Κωνσταντίνα Τρικαλίτη, Ψυχολόγος MSc
Γνωσιακή Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεύτρια (ΕΑCBT)
ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΤΡΑΥΛΙΣΜΟΣ;
Ο τραυλισμός είναι μια διαταραχή της ροής του λόγου που επηρεάζει όλες τις ηλικίες, συμπεριλαμβανομένων και των ενηλίκων. Συγκεκριμένα, η ροή του λόγου διακόπτεται από επαναλήψεις, παρατάσεις ήχων, συλλαβών ή λέξεων, ενώ επίσης μπορεί να υπάρχουν και περιστάσεις όπου το άτομο δεν μπορεί να παράγει καθόλου ήχο. Συχνότερα ξεκινά στην παιδική ηλικία, επιμένοντας σε κάποιες περιπτώσεις στα ενήλικα χρόνια, ενώ σπανιότερα ξεκινά στην ενήλικη ζωή. Ο τραυλισμός ποικίλλει σε σοβαρότητα, από ήπιο έως σοβαρό επηρεάζοντας την επικοινωνία, τις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις και την αυτοεκτίμηση. Η θεραπεία του τραυλισμού περιλαμβάνει στρατηγικές για την διαχείριση του καθώς και τη βελτίωση της επικοινωνίας.
ΤΙ ΠΡΟΚΑΛΕΙ ΤΟΝ ΤΡΑΥΛΙΣΜΟ;
Η ακριβής αιτία του τραυλισμού δεν είναι πλήρως κατανοητή, αλλά πιστεύεται ότι προκύπτει από έναν συνδυασμό αναπτυξιακών, νευρολογικών και ψυχογενών παραγόντων. Ο τραυλισμός τείνει να εμφανίζεται σε μέλη της ίδιας οικογένειας, κάτι που υποδηλώνει ότι μπορεί να υπάρχει μια γενετική προδιάθεση. Επίσης, το άγχος και ορισμένες κοινωνικές καταστάσεις μπορούν να επιδεινώσουν τον τραυλισμό.
Η εμφάνιση του τραυλισμού γίνεται συχνά κατά την παιδική ηλικία. Σε αυτή την περίοδο τα παιδιά αναπτύσσουν λόγο παρουσιάζοντας δυσκολίες στον συντονισμό σκέψης και ομιλίας. Ως συνέπεια, προκύπτουν διακοπές στη ροή του λόγου οι οποίες κάποιες φορές επιμένουν ως τα ενήλικα χρόνια.
O σχετιζόμενος με νευρολογικούς παράγοντες τραυλισμός παρουσιάζεται και αργότερα στη ζωή ενός ατόμου. Αιτίες είναι εγκεφαλικά επεισόδια και τραυματισμοί. Στις περιπτώσεις αυτές, δημιουργούνται προβλήματα στις οδούς επικοινωνίας του εγκεφάλου οι οποίες επηρεάζουν τη ροή του λόγου.
Αναφορικά με τους ψυχογενείς παράγοντες, τα στρεσογόνα γεγονότα και καταστάσεις συνδέονται με την εμφάνιση τραυλισμού και στα ενήλικα χρόνια. Μεταξύ άλλων, η κριτική και η πίεση να μιλήσει τέλεια ή με γρήγορο ρυθμό το άτομο με τραυλισμό μπορεί να επιδεινώσει τα συμπτώματα.
Τέλος, η διατήρηση του τραυλισμού σχετίζεται με σκέψεις και συμπεριφορές που ενισχύουν το άγχος. Οι σκέψεις επικεντρώνονται στην εντύπωση που θα δημιουργήσει το άτομο με τραυλισμό στους άλλους εξαιτίας της ομιλίας του. Συγκεκριμένα, σε καταστάσεις που μπορεί να προκαλέσουν τον τραυλισμό το άτομο ενδέχεται να φοβάται την κριτική και την απόρριψη από τους άλλους. Συγχρόνως, η έντονη επιθυμία να μιλήσει άπταιστα μπορεί να επιδεινώσει την κατάσταση. Ως αποτέλεσμα, οι σκέψεις ενισχύουν το άγχος και δημιουργούν ένα φαύλο κύκλο: Το άτομο προβλέπει ότι θα δυσκολευτεί και ότι θα δεχτεί κριτική ή απόρριψη σε κοινωνικές καταστάσεις. Κατά συνέπεια το άγχος αυξάνεται. Για να διαχειριστεί το άγχος το άτομο επιστρατεύει στρατηγικές που αποσκοπούν στη μείωση του, όπως το να αποφεύγει συγκεκριμένες λέξεις, κοινωνικές αλληλεπιδράσεις και να μιλά δημόσια. Ωστόσο, αυτές οι συμπεριφορές ενισχύουν το άγχος την επόμενη φορά που θα βρεθεί σε ίδιες ή παρόμοιες συνθήκες. Συνεπώς, οι αποφυγές υπονομεύουν την ικανότητα διαχείρισης των καταστάσεων άρα και την εμπιστοσύνη στον εαυτό. Συχνά, το άτομο αποσύρεται κοινωνικά και περιορίζει τη συμμετοχή του σε δραστηριότητες, γεγονός που επηρεάζει τη διάθεση και την αυτοεκτίμησή του.
ΠΩΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΑΙ Ο ΤΡΑΥΛΙΣΜΟΣ;
Η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία βοηθά το άτομο να διαχειριστεί τον φαύλο κύκλο που ανατροφοδοτεί τον τραυλισμό, προσφέροντας τεχνικές διαχείρισης του άγχους, αποτελεσματικής επικοινωνίας, αμφισβήτησης δυσλειτουργικών σκέψεων και αποδοχής του εαυτού.
Για τη διαχείριση της σύνδεσης άγχους-τραυλισμού σημαντικό ρόλο παίζει η ψυχοεκπαίδευση σχετικά με τον τραυλισμό και οι τεχνικές χαλάρωσης. Η ψυχοεκπαίδευση τονίζει τη σύνδεση των αρνητικών σκέψεων, άγχους και στρατηγικών αποφυγής. Συνεπώς, το άτομο κατανοεί τον τρόπο που το άγχος επιδεινώνει τον τραυλισμό. Επίσης, ιδιαίτερα βοηθητικές είναι οι τεχνικές χαλάρωσης όπως η διαφραγματική αναπνοή και η προοδευτική μυϊκή χαλάρωση. Η διαφραγματική αναπνοή, δηλαδή ασκήσεις βαθέων αναπνοών, βοηθά τόσο στη μείωση του άγχους όσο και στον καλύτερο έλεγχο του λόγου. Η προοδευτική μυϊκή χαλάρωση, δηλαδή ασκήσεις συστολής και χαλάρωσης διαφόρων μυϊκών ομάδων, βοηθά στην αποφόρτιση της έντασης.
Η εκπαίδευση σε στρατηγικές ομιλίας είναι σημαντική για να βελτιωθεί η ευχέρεια του λόγου στον τραυλισμό. Σε αυτές περιλαμβάνονται η αργή και σκόπιμη ομιλία και τεχνικές εύκολης έναρξης. Συγκεκριμένα, στην πρώτη το άτομο καθοδηγείται να μιλάει με αργή ταχύτητα και με έμφαση, καθώς έτσι του δίνεται ο κατάλληλος χρόνος να σχηματίσει τις λέξεις και να προσαρμόσει την αναπνοή του. Στη δεύτερη, το άτομο μαθαίνει να κάνει ευκολότερη την έναρξη του λόγου με το να εισπνέει πριν την έναρξη του λόγου και να μιλάει εκπνέοντας αυξάνοντας την ακρίβεια στην έκφραση με τη χρήση παύσεων. Απαραίτητη είναι η χρήση παιχνιδιού ρόλων. Η προσομοίωση πραγματικών καταστάσεων βοηθάει το άτομο να εξασκηθεί και να γενικεύσει τις μαθημένες στρατηγικές ομιλίας.
Η αμφισβήτηση και τροποποίηση δυσλειτουργικών σκέψεων που σχετίζονται με τον τραυλισμό κατέχουν σημαντική θέση στη θεραπεία. Βοηθώντας το άτομο να αναγνωρίσει και να τις αντικαταστήσει με πιο λειτουργικές σκέψεις, μειώνεται το άγχος και να βελτιώνεται η εμπιστοσύνη στις επικοινωνιακές του δεξιότητες.
Στις δυσλειτουργικές σκέψεις εντοπίζονται γνωστικές παραποιήσεις όπως:
- Καταστροφική σκέψη: Το άτομο φαντάζεται το χειρότερο δυνατό αποτέλεσμα, όπως «Αν τραυλίζω, οι άνθρωποι θα νομίζουν ότι είμαι ανίκανος και δε θα με παίρνουν στα σοβαρά».
- Ετικέτα: Η απόδοση μιας αρνητικής ετικέτας στον εαυτό λόγω του τραυλισμού, π.χ.: «Είμαι προβληματικός επειδή δεν μπορώ να μιλήσω καλά όπως όλοι οι άλλοι».
- Πρόβλεψη Μέλλοντος: Άγχος και στενοχώρια πριν από καταστάσεις ομιλίας, με σκέψεις όπως «Θα τραυλίσω και θα ντροπιαστώ».
- Αυθαίρετα Συμπεράσματα: Ανησυχίες ότι οι άλλοι θα απορρίψουν το άτομο ή θα το κρίνουν με βάση τις δυσκολίες στον λόγο, οδηγώντας σε σκέψεις όπως «Οι άλλοι θα νομίζουν ότι είμαι χαζός επειδή κεκεδίζω».
- Πρέπει: Η πεποίθηση ότι ο λόγος πρέπει να είναι άψογος και ότι οποιοδήποτε σημάδι τραυλισμού είναι απαράδεκτο, όπως «Πρέπει η ομιλία μου είναι χωρίς παύσεις ή Για να μιλήσω σε μια παρέα, δεν πρέπει να κομπιάζω».
Η εκπαίδευση σε δεξιότητες επικοινωνίας είναι επίσης βασικό στάδιο ώστε να μπορεί το άτομο να εκφράζεται. Κάποιες φορές, το άτομο εμφανίζει δυσκολίες στις κοινωνικές δεξιότητες και στη διεκδικητική συμπεριφορά. Η εκπαίδευση άλλες φορές αφορά εύρος καταστάσεων και άλλες φορές είναι πιο εστιασμένη π.χ. σε δεξιότητες φλερτ. Με αυτόν τον τρόπο, ενισχύεται η αίσθηση αυτοαποτελεσματικότητας στο πλαίσιο της επικοινωνίας και των κοινωνικών αλληλεπιδράσεων.
Η έκθεση σε καταστάσεις που συνδέονται με άγχος για τον τραυλισμό είναι σημαντικό μέρος της θεραπείας. Για παράδειγμα, το άτομο χρησιμοποιεί συγκεκριμένες λέξεις που προηγουμένως απέφευγε ώστε να μην τραυλίσει. Επιπλέον, σταδιακά το άτομο εκτίθεται στη φαντασία ή στην πράξη σε καταστάσεις ομιλίας με αυξανόμενη δυσκολία (από καταστάσεις με λιγότερο άγχος σε καταστάσεις με περισσότερο άγχος). Στόχος είναι η διαχείριση του άγχους για τον τραυλισμό και τελικά η σταδιακά αυξανόμενη συμμετοχή του ατόμου σε περισσότερες κοινωνικές καταστάσεις και αλληλεπιδράσεις.
Σημαντική είναι η δέσμευση του ατόμου ώστε να συμμετέχει καθημερινά σε δραστηριότητες που του προκαλούν άγχος, ακόμα και αν δεν αποδίδει τέλεια. Στόχος είναι να ζει τη ζωή του σύμφωνα με τις προσωπικές αξίες και επιθυμίες του, αντί να υποτάσσεται στο άγχος. Η πρόοδος που σταδιακά σημειώνει λειτουργεί ενισχυτικά στην αυτοπεποίθηση και έτσι διευκολύνει θετικά αποτελέσματα τόσο στην ευχέρεια του λόγου, όσο και τη συνολική ποιότητα ζωής.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). American Psychiatric Association.
American Speech-Language-Hearing Association (ASHA). Stuttering. Retrieved from https://www.asha.org/public/speech/disorders/stuttering/
Fry, J., Botterill, W., & Pring, T. (2009). The effect of an intensive group therapy programme for young adults who stutter: A single subject study. International Journal of Speech-Language Pathology, 11(1), 12-19.
Menzies, G., O’Brien, S., Onslow, M., Packman, A., St Clare, T., & Block, S. (2008). An experimental clinical trial of a cognitive-behaviour therapy package for chronic stuttering. Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 51, 1451-1464.
Mongia, M., Gupta, A. K., Vijay, A., & Sadhu, R. (2019). Management of stuttering using cognitive behavior therapy and mindfulness meditation. Industrial Psychiatry Journal, 28(1), 4–12. https://doi.org/10.4103/ipj.ipj_18_19
The Stuttering Foundation. Retrieved from https://www.stutteringhelp.org/
