδέλφια μου και μία επικοινωνιακά δυσλειτουργική μητέρα, το τοπίο άλλαξε. Το φαγητό έγινε η μόνη ευχαρίστηση, παρηγοριά, ο εαυτός μου.

Μέχρι σήμερα παραμένει το ίδιο με μία μικρή διακοπή κάποιων διαστημάτων που ερωτευόμουν ή ήμουν σε μία σχέση ζωντανή σεξουαλικά. Κατά τη διάρκεια αυτής της σχέσης, πάλευαν συνέχεια μέσα μου οι σκέψεις να συνεχίσω να προσπαθώ ή να παραδοθώ στο παρηγορητικό και ναρκωτικό φαγητό; Έτσι, λοιπόν, μόλις ο έρωτας άρχιζε να φθίνει, η παλιά μου πρακτική ξαναγύριζε… Τόσο η παχυσαρκία μου όσο και η γενικότερη δυσλειτουργία μου με τα συναισθήματά μου με οδήγησαν σε κάποιο χρόνιο νόσημα αυτοάνοσο από το οποίο σήμερα και κινδυνεύω.

Θα ήθελα να μου υποδείξετε προς τα πού να στραφώ για βοήθεια. Σημειωτέον ότι προσπάθησα να αρχίσω ψυχανάλυση, αλλά ήταν τόσο δυσβάσταχτο το κόστος, κυρίως γιατί δεν μπορούσε να θεωρηθεί από το περιβάλλον μου σαν “λογικό” και αναγκαίο κόστος, που αναγκάστηκα να σταματήσω πριν λύσω ουσιαστικά τα προβλήματά μου. Θα με ενδιέφερε κυρίως ένα πρόγραμμα στο οποίο να συμμετέχω σε κάποια ομάδα και το οποίο να είναι σχετικά χαμηλού κόστους. Ευχαριστώ.

Είμαι 25 χρονών, με πρόβλημα παχυσαρκίας… 40 κιλά επιπλέον… Ο άντρας μου έχει κάνει τα πάντα για να με βοηθήσει, αλλά αποτέλεσμα κανένα… Κάθε φορά του υπόσχομαι ότι όλα θα πάνε καλά και ότι θα τα καταφέρω, αλλά ως τώρα τίποτα… Σε γιατρούς, σε διαιτολόγους, με έχει πάει παντού, αλλά εγώ τίποτα… Μετά από τόσες δίαιτες και αποτέλεσμα κανένα… Νιώθω ότι πλέον δεν μπορώ, κουράστηκα πάρα πολύ ψυχικά, όπως και εκείνος.

Το τελευταίο διάστημα, κανά χρόνο τώρα, τον αποφεύγω και ερωτικά όχι γιατί δεν τον αγαπάω, αλλά γιατί με σιχαίνομαι και βλέπω ότι δεν είμαι ελκυστική γυναίκα. Όλο δικαιολογίες του βρίσκω ώσπου στο τέλος και εκείνος δεν άντεξε και μου είπε ότι έχει κουραστεί από την αδυναμία μου να βοηθήσω τον εαυτό μου και, αφού τον διώχνω συνεχώς, τον σπρώχνω η ίδια σε άλλη γυναίκα… “Κάνε κάτι μου λέει γιατί δεν πάει άλλο…” Και εγώ είμαι σε πολύ άσχημη θέση… Ποτέ δεν μου έχει δώσει δικαιώματα, είναι πολύ καλός σε όλα και είμαι πολύ ευτυχισμένη μαζί του… Αλλά τώρα νομίζω ότι έφθασε και εκείνος στα όριά του και όχι άδικα… Θέλει δίπλα του μία γυναίκα όμορφη, ελκυστική… Όπως ήμουν κάποτε, όπως με γνώρισε. Δεν έχω άλλη δύναμη, όμως, να κάνω κάτι. Και στο τέλος θα τον χάσω και θα φταίω. Τι να κάνω; Βοηθήστε με!

Είμαι στο τέταρτο έτος των σπουδών μου και εδώ και 4 χρόνια έχω πρόβλημα με το βάρος μου λόγω υπερφαγίας. Αναβάλλω συνεχώς να κάνω πράγματα, δεν έρχομαι σχολή, γενικά αισθάνομαι ανία για καθετί και το μόνο που με απασχολεί είναι το βάρος μου.

Πάντα ήμουν κανονική στα κιλά μου. Σε ηλικία 16 χρόνων είχα πάθει ανορεξία και είχα φτάσει 49 κιλά με ύψος 1,72. Έπειτα, με πίεση της μητέρας μου, έφτασα τα 60-62 κιλά γιατί λόγω των λίγων κιλών είχα πρόβλημα με την περίοδό μου.

Από τα 16 μέχρι τα 18 ήμουν σχετικά σταθερή στα κιλά μου, και στα 18 όταν έδινα πανελλήνιες πήρα 15 κιλά χωρίς να το καταλάβω. Μετά με “πήρε από κάτω” και έφθασα τα 85 κιλά. Ύστερα από έναν χρόνο ξεκίνησα γυμναστήριο και διατροφή και σε 8 μήνες επανήλθα στα 63 κιλά. Μετά από 2 μήνες άρχισα πάλι να παχαίνω και σε 6 μήνες ήμουν πάλι 85 κιλά. Έχω κάνει πολλές προσπάθειες από τότε να φθάσω στο ιδανικό μου βάρος, αλλά μετά από μία εβδομάδα διατροφής με βοήθεια διαιτολόγου τα παράταγα. Σήμερα είμαι 95 κιλά και πραγματικά νιώθω χάλια. Αν και νιώθω τόσο απαίσια, δεν κάνω καμία προσπάθεια να χάσω βάρος γιατί πάντα είμαι των άκρων: “ή όλα ή τίποτα”. Πάντα μου άρεσε να αρέσω ειδικά στο άλλο φύλο, αλλά τώρα δεν μου αρέσει να βγαίνω έξω γιατί πιστεύω πως για να βγω και να διασκεδάσω πρέπει να είμαι αδύνατη.

Θέλω να συμπληρώσω πως στα 16 μου γνώρισα κάποιον με τον οποίο ποτέ τελικά δεν κατάφερα να έχω σχέση γιατί εκείνος έμενε σε άλλη πόλη. Είμαι ακόμη ερωτευμένη με αυτόν τον άνθρωπο και έχω απογοητευθεί που δεν κατάφερα να έχω δεσμό μαζί του. Συνέχεια σκέφτομαι: “Πρέπει να αδυνατίσω και να πάω να τον βρω, να με δει όπως με ήξερε πάντα, αδύνατη”.

Πραγματικά νιώθω πως πρέπει να βοηθηθώ από κάποιον ειδικό. Είχα ξεκινήσει πριν έναν χρόνο να πηγαίνω σε κάποια ψυχολόγο σε ομάδα, αλλά διέκοψα διότι η μητέρα μου θεωρούσε πως το να μην τρώω είναι απλά “θέμα μυαλού” και πως οι ψυχολόγοι τρώνε τζάμπα τα λεφτά. Νιώθω πολύ χάλια και με φοβίζει πολύ το γεγονός αν θα μπορέσω κάποια στιγμή να ξεφύγω από το τρυπάκι αυτό της υπερφαγίας και να κάνω πράγματα που πραγματικά με ευχαριστούν.

Καλησπέρα… Έχω κάποιο πρόβλημα βάρους όχι βέβαια τραγικό, αλλά με εμποδίζει αρκετά. Παρόλο που είμαι φοιτήτρια με καλές επιδόσεις, με μία σχέση που με καλύπτει, και με φυσιολογική κοινωνική ζωή, παρατηρώ ότι το πρόβλημα με τα κιλά μου σε αρκετές περιπτώσεις με επηρεάζει σημαντικά.

Αρκετές στιγμές της καθημερινής ζωής μου αλλάζουν με βάση την άποψή μου για το βάρος μου. Στιγμές που θα μπορούσα να είμαι πολύ χαρούμενη όλα αλλάζουν όταν συνειδητοποιώ ότι θα μπορούσα να είμαι και καλύτερη και ότι δεν φέρομαι στον εαυτό μου με τον τρόπο που του αξίζει. Ενώ ασχολούμαι πολύ με τον εσωτερικό μου κόσμο και την πνευματική μου καλλιέργεια, παραμελώ το σώμα μου και την υγεία μου. Δεν αισθάνομαι απλά άσχημη, αλλά και με κάποιο πρόβλημα υγείας.

Τη σημερινή εποχή που όλες οι κοπέλες περιποιούνται τον εαυτό τους και έχουν όμορφο σώμα, αισθάνομαι ότι εγώ κάνω κάτι λιγότερο. Η αλήθεια είναι ότι παρόλο που δεν στερούμαι και δεν κάνω συστηματική δίαιτα, στο μυαλό μου υπάρχει συνεχώς η επιθυμία μου να ξεκινήσω υγιεινή διατροφή με συνεχείς αναβολές. Σαν να είναι ένα σημαντικό πράγμα για μένα που προσπαθώ να το απωθήσω για να μη χαλάσω την εικόνα για τον εαυτό μου και να μην απογοητευθώ. Παραδέχομαι, δηλαδή, ότι δεν με ενδιαφέρει, ενώ στην ουσία είναι κάτι που θεωρώ σημαντικό. Σκέφτομαι ακόμη ότι φέτος τελειώνω το πανεπιστήμιο και έχω χάσει πολλά πράγματα λόγω των κιλών μου. Θα αισθανόμουν οπωσδήποτε μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση. Όμως, σκέπτομαι ότι και να αδυνατίσω τώρα δεν θα έχει και καθοριστική σημασία. Κάποια πράγματα που έχασα δεν επανέρχονται. Παράλληλα με αυτά υπάρχει και έντονη πίεση ώστε να συμβιβαστώ με τον εαυτό μου. Αισθάνομαι ότι δεν είμαι δυνατή να πετύχω έναν στόχο που έχω βάλει, ενώ σε άλλα πράγματα τα καταφέρνω άριστα. Είναι αλήθεια ότι δεν έχω απογοητευθεί πολύ στη ζωή μου και αυτή η αίσθηση με τα κιλά μου την προσλαμβάνω σαν μία διαρκή απογοήτευση.

Ελπίζω να μη σας κούρασα και αναγνωρίζω ότι ίσως οι σκέψεις μου δεν συνιστούν πραγματικό πρόβλημα ώστε να σας απασχολήσουν. Θα ήθελα πάντως μία γνώμη από κάποιον με ειδικές γνώσεις σε αυτά τα ζητήματα. Θα περιμένω μία απάντηση με μεγάλο ενδιαφέρον. Σας ευχαριστώ πραγματικά εκ των προτέρων για τη δυνατότητα που μου προσφέρατε να εκφράσω τις σκέψεις μου. Ευχαριστώ.

Είμαι 28 ετών, με ύψος 1,63 και βάρος 122 κιλά. Είναι η πρώτη φορά που αναφέρω τον ακριβή αριθμό των κιλών μου μιας και έχω τρομερό κόμπλεξ με το πώς είμαι. Πήρα 40 κιλά μετά από μία πολύ άσχημη συναισθηματική περιπέτεια που προκάλεσε ριζική αλλαγή σε όλη μου τη ζωή. Έχω αποπειραθεί άπειρες φορές να χάσω βάρος τα τελευταία 4 χρόνια που εντόπισα ότι το πρόβλημα είναι ψυχολογικό. Ποτέ δεν ήμουν αδύνατη, και έχω ξαναπάρει πολλά κιλά στο παρελθόν, λόγω μιας ερωτικής απογοήτευσης, αλλά τότε βρήκα τη δύναμη και τα έχασα. Τώρα έχω φθάσει στο σημείο να μην κοιτάζω οτιδήποτε αντικατοπτρίζει τη φιγούρα μου, και δεν απολαμβάνω τίποτα. Έχω γίνει αντικοινωνική, δεν έχω φίλους και, το κυριότερο, δεν επιθυμώ επαφές με κανέναν. Έχω παράλληλα κουραστεί από τις καθημερινές υποδείξεις της οικογένειάς μου, οι οποίες γίνονται καλοπροαίρετα μεν, αλλά δεν έχουν τον κατάλληλο τρόπο. Δεν ξέρω τι να κάνω και είμαι σε σημείο που πιστεύω ότι δεν θα διορθώσω αυτό το πρόβλημα ποτέ.

Πριν  από  4  χρόνια  μετακόμισα  στην  Αθήνα  και  τελείωσα  εδώ  την τελευταία τάξη του σχολείου. Μου ήταν πολύ δύσκολο να προσαρμοστώ και συν το άγχος των πανελλήνιων εξετάσεων πήρα πάρα πολλά κιλά. Πέρασα στο πανεπιστήμιο, αλλά ντρεπόμουν να φοιτήσω και να γνωρίσω νέα άτομα. Κλείστηκα στον εαυτό μου και δεν είχα καθόλου φίλους. Πέρασα πολλούς μήνες κλεισμένη στο σπίτι και στις πρώτες εξεταστικές τα πήγα χάλια, αφού δεν ερχόμουν να παρακολουθήσω. Με τη βοήθεια της οικογένειάς μου συνήλθα λίγο και άρχισα να βγαίνω. Γνώρισα αρκετά παιδιά που κάνουμε παρέα και με αγαπούν και ας είμαι χοντρή!

Με θεωρούν πολύ καλή κοπέλα και όταν μου το λένε νιώθω υπέροχα! Αλλά, παρόλο που έχω γίνει αποδεκτή από τους άλλους, δεν μπορώ να πετύχω τον στόχο μου και να αδυνατίσω. Έχω χάσει το πείσμα μου. Έχω κάνει τόσες πολλές προσπάθειες αποτυχημένες! Έχω πάει και σε διαιτολόγους και νιώθω άσχημα που έχω σπαταλήσει άδικα τα λιγοστά χρήματα των γονιών μου, που με τις οικονομίες τους με έστειλαν… θέλω να βάλω έναν στόχο και να τον πετύχω, αλλά συνεχώς το αναβάλλω και δεν μπορώ! Νιώθω άσχημα γιατί τώρα που βγαίνω είναι χειρότερα! Φοράω ρούχα που δεν μου αρέσουν και είναι μεγαλίστικα! Και παίζω τον ρόλο της άσχημης.

Και μπορεί να έχω φίλους που μ’ αγαπούν, αλλά κανείς δεν μπορεί να με δει ερωτικά! Και πονάω που χάνω τόσα πράγματα της ηλικίας μου. Από την άλλη, έχω κλειδαμπαρώσει τις πόρτες επικοινωνίας με την οικογένειά μου. Και γενικότερα όποιος πάει να μου πει κάτι γι’ αυτό το θέμα γίνομαι “τούρκα”. Βάζω τα κλάματα και έτσι κανείς δεν μου μιλάει πια. Και από τη μία χαίρομαι αλλά… δεν μπορώ άλλο. Συγγνώμη για το μακροσκελές μήνυμά μου, αλλά ήθελα να σας εξηγήσω επακριβώς το πρόβλημα που αντιμετωπίζω. Και πάλι συγγνώμη και ευχαριστώ που θα ασχοληθείτε μαζί μου.

Συνήθεις ερωτήσεις και απαντήσεις

Πώς μπορώ να μάθω αν έχω πρόβλημα με το βάρος μου;

Υπάρχει ένας επιστημονικός τρόπος βάσει του οποίου καθορίζεται κατά πόσο ένα άτομο αντιμετωπίζει πρόβλημα βάρους. Πρόκειται για τον δείκτη σωματικής μάζας, ο οποίος είναι το πηλίκο που προκύπτει από τη διαίρεση του βάρους του σώματος σε χιλιόγραμμα (κιλά) διά του τετραγώνου του ύψους του σώματος σε μέτρα. Προκειμένου να καθορίσουμε αν ένας άνθρωπος είναι ελλιποβαρής, αν έχει φυσιολογικό βάρος, ή αν είναι υπέρβαρος χρησιμοποιούμε τον δείκτη αυτόν, ο οποίος παίρνει τιμές από το 10 έως το 50. Όταν ο δείκτης είναι κάτω από 16 το άτομο θεωρείται υπερβολικά ελλιποβαρές. Όταν κυμαίνεται μεταξύ 16-18, το άτομο θεωρείται ελλιποβαρές και όταν κυμαίνεται μεταξύ 18-20 οριακά ελλιποβαρές. Τιμές μεταξύ 20-25 σηματοδοτούν κανονικό βάρος, ενώ τιμές από 25-27 είναι ενδεικτικές ενός οριακά υπέρβαρου ατόμου. Όταν ο δείκτης κυμαίνεται μεταξύ 27-30 το άτομο θεωρείται υπέρβαρο και όταν κυμαίνεται μεταξύ 30-40 σημαντικά υπέρβαρο. Τιμές πάνω από 40 σηματοδοτούν πολύ αυξημένο σωματικό βάρος. Οι παραπάνω τιμές αφορούν σε άντρες και σε γυναίκες ηλικίας άνω των 16 ετών, και γενικώς τιμές από 18 έως 27 θεωρούνται φυσιολογικές.

Για παράδειγμα, αν ένα άτομο έχει βάρος 67 κιλά και ύψος 1,65 μέτρα, ο δείκτης σωματική μάζας θα είναι 67/(1,65×1,65)=67/2,7=24,8. Η τιμή αυτή σηματοδοτεί κανονικό βάρος.

Τι να κάνω για να σταματήσει να με αγχώνει το φαγητό;

Είναι γεγονός ότι τα σύγχρονα πρότυπα ομορφιάς που επιβάλλουν τα μέσα μαζικής ενημέρωσης έχουν δημιουργήσει μεγάλο άγχος σε πολλούς νέους ανθρώπους –και κυρίως γυναίκες– σχετικά με το σωματικό βάρος τους. Αυτό που θα πρέπει να γνωρίζετε είναι ότι το βασικό είναι να δια- τρέφεστε σωστά και υγιεινά συστηματικά, αποφεύγοντας τις υπερβολές. Μία μεμονωμένη παρεκτροπή δεν πρόκειται να οδηγήσει σε αύξηση του σωματικού σας βάρους, ενώ παράλληλα το να ενδώσετε κάποιες φορές θα σας προστατεύσει μακροπρόθεσμα και θα σας επιτρέψει να διατηρήσετε το βάρος που επιθυμείτε. Ο λόγος είναι ότι αν απαγορεύσετε στον εαυτό σας κάθε είδους παρεκτροπή ή αν προσπαθήσετε να ακολουθήσετε μία υπερβολικά περιοριστική δίαιτα, αυξάνεται ο κίνδυνος να υπάρξουν ανεξέλεγκτα ξεσπάσματα κατανάλωσης τροφής, καθώς ο ανθρώπινος οργανισμός δεν αντέχει την υπερβολική στέρηση. Είναι κατανοητό το ενδιαφέρον σας για προσεγμένη εμφάνιση, αλλά ουσιαστικά ο ασφαλέστερος τρόπος να διατηρήσετε τον έλεγχο του βάρους σας είναι να βασίζεστε στα αντικειμενικά δεδομένα της πραγματικότητας, να αποφεύγετε τις συναισθηματικές αποφάσεις και να βεβαιωθείτε ότι δεν έχετε απαιτήσεις που ξεπερνούν τις βιολογικές δυνατότητες του οργανισμού σας.

Πώς μπορώ να χάσω βάρος;

Δυστυχώς δεν υπάρχει ένας μαγικός τρόπος για να χάσετε βάρος. Αν κάθε ημέρα κάνετε μία έντονη σωματική δραστηριότητα για 30 τουλάχιστον λεπτά και ταυτόχρονα περιορίσετε την ποσότητα των τροφών που καταναλώνετε, θα αρχίσετε να χάνετε βάρος. Οι βασικοί κανόνες είναι οι εξής: Μπορείτε να τρώτε από όλα, ακόμη και γλυκά σε μικρές ποσότητες. Δεν πρέπει να τρώτε τόσο λίγο ώστε να υπάρχει ένα συνεχές αίσθημα πείνας. Είναι απαραίτητα 3 γεύματα την ημέρα και να αποφεύγετε τις περιόδους νηστείας για όσο διάστημα προσπαθείτε να χάσετε κιλά. Καλό είναι να καθορίσετε ένα όριο ημερήσιων θερμίδων, αλλά ποτέ μικρότερο από 1.200 χωρίς την επίβλεψη γιατρού.

Ίσως τα όσα προτείνονται εδώ έρχονται σε αντίθεση με τους εξωφρενικούς στόχους που υπόσχονται οι δίαιτες των περιοδικών, αλλά σκοπός είναι να μάθετε νέες διατροφικές συνήθειες, λαμβάνοντας υπόψη τους περιορισμούς που θέτει το ίδιο το σώμα σας. Οι εντατικές δίαιτες που υπόσχονται δραστική μείωση του βάρους σε σύντομο διάστημα είναι μακροπρόθεσμα αναποτελεσματικές. Σκοπός δεν είναι να είστε πιο αδύνατος/αδύνατη τον επόμενο μήνα, αλλά για το υπόλοιπο της ζωής σας. Πέραν του ότι οι έντονες δίαιτες είναι επικίνδυνες για την υγεία (ιδίως αυτές που απαγορεύουν εντελώς ορισμένες κατηγορίες τροφών), υπάρχει ο κίνδυνος να πάρετε ξανά τα κιλά που χάσατε ή ενδεχομένως και περισσότερα. Αν δυσκολεύεστε να επιτύχετε από μόνοι σας μία συστηματική προσπάθεια, καλό θα ήταν να απευθυνθείτε σε κάποιον γιατρό ή διαιτολόγο.

Πώς μπορώ να χάσω 10 κιλά σε 10 ημέρες;

Ο στόχος που περιγράφετε είναι ανέφικτος και ακόμη και αν έχετε υπόψη σας κάποια πολύ αυστηρή δίαιτα από κάποιο περιοδικό, ή σας έχει προτείνει κάποιος μία εξαντλητική δίαιτα που υπόσχεται άμεσα αποτελέσματα, η συμβουλή μας θα ήταν να μην την εφαρμόσετε, καθώς είτε η απώλεια βάρους που θα ακολουθήσει θα είναι πλασματική είτε θα υπάρξουν βλαβερές συνέπειες στην υγεία σας. Αυτό που ενδείκνυται είναι να αναθεωρήσετε τον στόχο σας, δηλαδή να θέσετε ως στόχο να χάσετε έναν αριθμό κιλών για πάντα και όχι για λίγες ημέρες. Για να χάσετε πολύ βάρος ίσως χρειαστεί να περάσουν μήνες, αλλά θα πρέπει να συμβιβαστείτε με το γεγονός ότι μόνο με έναν τέτοιο ρυθμό μπορείτε να έχετε μόνιμα αποτελέσματα και να μην επιβαρύνετε την υγεία σας.

Το ότι δεν χάνω βάρος σημαίνει ότι δεν θέλω κατά βάθος;

Η δύναμη της θέλησης δεν είναι αρκετή για να μειωθεί το βάρος. Δεν είναι αποτελεσματικό να κατηγορεί κανείς τον εαυτό του που δεν πετυχαίνει ακατόρθωτα πράγματα. Τον τελευταίο καιρό έχει διατυπωθεί η άποψη ότι κάθε άνθρωπος έχει την προδιάθεση για ένα ορισμένο σωματικό βάρος, ότι δηλαδή μέσα στον κάθε άνθρωπο υπάρχει μία ρύθμιση που καθορίζει πόσο παχύσαρκος είναι. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι παχύσαρκοι άνθρωποι δεν μπορούν να κάνουν τίποτα για να χάσουν βάρος, αλλά εξηγεί το γεγονός ότι υπάρχει ένα εύρος ανώτατου και κατώτατου βάρους μέσα στο οποίο είναι δυνατόν να διακυμανθούν τα κιλά ενός ανθρώπου. Όταν κάποιος αποφασίζει να περικόψει δραστικά το πόσο τρώει, το σώμα αντιδρά με μία αίσθηση έντονης πείνας. Αν επιμείνει, το σώμα χαμηλώνει τον μεταβολισμό του και αρχίζει να καίει λιγότερο λίπος, με αποτέλεσμα να σταματά το άτομο να χάνει βάρος παρότι τρώει λιγότερο. Ως εκ τούτου, όταν υπάρχει δυσκολία να τα καταφέρει κανείς μόνος του, καλό θα ήταν να απευθυνθεί σε κάποιον γιατρό ή διαιτολόγο, που θα βοηθήσει σε μία πιο συστηματική προσπάθεια.

Είναι γεγονός ότι τα μέσα μαζικής ενημέρωσης συνεχώς αναφέρονται σε νέες θαυματουργές μεθόδους, αλλά τις περισσότερες φορές οι μέθοδοι αυτές δημιουργούν προβλήματα. Οι πολύ έντονες δίαιτες στην πραγματικότητα οδηγούν στην επανάκτηση των χαμένων κιλών μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις μπορούν να αποβούν και επικίνδυνες. Η απότομη αύξηση του βάρους δείχνει να σχετίζεται με ψυχολογικούς παράγοντες, καθώς οι αυξομειώσεις της ψυχολογικής διάθεσης σχετίζονται με αυξομειώσεις της όρεξης για φαγητό. Μάλιστα, πολλές φορές το φαγητό για κάποιους ανθρώπους μπορεί να αποτελεί ένα μέσο συναισθηματικής ρύθμισης. Αν η υπόθεση αυτή ισχύει, γίνεται σαφές ότι τόσο η πίεση από τα κοινωνικά πρότυπα ομορφιάς όσο και η πίεση από το κοινωνικό περιβάλλον ωθούν στο φαγητό με αποτέλεσμα να δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος. Σε ένα τέτοιο πλαίσιο, το πρόβλημα παύει να σχετίζεται στενά με τη διατροφή και αποκτά ψυχολογικές διαστάσεις, οπότε η κατάλληλη αντιμετώπιση θα απαιτούσε τον συνδυασμό εξειδικευμένης βοήθειας σε θέματα διατροφής με τη συνεργασία ενός ειδικού ψυχικής υγείας.

Πώς να αντιμετωπίσω το περιβάλλον μου που με πιέζει να χάσω τα παραπάνω κιλά που έχω;

Σίγουρα η συχνά επικριτική στάση των δικών σας ανθρώπων δεν σας βοηθά να λύσετε το πρόβλημα βάρους που αντιμετωπίζετε, καθώς υπονοεί ότι το πρόβλημα βάρους οφείλεται αποκλειστικά στη δική σας αναποφασιστικότητα να απαλλαγείτε από αυτό, παρότι τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά. Καλό θα είναι να συζητήσετε με τους ανθρώπους που σας ενδιαφέρουν, να εξηγήσετε ότι σας απασχολεί το βάρος σας και να μιλήσετε μαζί τους για τις προσπάθειες που έχετε κάνει στο παρελθόν, ή κάνετε επί του παρόντος. Να εξηγήσετε ότι και εσείς ο ίδιος/η ίδια θέλετε να χάσετε βάρος και ότι θέλετε τη βοήθειά τους στην προσπάθειά σας αυτή, όχι όμως με τη μορφή που θεωρούν οι άλλοι ενδεδειγμένη, αλλά με μία μορφή που να είναι χρήσιμη σε εσάς που κάνετε την προσπάθεια.

Το βάρος παίζει ρόλο στην ανεύρεση συντρόφου;

Είναι σίγουρο ότι η εξωτερική εμφάνιση παίζει σημαντικό ρόλο στην προσέλκυση ερωτικών συντρόφων, αλλά είναι επίσης βέβαιο ότι ακόμη μεγαλύτερο ρόλο παίζει η γενικότερη συμπεριφορά ενός ατόμου. Όταν η αυτοπεποίθηση είναι χαμηλή δεν μπορεί κανείς να συμπεριφερθεί όπως θα ήθελε και οπωσδήποτε η σύνδεση της αυτοεκτίμησης με το βάρος και το σχήμα του σώματος είναι πολύ επικίνδυνη.

Είναι καλό σε περιπτώσεις που το άτομο με πρόβλημα βάρους βιώνει αισθήματα απόρριψης στον ερωτικό τομέα να έχει πάντα στο μυαλό του ότι η απόρριψη δεν αφορά στην προσωπικότητά του ως σύνολο, αλλά στο βάρος του, και ότι αυτό είναι κάτι που μπορεί να αντιμετωπιστεί. Οι δυσκολίες στον αισθηματικό τομέα μπορούν να αποτελέσουν κίνητρο για την εκκίνηση συστηματικής προσπάθειας μείωσης του βάρους με την κατάλληλη βοήθεια.

Τι να κάνω για να αντιμετωπίσω το πρόβλημα με το βάρος μου;

Αν όντως υπάρχει σημαντικό πρόβλημα βάρους, είναι αναμενόμενο κάποιες φορές να νιώθετε άσχημα γι’ αυτό. Αν, όμως, η διάθεσή σας χαλάει μόνο και μόνο επειδή απέχετε από ένα ιδανικό πρότυπο σωματικού βάρους, τα πράγματα είναι διαφορετικά. Με άλλα λόγια, έχει σημασία αν πρόκειται για ένα σημαντικό πρόβλημα βάρους ή για κάτι που βρίσκεται στο μυαλό. Μπορείτε να ρωτήσετε τους ανθρώπους στο περιβάλλον σας αν θεωρούν ότι έχετε αντικειμενικό πρόβλημα βάρους. Σε κάθε περίπτωση, καλό θα ήταν να κάνετε έναν υπολογισμό του δείκτη σωματικής μάζας και να διαπιστώσετε μόνος σας αν το πρόβλημα είναι αντικειμενικό. Σε περίπτωση που ο δείκτης σηματοδοτεί φυσιολογικό βάρος αλλά τα αισθήματα δυσφορίας παραμένουν, είναι προτιμότερο να αναζητήσετε τη συμβουλή ενός ειδικού ψυχικής υγείας.

Έχω τοπικό πάχος και αισθάνομαι άσχημα.

Συχνά πολλές νέες γυναίκες ανακαλύπτουν ή διογκώνουν μειονεκτήματα σχετικά με το σώμα τους, υπό την πίεση των κοινωνικών προτύπων ομορφιάς που έχουν επικρατήσει. Συχνά, επίσης, θέτουν στόχους που υπερβαίνουν τη φυσιολογία του σώματός τους και μετά από αμέτρητες δίαιτες το αποτέλεσμα είναι να νιώθουν αποτυχία και ενοχές. Μάλιστα, δεν είναι σπάνιο, ακριβώς υπό την επίδραση των κοινωνικών προτύπων, ακόμη και διατροφολόγοι να ενθαρρύνουν λύσεις που σκοπό έχουν την έστω και προσωρινή επίτευξη αυτών των ανεδαφικών στόχων.

Ίσως θα μπορούσατε να αναζητήσετε τη λύση του προβλήματός σας στην αποδοχή των ορίων του σώματός σας και στη διακοπή των υπερβολικών προσπαθειών που σας καταδικάζουν σε αποτυχία. Σε πρακτικό επίπεδο, αυτό δεν σημαίνει ότι θα πρέπει να «αφεθείτε» και να σταματήσετε να προσέχετε τη σιλουέτα σας, αλλά ότι θα πρέπει να θέσετε στόχους που είναι δυνατόν να επιτευχθούν μέσα από διαδικασίες που είναι δυνατόν να ακολουθήσετε.

Το πρώτο, λοιπόν, θέμα με το οποίο θα πρέπει να ασχοληθείτε είναι οι πραγματικές διαστάσεις του προβλήματος. Πώς επηρεάζει το τοπικό πάχος σε πρακτικό (όχι ψυχολογικό) επίπεδο. Για παράδειγμα, στερεί ολοκληρωτικά τη δυνατότητα να φορέσετε τα ρούχα που επιθυμείτε ή να προσελκύσετε ερωτικούς συντρόφους; Τι σας λένε οι άνθρωποι του περιβάλλοντός σας; Πώς σας αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι στον δρόμο ή την παραλία; Αν η αντίδρασή τους είναι αρνητική, σε τι βαθμό οφείλεται στο τοπικό πάχος και σε τι βαθμό στη συμπεριφορά σας που είναι αντίστοιχη ενός ανθρώπου που αντιμετωπίζει πολύ σοβαρό πρόβλημα βάρους; Με άλλα λόγια, τι ποσοστό των δυσκολιών που αντιμετωπίζετε οφείλεται στο ίδιο το πρόβλημα και τι ποσοστό στην τεράστια απόσταση που κατά τη γνώμη σας υπάρχει μεταξύ του προτύπου που προσπαθείτε να επιτύχετε και της πραγματικότητας του σώματός σας;

Αν δεν σας είναι εύκολο να απαντήσετε στα παραπάνω ερωτήματα, το επόμενο βήμα είναι να πειραματιστείτε προκειμένου να δώσετε απαντήσεις. Δοκιμάστε να συμπεριφερθείτε με το ζόρι σαν να μην υπήρχε αυτό που σας ενοχλεί και δείτε πώς θα αντιδράσουν οι άνθρωποι γύρω σας. Αν οργανώσετε συστηματικά μία σειρά από τέτοιου είδους πειράματα, σύντομα θα μπορέσετε να διακρίνετε τι μέρος του προβλήματος οφείλεται στην πραγματικότητα και τι στον τρόπο που εσείς βλέπετε τα πράγματα και κατά συνέπεια συμπεριφέρεστε. Από την άλλη, αν διαπιστώσετε ότι η κατάσταση δεν είναι αντικειμενικά τόσο τραγική και ότι μάλλον εσείς νιώθετε άσχημα για το σώμα σας, τότε ίσως χρειαστείτε τη συστηματική βοήθεια ενός ειδικού ψυχικής υγείας προκειμένου να ξεπεράσετε το πρόβλημα. Κάποιες φορές ένας άνθρωπος μπορεί να αναγάγει ένα συγκεκριμένο σημείο του σώματός του σε βαρόμετρο της ψυχολογικής του διάθεσης, επιτρέποντάς του να καθορίσει τη ζωή του. Για άλλους το σημείο αυτό μπορεί να είναι κάποια σπυράκια στο πρόσωπο τα οποία κάθε ημέρα μεγαλώνουν ή μικραίνουν και ανάλογα με την πορεία τους να καθορίζεται και η ψυχολογική τους διάθεση. Αν νιώθετε ότι κάτι τέτοιο συμβαίνει και σε εσάς, τότε η ενδεδειγμένη κίνηση θα ήταν να αναζητήσετε τη συνεργασία ενός ειδικού, προκειμένου να λάβετε την απαραίτητη βοήθεια για να αποκτήσετε και πάλι τον έλεγχο της ζωής σας.