Ανησυχία για το μέλλον

Κεφάλαιο από το βιβλίο Μιλήστε με έναν ειδικό, των Γ. Ευσταθίου, Φ. Λέκκα, Χ. Βαρβέρη, & Ε. Κονσουλίδου.

Συνάδελφοι που βοήθησαν σε μία αρχική αποδελτίωση των απαντήσεων: Χ. Μήτση.

Για αρκετούς ανθρώπους, η σκέψη του χρόνου που περνά και του μέλλοντος δημιουργεί πολλά αρνητικά συναισθήματα και ανησυχίες ως προς τις συνέπειες για το σώμα και την εξωτερική τους εμφάνιση, ή τους υποτιθέμενους στόχους που θα πρέπει να έχουν εκπληρωθεί σε συγκεκριμένες φάσεις της ζωής τους (π.χ. σπουδές, επαγγελματική αποκατάσταση, γάμος, απόκτηση παιδιών κ.λπ.).

Έτσι, η ανησυχία για το μέλλον μπορεί να διακριθεί σε:

  • άγχος που επικεντρώνεται πρωτίστως στη φθορά της εξωτερικής εμφάνισης λόγω της παρόδου του χρόνου,
  • άγχος που απορρέει κυρίως από την αντίληψη ότι σημαντικοί στόχοι ζωής εκπληρώνονται μέχρι μία ορισμένη ηλικία.

Στην πλειονότητα των περιπτώσεων, αυτό το άγχος ταλαιπωρεί νεαρές γυναίκες, ενώ η ηλικία των 30-35 ετών συχνά θεωρείται ορόσημο, είτε από την άποψη της σωματικής νεότητας και της νεανικής εμφάνισης είτε από την άποψη της εκπλήρωσης σημαντικών στόχων ζωής.

Μία από τις σημαντικότερες συνέπειες αυτής της ανησυχίας για το μέλλον είναι το γεγονός ότι το άτομο κινδυνεύει να βυθιστεί σε έναν κυκεώνα αβάσιμων σεναρίων, χάνοντας τη μαγεία του σήμερα και την ουσία της ζωής. Επιπλέον, ο διαρκής προσανατολισμός στο μέλλον ενέχει τον κίνδυνο υποτίμησης του παρόντος και όσων έχει επιτύχει μέχρι στιγμής. Ως εκ τούτου, επικρατεί ένα μόνιμο συναίσθημα δυσαρέσκειας και μη ικανοποίησης από τον εαυτό.

Κατά κανόνα, οι γυναίκες που ανησυχούν υπερβολικά για τη φθορά που επιφέρει ο χρόνος στην εξωτερική τους εμφάνιση επιχειρούν να την αντισταθμίσουν με διάφορα μέσα (έντονη γυμναστική, νεανικό ντύσιμο, περιποίηση, σκέψεις για χειρουργικές αισθητικές παρεμβάσεις), ή να την προλάβουν και να την καθυστερήσουν. Στην περίπτωση αυτή η γυναίκα βιώνει έντονα συναισθήματα, όπως:

  • ζήλια όταν συγκρίνεται με άλλες γυναίκες, ιδίως νεότερες,
  • φόβο και άγχος για το μέλλον, κυρίως σε σχέση με το πόσο αρεστή και επιθυμητή θα είναι στα άτομα του αντίθετου φύλου,
  • έντονη δυσαρέσκεια με οτιδήποτε λειτουργεί ως υπενθύμιση του χρόνου που περνά (π.χ. γενέθλια).

Ως αποτέλεσμα, η νεαρή γυναίκα δεν μπορεί να ευχαριστηθεί την εξωτερική εμφάνισή της και να απολαύσει τον θαυμασμό που εισπράττει. Αντίθετα, μεγεθύνει τη σημασία και των πλέον ανεπαίσθητων αλλαγών και προβλέπει ότι σύντομα κανείς δεν θα τη βρίσκει επιθυμητή.

Σε ακραίες περιπτώσεις, αυτό το άγχος μπορεί να οδηγήσει τη γυναίκα σε χειρουργικές επεμβάσεις, σε διατάραξη των σχέσεών της με τους άλλους, ειδικά με το αντίθετο φύλο, καθώς δημιουργείται η εντύπωση μιας επιφανειακής προσωπικότητας που δεν είναι καθόλου αρεστή, ανεξάρτητα από την εξωτερική της εμφάνιση.

Ως προς την ανησυχία πολλών γυναικών για το χρονικό όριο κατά το οποίο θα πρέπει να έχουν εκπληρωθεί οι σημαντικοί στόχοι ζωής, ως ηλικία-ορόσημο θεωρείται εκείνη των 30-35 ετών. Έως την ηλικία αυτή μία νεαρή γυναίκα θεωρείται ότι θα πρέπει:

  • να έχει κατασταλάξει σε μία μόνιμη σχέση με προοπτική τον γάμο (ερωτικές σχέσεις),
  • να έχει αποκτήσει ή να σχεδιάζει να αποκτήσει παιδιά (οικογένεια),
  • να έχει ολοκληρώσει τις σπουδές της και να έχει μόνιμη και σταθερή εργασία από την οποία να κερδίζει αρκετά χρήματα ώστε να ζει τελείως αυτόνομα (καριέρα),
  • να έχει σταθερό και μεγάλο κοινωνικό δίκτυο από το οποίο να αντλεί χαρά και ευχαρίστηση και να ικανοποιεί τις ανάγκες του ελεύθερου χρόνου της (κοινωνικές σχέσεις).

Αρκετές νεαρές γυναίκες έχουν την τάση να ταυτίζουν την προσωπική τους αξία με την επίτευξη των ανωτέρω στόχων, και εάν αυτοί δεν έχουν επιτευχθεί νιώθουν πλήρως αποτυχημένες και συχνά καταλήγουν σε αυστηρή αυτοκριτική. Σε γενικές γραμμές, η αυτοκριτική αποτελεί ένα χρήσιμο εργαλείο που επιτρέπει στους ανθρώπους να βελτιώνουν τον τρόπο που ενεργούν και να αποφεύγουν να υποπίπτουν στα ίδια λάθη ξανά και ξανά. Ωστόσο, σε ακραίες περιπτώσεις, όπως αυτή, η αυτοκριτική κινδυνεύει να πάψει να αποτελεί έναν μοχλό κινητοποίησης και τείνει να πάρει τη μορφή ενός εσωτερικού κατήγορου που μάλλον καθιστά πιο δύσκολες τις μελλοντικές προσπάθειες βελτίωσης.

Ως αποτέλεσμα, ενεργοποιείται ο φαύλος κύκλος της ηττοπάθειας και τελικά της παραίτησης. Πιο συγκεκριμένα, όταν κατηγορούμε τον εαυτό μας δημιουργούνται δυσάρεστα συναισθήματα, τα οποία μας οδηγούν στην απόσυρση, που με τη σειρά της μας αποδυναμώνει και προσπαθούμε λιγότερο, γεγονός που μας κάνει να κατηγορούμε τον εαυτό μας όλο και περισσότερο, κ.ο.κ.

Αντιπροσωπευτικά μηνύματα

Γεια σας. Είναι μία σκέψη που με προβληματίζει πολύ τελευταία. Τι εννοούμε όταν λέμε ότι ένας άνθρωπος είναι επιφανειακός; Μου το έχουν πει πολλές φορές, κυρίως άτομα του άλλου φύλου, μάλλον λόγω του τρόπου ζωής μου και των απόψεών μου σχετικά με το sex και τις σχέσεις. Αν και μέχρι τώρα δεν με απασχολούσε καθόλου –αντιθέτως το έβλεπα ιδιαίτερα διασκεδαστικό– έχω αρχίσει και αναρωτιέμαι αν έχουν δίκαιο για μένα… Λαμβάνοντας υπόψη ότι έχω μόνιμη σχέση πλέον (και πολύ σημαντική), περίμενα ότι δεν θα σκεφτόταν ποτέ κάτι τέτοιο για μένα ο τωρινός μου σύντροφος.

Αλλά πέρα από το τι νομίζει εκείνος για μένα, παρατηρώ κάποιες σκέψεις μου και τις θεωρώ και εγώ γελοίες και απορώ με τον εαυτό μου. Ντρέπομαι γι’ αυτές και δεν τις ομολογώ πουθενά… Παράδειγμα, μερικές φορές που μπορεί να τον δω ατημέλητο, ακόμη και αν η κατάσταση τον δικαιολογεί πλήρως, π.χ. να έχει μόλις ξυπνήσει, σκέφτομαι μήπως δεν είναι αρκετά ωραίος για μένα, ότι του “πέφτω πολύ” και άλλα τέτοια χαζά, ξεχνώντας προς στιγμήν οτιδήποτε άλλο… Πόσο τον θέλω και τον αγαπάω, πόσο με αγαπάει και με προσέχει και αυτός. Και ταυτόχρονα μου πέφτει και η σεξουαλική διάθεση.

Αντιθέτως, όταν είμαστε έξω που βλέπω ότι αρέσει, αρχίζω και νιώθω ένα ακατάσχετο πάθος… Είμαι επιφανειακή ή απλά με εξιτάρει ο ανταγωνισμός; Επιπλέον, περνάω πολλές ώρες την εβδομάδα ασχολούμενη με το σώμα μου. Μου αρέσει να περνάω ώρες στο γυμναστήριο, να κάνω solarium, απολέπιση κ.λπ. Ίσως έχω υπερβολική προσήλωση στο σώμα μου. Όσο κουρασμένη και να είμαι, όσο στενοχωρημένη, όσο και να επείγεται κάποιος να με δει, τις ώρες μου στο γυμναστήριο δεν τις θυσιάζω… Και αν το κάνω, το κάνω με νεύρα και εκνευρισμό για όποιον και ό,τι μου το στερεί. Ίσως φταίει το ότι εδώ και 2 χρόνια ασχολούμαι με το fitness σοβαρά και ο ανταγωνισμός είναι μεγάλος. Ίσως φταίει το ότι κάποτε μου έλεγαν ότι το σώμα μου υστερεί σε σχέση με το πρόσωπό μου και ήθελα να το ανατρέψω αυτό…

Φοβάμαι πολύ ότι θα μεγαλώσω και τότε τι θα μείνει από όλα αυτά; Τόσος κόπος και θα έχω γεράσει, θα έχω ρυτίδες, άτονο σώμα, γιατί να θέλει κάποιος να είναι δίπλα μου; Και αν δεν είμαι ωραία και βέβαια θα μου είναι άπιστος και είναι φυσιολογικό… Και κάθομαι και σκέφτομαι τι μπορώ να κάνω για να το καθυστερήσω. Τι πλαστικές πρέπει να κάνω, σε ποιο μέρος του σώματος, τι θα κάνω αν μείνω έγκυος και πόσο καιρό θα είμαι με περιττά κιλά μετά… Και ένα σωρό άλλα τέτοια πράγματα που όταν τα βλέπω αντικειμενικά και ήρεμα διαπιστώνω και πόσο χαζά ακούγονται και είναι. Τελικά μάλλον μου έχει γίνει εμμονή και δεν το είχα συνειδητοποιήσει ως τώρα… Αυτό θα πει επιφανειακός άνθρωπος;

Καλησπέρα σας. Είμαι 30 χρονών, μορφωμένη, εμφανίσιμη και αρκετά αγχωμένη. Σε αυτή την ηλικία υποτίθεται ότι έπρεπε να έχουν δρομολογηθεί κάποιες καταστάσεις στη ζωή μου. Αντίθετα, εγώ είμαι χωρίς δουλειά και χωρίς κάποια συναισθηματική σχέση μόνιμη, που να σηματοδοτεί τη μετέπειτα πορεία της ζωής μου. Αυτό που έχω καταλάβει είναι ότι είμαι άνθρωπος που σκέφτεται το μέλλον και έτσι χάνει τη μαγεία του σήμερα και την ουσία της ζωής.

Παρόλο που είμαι άτομο που κάνω ό,τι αποφασίζω εγώ (κάνω λάθη, χωρίς να κατηγορώ μετά τον εαυτό μου), από την άλλη βαθιά μέσα μου με ενδιαφέρει και η γνώμη της οικογένειάς μου, και πιστεύω ότι λόγω αυτής έχω πολλές ηθικές αναστολές, γενικότερα. Δεν γνωρίζω πώς να ξεφύγω από αυτή την κατάσταση, η οποία με απασχολεί συνέχεια και δεν με αφήνει να χαλαρώσω και να πάρω τη ζωή όπως έρχεται. Ιδιαίτερα με αγχώνει η ηλικία και η εντύπωση των γνωστών, ότι δεν έχω καταφέρει να κατασταλάξω κάπου μέχρι τώρα. Πιστεύω ότι αυτό είναι ένα γενικό φαινόμενο στις μέρες μας, αλλά εγώ το αντιμετωπίζω προσωπικά σαν πρόβλημά μου. Θα ήθελα σας παρακαλώ τη γνώμη σας και μία συμβουλή για το πώς να το αντιμετωπίσω.

Γεια σας. Σε λίγους μήνες πρόκειται να συμπληρώσω τα 30 και αυτό μου έχει προκαλέσει τεράστιο άγχος. Τον τελευταίο μήνα δεν μπορώ να κοιμηθώ, ψάχνω συνεχώς το πρόσωπό μου για να ανακαλύψω ρυτίδες, χαλάρωση, και τα μαλλιά μου για να βρω άσπρες τρίχες. Νιώθω άβολα, φοβάμαι ότι τώρα δεν θα είμαι πια επιθυμητή στο ανδρικό φύλο γιατί θα με θεωρούν μεγάλη και το γεγονός ότι δεν έχω βρει ακόμη σταθερή δουλειά χειροτερεύει τα πράγματα.

Δυστυχώς οι παλιές μου φίλες έχουν χαθεί και δεν έχουμε πολλές επαφές. Μία κοντινή φίλη παντρεύτηκε πέρυσι και έτσι έμεινα μόνη μου. Νιώθω πως είμαι στα όρια του πανικού. Δεν θέλω να έρθει η μέρα των γενεθλίων μου. Έχω πει στους δικούς μου πως εκείνη την ημέρα δεν θέλω να μου ευχηθούν και όσο πλησιάζει ο καιρός κοντεύω να αρρωστήσω από τη στενοχώρια μου.

Ζηλεύω, μάλιστα, τα νεότερα κορίτσια και συγκρίνω τον εαυτό μου με αυτές για να δω αν διαφέρω και κατά πόσο. Οι γνωστοί μου δεν βλέπουν διαφορές. Συχνά με κολακεύουν λέγοντάς μου πως δείχνω πολύ μικρότερη. Εμένα όμως δεν με ικανοποιεί η απάντησή τους. Φοβάμαι ότι και αν ακόμη δείχνω νέα, αυτό θα πάψει να ισχύει μέσα σε μικρό διάστημα.

Πιστεύω ότι αν ντύνομαι νεανικά θα δείχνω γελοία, αν ντύνομαι μεγαλίστικα θα φαίνομαι μικρομέγαλη, δεν ξέρω τι να κάνω. Ψάχνω την ντουλάπα μου και όλα μού φαίνονται ακατάλληλα. Δεν θέλω να κοιτάζομαι σε καθρέφτες γιατί όλο σκιές βλέπω. Φοβάμαι πως έχασα τα καλύτερα χρόνια μου διαβάζοντας κλεισμένη σε ένα γραφείο. Τώρα που θέλω να ζήσω λίγο, είμαι πια μεγάλη για τέτοια. Αυτό το γράμμα θέλω να το διαβάσουν κι όλα τα μικρότερα κορίτσια για να ξέρουν να γλεντήσουν τη ζωή τους όσο είναι καιρός. Αν είχα τουλάχιστον μία παρέα δεν θα μου φαινόταν και τόσο τραγικό αυτό που θα μου συμβεί σε λίγο καιρό.

Η αλήθεια είναι ότι έχω πέσει έξω στις προσδοκίες που είχα για τα όσα θα ήθελα να κάνω μέχρι τα 30. Ήθελα να είχα βρει δουλειά, να είχα έναν σύντροφο, έστω κι αν δεν είχα παντρευτεί, να είχα περισσότερες παρέες και να έχω οικονομική ανεξαρτησία.

Ξέρω πως για την κατάσταση στην οποία βρίσκομαι τώρα φέρω εγώ την ευθύνη. Έκανα λάθη πολλά που τώρα τα πληρώνω. Είχα την αίσθηση ότι θα είμαι για πάντα 23 και δεν σκεφτόμουν ότι έπρεπε να είμαι πιο προσεκτική στις κινήσεις μου. Έλαβα μέρος σε πολλούς διαγωνισμούς για εύρεση εργασίας χωρίς όμως να πληροφορούμαι σωστά γι’ αυτούς και χωρίς να λαμβάνω υπόψη μου πως ίσως σε αυτά που ζητούσαν εγώ δεν μπορούσα να ανταποκριθώ. Τι να περιμένω πια, όπως έστρωσα κοιμάμαι. Καλά να πάθω. Δεν μου φταίει κανείς. Με πιάνει μία νοσταλγία για τα παλιότερα χρόνια αλλά δεν γίνεται τίποτα.

Η εμφάνισή μου είναι ακόμη καλή, αλλά για πόσο όμως; Ποιος άνθρωπος θα ήθελε πλάι του μία άνεργη γυναίκα που θα πρέπει να την τρέφει; Συγγνώμη που βγάζω προς τα έξω αυτή τη μαύρη διάθεση, όμως με πνίγουν οι τύψεις για τα λάθη μου. Ευχαριστώ για την κατανόησή σας. Προσπαθώ να μη μιλάω ανοικτά στους γύρω μου γι’ αυτά τα άγχη. Καταφεύγω στη σελίδα σας γιατί μπορώ να εκφραστώ άνετα.

Συνήθεις ερωτήσεις και απαντήσεις

Ανησυχώ πολύ για το μέλλον σε σημείο που δεν ζω το τώρα.

Συμφωνούμε απόλυτα μαζί σας ότι, όταν σκέφτεται κανείς εκ των προτέρων την κάθε δυνατή εξέλιξη μιας κατάστασης, χάνει τη μαγεία του σήμερα και την ουσία της ζωής. Πολλοί άνθρωποι θα επιθυμούσαν να γνωρίζουν εκ των προτέρων πώς θα εξελιχθούν τα πράγματα, αλλά αν αναλογιστεί κανείς πώς θα ήταν η ζωή μας αν όντως μπορούσαμε να προβλέψουμε το μέλλον, θα διαπίστωνε ότι δεν θα ήταν καθόλου ευχάριστη.

Σκεφτείτε πώς θα ήταν αν γνωρίζατε όντως πώς θα εξελισσόταν μία σχέση με έναν άνθρωπο που γνωρίζετε σήμερα. Να μπορούσατε να δείτε τον εαυτό σας μέσα σε έναν γάμο με παιδιά και όλες τις καθημερινές τριβές που αυτό συνεπάγεται, να μπορούσατε να δείτε τον νεαρό άντρα που έχετε απέναντί σας σαν μεσήλικα, ή ακόμη και σαν υπερήλικα στο κρεβάτι κάποιου νοσοκομείου. Είναι αλήθεια ότι αυτά τα πράγματα κάποια στιγμή θα συμβούν, αλλά εσείς απέναντί σας έχετε έναν νέο άνθρωπο με τον οποίο μπορείτε να ζήσετε όλο τον ενθουσιασμό μιας ερωτικής γνωριμίας, αλλά και όλα τα στάδια μιας ερωτικής σχέσης. Πράγματι, το μέλλον θα αποτελέσει κομμάτι της πραγματικότητας της ζωής σας, αλλά το ίδιο ισχύει και για το παρόν.

Το δεύτερο πρόβλημα είναι ότι δυστυχώς ακόμη και αν το επιθυμούσαμε δεν μπορούμε να προβλέψουμε το μέλλον. Το μόνο που μπορούμε είναι να προσπαθήσουμε να κάνουμε εύλογες υποθέσεις, οι οποίες όμως θα βασίζονται στα λιγοστά δεδομένα που έχουμε στη διάθεσή μας και κατά συνέπεια απλώς θα χαθούμε σε έναν κυκεώνα αβάσιμων σεναρίων.

Είναι δύσκολο να σας προσφέρουμε μία συγκεκριμένη «συμβουλή» πέρα από τις παραπάνω σκέψεις, αλλά μπορείτε πάντα να αναζητήσετε πιο συστηματική βοήθεια μέσω της συνεργασίας σας με έναν ειδικό.