Μορφές ψυχοθεραπείας

Κεφάλαιο από το βιβλίο Μιλήστε με έναν ειδικό, των Γ. Ευσταθίου, Φ. Λέκκα, Χ. Βαρβέρη, & Ε. Κονσουλίδου.

Συνάδελφοι που βοήθησαν σε μία αρχική αποδελτίωση των απαντήσεων: Χ. Μήτση.

Η ψυχοθεραπεία είναι η θεραπευτική μέθοδος των ψυχικών διαταραχών ή των διαταραχών συμπεριφοράς που χρησιμοποιεί ψυχολογικές τεχνικές και όχι φάρμακα, ηλεκτροσπασμοθεραπεία ή άλλες σωματικές θεραπείες. Έχουν αναπτυχθεί πολλές διαφορετικές ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις (π.χ. γνωσιακή-συμπεριφοριστική, ψυχαναλυτική, συστημική, υπαρξιακή, ανθρωπιστική κ.λπ.), καθεμία από τις οποίες βασίζεται σε μία συγκεκριμένη θεωρία για τον άνθρωπο και την ψυχική υγεία του και εφαρμόζει ένα σύνολο εξειδικευμένων τεχνικών για τη βοήθειά του.

Τα κύρια ερωτήματα και οι απορίες για ζητήματα που αφορούν στη συμβουλευτική και την ψυχοθεραπεία επικεντρώνονται σε θέματα σχετικά με:

  • τις κύριες ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις,
  • την αποτελεσματικότητα παραδοσιακών και μη παραδοσιακών μορφών συμβουλευτικής και ψυχοθεραπείας (π.χ. μέσω e-mail, μέσω skype),
  • τα προβλήματα μέσα στην ψυχοθεραπευτική σχέση,
  • την καθοδήγηση ενός αγαπημένου προσώπου να αναζητήσει τη βοήθεια ενός ειδικού ψυχικής υγείας.

Ειδικότερα, κάποια άτομα επιθυμούν να λάβουν πληροφόρηση για λεπτομέρειες που αφορούν στις διάφορες ψυχοθεραπευτικής προσεγγίσεις, όπως: διαφορετικά είδη προσεγγίσεων, διάρκεια, συχνότητα συνεδριών, κόστος σε ιδιώτη, επιλογή δημόσιου φορέα με μικρό ή καθόλου κόστος, φορείς-οργανώσεις ή δημόσια κέντρα που προσφέρουν ψυχοθεραπευτικές παρεμβάσεις με συμβολικό κόστος, συμβουλευτική ή ψυχοθεραπευτική σχέση, ρόλος του θεραπευτή, ρόλος του πελάτη, σκοπός της παρέμβασης.

Άλλοι, πάλι, προχωρούν σε πιο ειδικά ερωτήματα που αφορούν σε μία τρέχουσα συνεργασία. Σε αυτές τις περιπτώσεις αναζητούν τρόπους χειρισμού προβλημάτων που προκύπτουν στο πλαίσιο μιας συνεργασίας με ειδικό. Μεταξύ αυτών τα συχνότερα είναι:

  • Το άτομο συνεργάζεται με έναν ψυχίατρο ο οποίος επιλέγει μία αμιγώς φαρμακευτική προσέγγιση για την επίλυση του προβλήματος και είναι αρνητικός στο ενδεχόμενο συνεργασίας με ψυχολόγο ή ψυχοθεραπευτή.
  • Το άτομο δεν καλύπτεται ικανοποιητικά από τον ειδικό με τον οποίο συνεργάζεται (θεραπευτής άπειρος, ψυχρός, απόμακρος, ακόμη και αδιάφορος) ή και δεν είναι ικανοποιημένο από τη στάση του στη διάρκεια των συνεδριών.
  • Η ψυχοθεραπευτική προσέγγιση που ακολουθείται δεν έχει το επιθυμητό αποτέλεσμα και το άτομο φοβάται και αμφιβάλλει αν θα καταφέρει να αντιμετωπίσει τις δυσκολίες του και να νιώσει καλύτερα.

Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, το άτομο ενδέχεται να βιώνει ιδιαίτερα δυσάρεστα συναισθήματα, πίεση και αμηχανία, δεδομένου ότι δεν γνωρίζει πώς να χειριστεί το ζήτημα και διστάζει να εκφράσει ανοικτά το πρόβλημα στον ειδικό.

Σε άλλες περιπτώσεις, το άτομο μπορεί να διερευνά εναλλακτικές επιλογές, όπως: θεραπεία εξ αποστάσεως (π.χ. διαδικτυακά), πληροφόρηση από ιστοσελίδες, αλλά και βιβλία αυτοβοήθειας.

Τέλος, ιδιαίτερα σημαντικό είναι το θέμα της παροχής βοήθειας σε ένα αγαπημένο πρόσωπο που ξεκάθαρα αντιμετωπίζει δυσκολίες και διστάζει ή αποφεύγει να απευθυνθεί σε ειδικό. Έτσι, το άτομο μπορεί να αναζητά να μάθει βάσει ποιων κριτηρίων αποφασίζεται ότι κάποιος χρήζει βοήθειας ειδικού και κυρίως πώς μπορεί να παρέμβει, ώστε να εξασφαλίσει ότι το αγαπημένο του πρόσωπο θα λάβει τη βοήθεια που χρειάζεται.

Σε αυτή την περίπτωση, κυρίαρχη είναι η αίσθηση ευθύνης, η οποία κινητοποιεί το «σύνδρομο αρωγής» (helper syndrome), την ανάγκη του ατόμου, δηλαδή, να «σώσει» το αγαπημένο πρόσωπο, λόγω της οποίας νιώθει υπεύθυνο για την έκβαση αυτής της προσπάθειας, ακόμη και αν το ίδιο δεν λαμβάνει την απόφαση να εμπλακεί σε μία θεραπευτική συνεργασία ή τη σαμποτάρει.

Αντιπροσωπευτικά μηνύματα

Υποφέρω χρόνια από αισθήματα κατάθλιψης, ανικανοποίητου, δυσθυμίας, φόβου, άγχους. Ταυτόχρονα, όμως, είμαι για το περιβάλλον μου ένα άτομο δυναμικό, ευχάριστο, πολύ κοινωνικό και ευαίσθητο απέναντι στους άλλους. Το βασικό μου πρόβλημα είναι ο θάνατος. Αυτός ο φόβος της ανυπαρξίας μού στερεί τη δύναμη να υπάρξω. Ξέρω ότι έχω πρόβλημα και πρόσφατα αποφάσισα να επισκεφτώ έναν ψυχίατρο που μου σύστησε μία φίλη. Λαμβάνω φαρμακευτική αγωγή προς το παρόν χωρίς καμία σαφή ένδειξη βελτίωσης. Αυτό που με ενοχλεί κυρίως είναι ότι αυτή η κατάσταση δεν μου επιτρέπει να πάρω σοβαρές αποφάσεις για τη ζωή μου, φοβάμαι το οτιδήποτε και τελικά καταλήγει τίποτε να μη με ενδιαφέρει.

Αυτό όμως που θέλω να σας ρωτήσω είναι για ένα πρόβλημα στη σχέση μου με τον γιατρό: ποτέ μετά τις συναντήσεις δεν έχω την αίσθηση ότι είπα ό,τι είχα να πω, αισθάνομαι ότι δεν ακούει, έχει από πριν βγάλει μία κρίση και αυτό ήταν. Αν και έχω καταφέρει μέχρι τώρα κάποια πράγματα στη ζωή μου, με αντιμετωπίζει σαν κακομαθημένο δεκατετράχρονο, και τέλος πάντων δεν πάω στον γιατρό για να αισθάνομαι ότι κάπου απολογούμαι, έτσι δεν είναι; Αυτό που με απασχολεί είναι ότι επειδή εγώ δεν μιλάω τόσο εύκολα και αυτός είναι κάπως στριφνός και με φέρνει σε άμυνα, στην ουσία δεν του έχω πει ούτε τα μισά από τα συμπτώματά μου (π.χ. κάνω συνεχώς διπλούς και τριπλούς διαλόγους μες στο κεφάλι μου, ασταμάτητα, κάτι που με εμποδίζει ακόμη και να κοιμηθώ, και με κουράζει αφάνταστα αυτό το πράγμα). Πρέπει να αλλάξω γιατρό ή είναι ιδέα μου;

Έχει σχεδόν επιβεβαιωθεί ότι πάσχω από ενδογενή κατάθλιψη με όλα τα τυπικά συμπτώματα. Στην παρούσα φάση, δεν μπορώ να τη χαρακτηρίσω ιδιαίτερα ήπια γιατί σε συνδυασμό με κάποιες συγκυρίες με έχει οδηγήσει σε απόλυτη μη λειτουργικότητα. Πριν από δύο περίπου μήνες πήρα τη μεγάλη απόφαση και ξεκίνησα ψυχοθεραπεία σε ΚΚΨΥ.

Η πρώτη μου αρνητική εντύπωση έχει να κάνει με την άρνησή τους να δώσουν φαρμακευτική αγωγή. Η άποψή τους ότι θα γίνει μία διετής θεραπεία με έρευνα βάθους έχει προς το παρόν προκαλέσει χειροτέρευση της κατάστασής μου. Βλέπω ένα αδιέξοδο, καθώς δεν αισθάνομαι έτοιμος να ανοιχθώ τελείως στην ψυχολόγο, π.χ. σε πιο προσωπικά ή ερωτικά ζητήματα, και ακόμη χειρότερα δεν προβλέπω ότι αυτό θα αλλάξει σιγά σιγά με τον καιρό. Η στάση της ψυχολόγου είναι η στάση της σφίγγας –μου ζητάει να μιλώ για οτιδήποτε επιθυμώ–, η ίδια δε δεν έχει καμία απολύτως αντίδραση. Οι παρεμβάσεις της ελαχιστοποιούνται –υποθέτω– για να μην τις αντιληφθώ ως πίεση ή επίκριση –τις βλέπω, ωστόσο, ως ύπουλες ανακρίσεις που προσπαθούν να βγάλουν έξω αυτά που εγώ θα ήθελα να κρύψω–, και ταυτόχρονα με απογοητεύουν για την πιθανή προοπτική μιας θεραπείας.

Αισθάνομαι ότι θα μπορούσα να επικοινωνήσω πιο άνετα με μία πιο απρόσωπη διαδικασία, π.χ. με e-mail. Υπάρχει τέτοια δυνατότητα στην Ελλάδα; Υπάρχει αλλού δυνατότητα για παροχή φαρμακευτικής αγωγής;

Είμαστε φοιτήτριες στο τελευταίο έτος των σπουδών μας και ενδιαφερόμαστε για μία φίλη που αντιμετωπίζει πρόβλημα. Πάντα είχε προβλήματα στο σπίτι. Ο πατέρας της είναι μανιοκαταθλιπτικός, αλλά έχει διακόψει τη θεραπεία του εδώ και χρόνια. Καταπιέζει με κάθε τρόπο την οικογένειά του και θέλει να είναι το επίκεντρό της. Η μητέρα της δεν αντιδρά στην κατάσταση.

Η φίλη μας έχει εγκαταλείψει φέτος το πτυχίο και ασχολείται με ένα δευτερεύον μάθημα που διαβάζει και ξαναδιαβάζει επί έναν χρόνο και μας είπε ότι δεν αισθάνεται έτοιμη να το δώσει. Μπορεί να μένει στο σπίτι της κλεισμένη επί εβδομάδες και να μας αναζητήσει μόνο αν χρειαστεί κάτι γι’ αυτό το μάθημα. Δεν μας ακολουθεί πουθενά, δεν παίρνει μέρος στις συζητήσεις παρά μόνο αν της απευθύνουμε τον λόγο. Αισθάνεται ανίκανη περισσότερο από κάθε άλλη φορά, αν και στο παρελθόν είχε πάρει υποτροφίες, αλλά οι γονείς της την έπειθαν ότι δεν τις άξιζε. Ελέγχουν κάθε κίνησή της ακόμη και στα μαθήματα. Δεν την αφήνουν να δουλέψει γιατί δεν θεωρούν καμία από τις δουλειές που βρίσκει ικανοποιητική και κάποια χρήματα που είχε εξοικονομήσει τους τα έδωσε γιατί την εξυπηρέτησαν σε κάτι. Έχει φοβίες και εμμονές (τα χέρια της έχουν γίνει μοβ από το πολύ πλύσιμο, κουβαλάει σφυρίχτρα, σπίρτα κ.λπ. μέσα σε μία πολύ βαριά τσάντα, διαβάζει επιστημονικά περιοδικά και μας μεταφέρει κάθε είδους κινδυνολογία). Η συμπεριφορά της έχει αλλάξει πολύ τον τελευταίο καιρό. Κρατάει μία αμυντική στάση απέναντι σε όλους μας και καταπιέζει με τη σειρά της την αδελφή της. Νιώθουμε ότι ταλαιπωρείται πάρα πολύ από τη ζωή της και θέλουμε να τη βοηθήσουμε, αλλά δεν ξέρουμε πώς να την αντιμετωπίσουμε. Ευχαριστούμε.

Θα  ήθελα  να  σας  ευχαριστήσω  για  την  πολύ  σημαντική  βοήθεια  που παρέχετε σε όλους εμάς. Αποφάσισα να σας γράψω γιατί βρίσκομαι σε κάποιο αδιέξοδο. Εδώ και έναν χρόνο κάνω ψυχανάλυση. Μπορώ να πω ότι είμαι κάπως καλύτερα. Νιώθω ότι μπορώ να αλλάξω, να απαλλαγώ από την κατάθλιψη που με ταλαιπωρούσε για καιρό. Οι αλλαγές, όμως, γίνονται πολύ αργά. Οι ρυθμοί αυτοί δεν με ικανοποιούν.

Επίσης, ο θεραπευτής μου είναι εντελώς ψυχρός, απόμακρος, τυπικός στις συνεδρίες μαζί μου. Καταλαβαίνω ως έναν βαθμό πως είναι μέσα στη θεραπευτική διαδικασία αυτή η συμπεριφορά, αλλά νομίζω πως είναι υπερβολική. Επίσης, αυτό που με έχει ενοχλήσει πάρα πολύ είναι ότι αρκετές φορές κατά τη διάρκεια της συνεδρίας και της συζήτησης εκείνος χασμουριέται (προσπαθεί να το κρύψει, βέβαια), κάνοντάς με να θέλω να σταματήσω να μιλάω.

Το συζήτησα μαζί του. Του είπα ότι νιώθω πως βαριέται με όσα του λέω και αυτό με κάνει να θέλω να σταματήσω να λέω οτιδήποτε και βέβαια ότι με θυμώνει πάρα πολύ. Σκέφτομαι να σταματήσω την ψυχοθεραπεία μαζί του, αλλά είναι πολύ δύσκολο γιατί φοβάμαι να αρχίσω να ψάχνω από την αρχή. Επίσης, είναι απαγορευτικές για μένα οι αμοιβές των άλλων ψυχοθεραπευτών (είμαι φοιτήτρια). Τι θα με συμβουλεύατε να κάνω;

Γεια σας. Είχα ξαναστείλει μήνυμα πέρυσι. Είχε να κάνει με τη διάθεσή μου που μου είχατε πει ότι είναι καταθλιπτική. Πήγα σε ψυχολόγο και όντως με βοήθησε πολύ, αλλά επειδή γέννησε πριν από δύο μήνες το πρώτο της παιδί, δεν λειτουργεί για κάποιο διάστημα μέχρι τα Χριστούγεννα και με παρέπεμψε σε άλλη.

Το θέμα είναι ότι η καινούργια ψυχολόγος που επισκέπτομαι μού τη σπάει και μου λείπει η παλιά (νιώθω ότι με καταλάβαινε καλύτερα). Δεν θέλω να αδικήσω τη νέα μου ψυχολόγο, αλλά νιώθω να με πιέζει και να με “κρίνει” με τον τρόπο της ή να με φέρνει σε συναισθηματικό αδιέξοδο με τον τρόπο που λειτουργεί. Απ’ ό,τι καταλαβαίνω, επειδή είναι καινούργια στο επάγγελμα, λειτουργεί πολύ μηχανικά και αυτό μου το περνάει. Προσπαθεί να με βγάλει “προβληματική” και να με κάνει να νιώθω ότι κάτι μου συμβαίνει. Δεν λέω ότι το κάνει επίτηδες, αλλά νιώθω πολύ αγχωμένη κάθε φορά που πηγαίνω. Θα της πω ότι η ζωή μου είναι καλή, αλλά εγώ χωρίς ουσιαστικό λόγο νιώθω χάλια και αυτή θα μου πει “αυτό που λες είναι αντιφατικό” και με κάνει να νιώθω πως η ζωή μου είναι σκατά. Ή θα την ρωτήσω κάτι και θα μου πει “Έχει μεγάλη σημασία για σένα να πω την άποψή μου;”

Εσείς θα μου πείτε ότι ίσως κάπου έχει το δίκιο της και εγώ δεν το καταλαβαίνω, αλλά πιστέψτε με είναι πολύ περίεργη και με κάνει να πνίγομαι, φεύγω πιο μπερδεμένη, έχει μάθει τις αρχές συμβουλευτικής και… μέχρι και το “χμ” ή το “ναι” ή κάποιος μορφασμός θα είναι μηχανικά και αυτό το βλέπω. Ενώ η άλλη ήταν τόσο “φυσική” και με έκανε να νιώθω τόσο καλά, και στο να λέω πράγματα, και στο να εκφράζω συναισθήματα και σκέψεις. Νιώθω πως θέλω να βάλω τα κλάματα κάθε φορά γιατί με οδηγεί σε αδιέξοδο και μένω χωρίς να ξέρω τι να κάνω. Δε είναι “κακιά”, αλλά ίσως φταίει που είναι καινούργια και δεν έχει πάρει αέρα. Ντρέπομαι να της πω κάτι γιατί δεν θέλω να τη στενοχωρήσω ούτε μπορώ να της μιλήσω ανοικτά, επειδή ξέρω τον εαυτό μου.

Γι’ αυτό απευθύνομαι και σε εσάς… Έχει, βέβαια, όλη την καλή διάθεση για να με βοηθήσει και μου έχει πει να της τηλεφωνήσω οποιαδήποτε στιγμή δεν νιώθω καλά. Ούτε να αλλάξω ψυχολόγο μπορώ για πολλούς λόγους, αλλά κυρίως γιατί δεν μπορώ να τους αλλάζω σαν τα πουκάμισα. Μου πήρε χρόνο να τη συνηθίσω και να νιώσω κάπως άνετα (ούτε ο χρόνος φταίει αν μου πείτε κάτι τέτοιο ως πιθανότητα γιατί πηγαίνω από αρχές Σεπτεμβρίου όταν γύρισα από τις διακοπές). Όταν είχα ξεκινήσει με την άλλη από την πρώτη ημέρα ένιωσα πολύ καλά. Δεν ξέρω τι να κάνω, δυσκολεύομαι να δω καθαρά. Ποια είναι η γνώμη σας; Και κάτι τελευταίο: Μου λείπει πάρα πολύ η παλιά μου ψυχολόγος, ένιωθα πάρα πολύ ασφαλής και επίσης νιώθω να την αγαπάω (φιλικά όχι ερωτικά!). Ξέρω τα περί δεοντολογίας, δεν το θέτω από αυτή την πλευρά, ούτε είναι ακραίο αυτό που νιώθω, και δεν έχω “προσκολληθεί” αλλά τη συμπαθώ πολύ.

Ευχαριστώ για τον χρόνο σας και τη βοήθεια που μου προφέρατε πέρυσι γιατί μου δώσατε εναλλακτική και διέξοδο εκεί που “κοιμόμουν όρθια” και δεν έκανα κάτι.

Συνήθεις ερωτήσεις και απαντήσεις

Μπορώ να κάνω ψυχοθεραπεία μέσω e-mail;

Click to add your own text here

Νιώθω ότι η ψυχοθεραπεία που κάνω δεν μου ταιριάζει.

Click to add your own text here

Πώς μπορώ να πείσω ένα αγαπημένο μου πρόσωπο να απευθυνθεί σε ειδικό;

Click to add your own text here