Κεφάλαιο από το βιβλίο Μιλήστε με έναν ειδικό, των Γ. Ευσταθίου, Φ. Λέκκα, Χ. Βαρβέρη, & Ε. Κονσουλίδου.
Ο πανικός αποτελεί την κορύφωση ενός έντονου και κατακλυσμιαίου άγχους και φόβου. Προκαλείται από καταστάσεις που το άτομο ερμηνεύει ως απειλητικές και συχνά, ως αποτέλεσμα, οδηγεί σε τάση φυγής ή σε αντίδραση «παγώματος» και ακινησίας. Το άτομο ερμηνεύει κάποιο τυχαίο σωματικό σύμπτωμα άνευ σημασίας ή μία εντελώς φυσιολογική σωματική αλλαγή ως καταστροφικά. Ως αποτέλεσμα, κατακλύζεται από άγχος, το οποίο συνοδεύεται εξ ορισμού από σωματικές αλλαγές, με αποτέλεσμα τα συμπτώματά του να επιτείνονται. Έτσι, δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος, όπου τα συμπτώματα και το άγχος οδηγούνται σε μία κορύφωση. Σε ορισμένες περιπτώσεις, το άτομο συνδέει αυτές τις κρίσεις έντονου άγχους με συγκεκριμένες καταστάσεις ή δραστηριότητες, τις οποίες αρχίζει να αποφεύγει στην προσπάθειά του να προληφθούν νέες κρίσεις πανικού. Όταν πρόκειται για μέρη, συνήθως πρόκειται για όσα δεν έχουν εύκολη διαφυγή, ή γενικώς για μέρη στα οποία είναι δύσκολο να λάβει βοήθεια. Έτσι, το άτομο μπορεί να καταλήξει να νιώθει ασφάλεια μόνο στο σπίτι του και μόνο με την παρουσία προσώπων που θα μπορούσαν να του προσφέρουν βοήθεια.
Συνήθη σωματικά συμπτώματα είναι: η δυσκολία στην αναπνοή, η ταχυκαρδία, το βάρος στο στήθος ή η αίσθηση πνιξίματος, το τρέμουλο στα χέρια ή και σε όλο το σώμα, η αίσθηση μη πραγματικού, η εφίδρωση, η ναυτία ή η στομαχική διαταραχή, τα μουδιάσματα στα χέρια και τα πόδια. Κατά κανόνα, τα συμπτώματα αυτά συνοδεύονται από σκέψεις και έντονο φόβο ότι το άτομο πεθαίνει, λιποθυμά, χάνει τον έλεγχο, ή τρελαίνεται.
Οι επαναλαμβανόμενες κρίσεις πανικού πυροδοτούνται συνήθως από συγκεκριμένες καταστάσεις (π.χ. κλειστός χώρος, μέσα μαζικής μεταφοράς), οι οποίες εμφανίζουν ομοιότητες με την κατάσταση στην οποία εκδηλώθηκε η αρχική. Αυτό συμβαίνει διότι μετά την πρώτη κρίση πανικού το άτομο αναπτύσσει την έντονη ανησυχία ότι κάτι τέτοιο είναι πολύ πιθανό να ξανασυμβεί. Αυτή η αναμονή δημιουργεί μία κατάσταση σωματικής και γνωστικής επαγρύπνησης, η οποία ουσιαστικά κάνει πιθανό το να συμβεί η επόμενη κρίση πανικού. Επιπλέον, λόγω της επαγρύπνησης, πολλά αλλάζουν στη συμπεριφορά και την καθημερινότητα του ατόμου, με το να αποφεύγει καταστάσεις ή μέρη που υποθέτει ότι είναι πολύ πιθανό να του ξανασυμβεί μία κρίση πανικού.
Ως αποτέλεσμα, ενώ μία κρίση πανικού διαρκεί από λίγα λεπτά έως μισή ώρα, οι συνέπειες της εμπειρίας μπορεί να έχουν μακροχρόνια επίδραση στη ζωή του ατόμου. Η ανάμνηση του έντονου φόβου και των δυσάρεστων σωματικών συμπτωμάτων, κατά τη διάρκεια ενός επεισοδίου πανικού, μπορεί να πλήξουν σοβαρά την αίσθηση εμπιστοσύνης στον εαυτό του και να το κάνουν να προσαρμόσει μεγάλο μέρος της καθημερινότητάς του γύρω από την προσπάθεια να αποφύγει τον πανικό. Έτσι, δύο κύριοι παράγοντες γίνονται καθοριστικοί στη διαιώνιση της κατάστασης:
- Το άγχος αναμονής: Δηλαδή η αγχώδης αναμονή ότι πρόκειται να συμβεί μία επόμενη κρίση πανικού, λόγω της οποίας το άτομο δεν μπορεί να ηρεμήσει ούτε κατά τα διαστήματα που δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο.
- Οι αποφυγές: Το άτομο προσπαθεί να αποφύγει συγκεκριμένες καταστάσεις που πιστεύει ότι ευθύνονται για τα αρχικά επεισόδια πανικού. Επίσης, η αποφυγή μπορεί να αφορά σε μέρη και καταστάσεις από τα οποία κρίνει ότι θα είναι πολύ δύσκολο να διαφύγει σε περίπτωση που του συμβεί μία κρίση πανικού. Η τάση αυτή ενδυναμώνει τον φόβο και το άγχος του, αποδυναμώνει την αίσθηση αυτοαποτελεσματικότητας και μπορεί να οδηγήσει στην αγοραφοβία.
Η αγοραφοβία είναι μορφή φοβίας που χαρακτηρίζεται από τον παθολογικό φόβο του ατόμου για δημόσιους χώρους, από τους οποίους είναι δύσκολο να διαφύγει σε περίπτωση ανάγκης. Στην πραγματικότητα, η αγοραφοβία αναπτύσσεται στη βάση του φόβου ότι είναι πιθανό να συμβεί μία κρίση πανικού σε μέρη ή καταστάσεις όπου η φυγή θα είναι δύσκολη ή αδύνατη και δεν θα υπάρχει η δυνατότητα άμεσης βοήθειας. Έτσι, δημιουργείται η ανάγκη αποφυγής όλο και περισσότερων μερών (καταστήματα, μέσα μαζικής μεταφοράς, δημόσιοι χώροι) και η αίσθηση ότι το μόνο μέρος που κανείς μπορεί να αισθάνεται ασφαλής είναι το σπίτι του. Ως αποτέλεσμα, το άτομο βιώνει έντονο άγχος κάθε φορά που πρέπει ή είναι αναγκαίο να απομακρυνθεί από το σπίτι του. Αν κάτι τέτοιο δεν μπορεί να το αποφύγει, συνήθως νιώθει απαραίτητο να συνοδεύεται (συγγενή, φίλο, σύντροφο κ.λπ.).
Είναι ευνόητο ότι η κατάσταση αυτή επηρεάζει έντονα και αρνητικά πολλούς τομείς της ζωής: εργασία, σπουδές, κοινωνικές επαφές και εξόδους, μετακινήσεις κ.λπ. Στην πραγματικότητα, το άτομο μπαίνει στη διαδικασία να προσαρμόσει όλη τη ζωή του στη φοβία του αυτή.
Αντιπροσωπευτικά μηνύματα
Γεια σας. Είμαι 25 ετών και πριν από 2 χρόνια στη διάρκεια διακοπών παρουσίασα ταχυκαρδία, τρέμουλο και κολίτιδες. Πήγα στο Κέντρο Υγείας και o γιατρός μού συνέστησε να ηρεμήσω και να απολαύσω τις διακοπές μου. Εγώ το μόνο που ήθελα ήταν να επιστρέψω σπίτι μου, όπου εκεί μόνο ξεπέρασα το πρόβλημά μου. Έκτοτε, και με εξαίρεση το περσινό καλοκαίρι, η ιδέα του ταξιδιού μού προκαλεί φόβο. Πέρα από αυτό, είμαι πολύ αγχώδης και τους τελευταίους μήνες το άγχος έχει κατακλύσει την καθημερινότητά μου κυριολεκτικά. Όταν μένω μόνη μου στο σπίτι (ζω με τους γονείς μου) νιώθω νευρικότητα και δεν το επιδιώκω καθόλου. Κάτι που παρουσιάστηκε, επίσης, το τελευταίο διάστημα είναι έντονος φόβος στον ύπνο και τη στιγμή της αφύπνισης, σαν να βρίσκομαι σε άλλο κόσμο, νιώθω ότι χρειάζεται να καλέσω κάποιον για βοήθεια, ένα δυσάρεστο συναίσθημα που την ημέρα δεν υπάρχει. Όταν ανακαλώ το βίωμα αυτό στη μνήμη μου ξεσπώ σε κλάματα.
Είκοσι τρία χρόνια πέρασα μία φυσιολογική ζωή χωρίς κανένα πρόβλημα. Τα 2 τελευταία χρόνια έχουν αλλάξει όλα. Δεν μπορώ να φανταστώ ότι η ζωή μου θα συνεχιστεί έτσι. Τι να κάνω, να απευθυνθώ σε ειδικό; Τι είδους κατάσταση βιώνω; Να σχετίζεται με το τέλος των σπουδών και την αρχή ενός νέου κύκλου εύρεσης εργασίας, περισσότερων υποχρεώσεων (οικογένεια κ.λπ.), ή είναι κάτι σοβαρότερο; Χρειάζεται να απευθυνθώ σε ειδικό ή είναι κάτι που μπορεί να περάσει μόνο του; Είχα μία σχέση, τη διέλυσα θεωρώντας την ως αιτία των προβλημάτων, μάλλον λανθασμένα. Φοβάμαι να ξεκινήσω και άλλη με όλα αυτά που μου συμβαίνουν. Θεωρώ ότι δεν αξίζει κανείς να υπομένει τα δικά μου βάσανα, ξέχωρα από το ότι ντρέπομαι να τα μοιραστώ. Σας ευχαριστώ.
Γεια σας… Θα ήθελα να σας πω για το δικό μου πρόβλημα… εδώ και 3 χρόνια έχω κρίσεις πανικού και αγοραφοβία! Με αποτέλεσμα να έχω αφήσει εδώ και 3 χρόνια τη σχολή, τη δουλειά και να είμαι συνέχεια μέσα… Μέσα σε αυτά τα χρόνια υπάρχουν περίοδοι που πάω ακόμη και σε κλαμπ και άλλες που δεν μπορώ να πάω ούτε στο περίπτερο… Πριν 6 μήνες ξεκίνησα τη σχολή… Έπρεπε να παίρνω το λεωφορείο και το μετρό… ΤΡΑΓΙΚΟΟΟΟ… και όμως κατάφερα και πήγα μόνη μου… Αφού είχα μαζί μου νερό και χυμό… Πήγα μία εβδομάδα και τα παράτησα γιατί είχε αρκετή ορθοστασία η σχολή και έπρεπε 4 ώρες να είμαι όρθια… Πόναγε η μέση μου και φοβόμουν μη λιποθυμήσω γιατί όταν ήμουν πιο μικρή είχα λιποθυμήσει στο λεωφορείο και πριν πέσω κάτω πονούσε η μέση μου… Οπότε, όταν πονάει με πιάνει ένα άγχος απίστευτο… Ενώ πήγαινα σε ψυχολόγο δεν κατάφερα τίποτα… Κι έτσι πήγα σε ψυχίατρο και μου έδωσε φαρμακευτική αγωγή. Τα πίνω πριν κοιμηθώ εδώ και ενάμιση μήνα… Το ένα από αυτά μού είπε να το παίρνω και όταν νιώθω άγχος, αλλά μία φορά το πήρα και δεν μπορούσα να κουνηθώ, ένιωθα πτώμα, και μου είπε πως είναι επειδή έχω συνηθίσει να είμαι στρεσαρισμένη και το χάπι με χαλαρώνει. Εγώ όμως νιώθω άσχημα… Σήμερα ξεκινάω και πάλι τη σχολή… Θα ήθελα να μου πείτε πώς μπορώ να καταφέρω να πηγαίνω μόνη μου στη σχολή που τόσο αγαπάω… Δεν αντέχω να την ξαναφήσω… Επίσης, τώρα στη σχολή θα με πηγαινοφέρνουν οι δικοί μου… με αμάξι… Θέλω, όμως, να σταθώ στα πόδια μου, να τα καταφέρω μόνη μου… Νιώθω ανάπηρη με αυτό το πράγμα που έχω… Σας παρακαλώ βοηθήστε με…
Γεια σας. Θα ήθελα τη βοήθειά σας όσον αφορά τις κρίσεις πανικού και την αγοραφοβία. Ζω κι εγώ με αυτό το πρόβλημα και ειλικρινά έχει αλλάξει η ζωή μου. Δεν το αντέχω άλλο. Η πρώτη κρίση μού παρουσιάστηκε πριν από τρία χρόνια περίπου. Δεν υπήρχε κάποια αιτία, πέρα από κάποια ερωτική απογοήτευση. Υπάρχει περίπτωση να μου το προκάλεσε αυτό; Θέλω να επισημάνω ότι και ο μεγαλύτερος αδερφός μου έπασχε και εξακολουθεί να πάσχει σε πιο ήπια μορφή από αυτό το πρόβλημα. Αυτού του εμφανίστηκε πριν από 6 χρόνια περίπου. Είναι κληρονομικό ή απλά συμπτωματικό; Προτού παρουσιάσει ο αδερφός μου τις κρίσεις πανικού αγνοούσα παντελώς αυτή την “ασθένεια”. Τον παρακολουθούσε ψυχολόγος και παίρνει φαρμακευτική αγωγή. Θέλω να διώξω από τη ζωή μου την αγοραφοβία. Έχω κλειστεί στο σπίτι μου και στην ιδέα και μόνο να βγω για έναν καφέ, για παράδειγμα, με λούζει κρύος ιδρώτας. Ακόμη και στις πιο καθημερινές δραστηριότητες το πρόβλημα είναι μπροστά μου. Το να περιμένω στην ουρά του ταμείου, π.χ. του super market ή μιας τράπεζας, κάνει τα χέρια μου να ιδρώνουν και νομίζω ότι από λεπτό προς λεπτό θα χάσω τις αισθήσεις μου. Δεν μπορώ να βγω ούτε για ένα ποτό. Νομίζω ότι θα πάθω κάτι και ότι θα γίνω ρεζίλι. Η παρέα μου με αποκαλεί ξενέρωτη και όταν κάποια στιγμή βρήκα κουράγιο να τους μιλήσω για το θέμα που με απασχολεί, γέλασαν και μου είπαν ότι όλα είναι στο μυαλό μου. Επίσης, θέλω να αναφέρω ότι με πιάνουν πολλές φορές ζαλάδες. Όχι μόνο όταν είμαι έξω από την “ασφάλεια” του σπιτιού μου, αλλά ακόμη και μέσα. Αυτές οι ζαλάδες οφείλονται στο πρόβλημά μου; Να τονίσω ότι παλαιότερα ήμουν ένα κορίτσι που αν έμενα μία ημέρα μέσα θα έσκαγα. Δεν είχα κανένα πρόβλημα με τον κόσμο. Ξέρω ότι το πρόβλημα αντιμετωπίζεται με ιατρική παρακολούθηση, όμως δεν υπάρχει οικονομική δυνατότητα για να γίνει αυτό, ούτε θέλω να μιλήσω στους γονείς μου για να με βοηθήσουν αυτοί και στενοχωρηθούν πάλι όπως τότε, με τον αδερφό μου. Μπορώ να κάνω κάτι από μόνη μου; Σας ευχαριστώ εκ των προτέρων.
Έχω χάσει τον πατέρα μου εννιά χρονών και ζω με τη μητέρα μου και την αδερφή μου, η οποία λόγω ψυχολογικών προβλημάτων (έχει αρκετά νεύρα) δημιουργεί προβλήματα στο σπίτι από πολύ μικρή. Πέρασα πολλές άσχημες καταστάσεις στο σπίτι. Φασαρία, ξύλο κ.λπ. Τη μητέρα μου την αγαπάω πολύ, τη θεωρώ ήρωα με όσα έχει τραβήξει. Το δικό μου πρόβλημα είναι ότι νιώθω εξαρτημένη από τη μητέρα μου. Πιστεύω ότι αν πεθάνει θα καταρρεύσει ο κόσμος κάτω από τα πόδια μου. Το πρόβλημα αυτό έχει ξεκινήσει εδώ και 3 και κάτι χρόνια. Δεν ήμουν έτσι πριν από αυτό. Ήμουν τελείως ανεξάρτητη. Δεν σκεφτόμουν ποτέ τέτοια πράγματα. Και το θέμα είναι ότι δεν φεύγω από το σπίτι για ημέρες. Φοβάμαι ότι αν πάθω κάτι δεν θα είναι η μητέρα μου εκεί.
Έπαθα κρίση πανικού ένα βράδυ που είχα φύγει για ξενύχτι σε κάποια παραλία. Δεν φεύγω πλέον για βράδυ μακριά. Αυτό το πράγμα με έχει κουράσει και καταστρέψει. Επίσης, φοβάμαι να πάω να δουλέψω κάπου μακριά από το σπίτι. Έχει τύχει να βγω 6-7 φορές και παραπάνω μπορεί, αλλά ποτέ χωρίς το αγόρι μου. Είμαι μαζί του 3,5 χρόνια και μόνο με αυτόν αισθάνομαι κάποια ασφάλεια. Αλλά και πάλι όχι τόση για να μην πάθω κρίση πανικού.
Καταλαβαίνω ότι όσο περισσότερο δεν κάνω τίποτα, χειροτερεύουν τα πράγματα. Δηλαδή, αισθάνομαι ότι όσο περισσότερο κάθομαι σπίτι και δεν δουλεύω ή δεν κάνω κάτι σταθερό χειροτερεύουν τα πράγματα. Σκέφτομαι, δηλαδή, ακόμη χειρότερα. Ενώ ξέρω ότι έχω τη δύναμη να τα καταφέρω μόνη, δεν μπορώ να τη βρω. Έχω, επίσης, και σπαστική κολίτιδα εδώ και 2 περίπου χρόνια και αυτό επιβαρύνει την προσπάθειά μου γιατί τώρα φοβάμαι μήπως με πιάσει η κοιλιά μου αν πάω κάπου, ή αν δεν είναι η μαμά μου μαζί μου το βράδυ. Οπότε αν είναι να πάει σε κανά χωριό, να καθίσει το βράδυ, πάω κι εγώ μαζί. Αποκλείεται να μείνω το βράδυ μόνη.
Το θέμα είναι ότι θέλω να βρω ξανά τον παλιό μου εαυτό γιατί είμαι 23 χρονών και αντί το Σαββατοκύριακο να είμαι με τους φίλους μου σε κάποια παραλία, είμαι σπίτι. Και επίσης ζω με έναν συνεχή φόβο μην πάθει τίποτα η μαμά μου. Σας παρακαλώ πείτε μου μία λύση. Συγγνώμη που μακρηγόρησα.
Καλησπέρα. Πάντα ήμουν μία πολύ δυναμική κοπέλα που της άρεσε να βγαίνει μέχρι το πρωί και να πηγαίνει εκδρομές χωρίς να λογαριάζει τίποτα!
Ξαφνικά πέρυσι το καλοκαίρι, ενώ βρισκόμουν καθ’ οδόν με το αμάξι μου, έπεσα σε κίνηση και ενώ ήμουν μία χαρά άρχισα στα καλά του καθουμένου να μην μπορώ να αναπνεύσω… Πανικοβλήθηκα, άρχισα να ιδρώνω και ένιωθα πως θα σπάσει η καρδιά μου! Ήταν να μη γίνει η αρχή, γιατί εκείνο το καλοκαίρι ήταν από τα χειρότερά μου!
Επειδή μένω λίγο πιο έξω από την Αθήνα και αναγκάζομαι να πηγαίνω στη σχολή μου με το αμάξι, από εκείνη την ημέρα όποτε επιχειρούσα να πάω πάθαινα συνέχεια το ίδιο πράγμα, με αποτέλεσμα να χάσω την εξεταστική μου!
Από τότε έχει γίνει η ζωή μου ένα μαρτύριο… Αρνούμαι να πηγαίνω διακοπές, και σε περίπτωση που πάω θα πρέπει να υπάρχει νοσοκομείο εκεί κοντά. Δεν βγαίνω σε νυχτερινά μαγαζιά γιατί με πιάνει ταχυκαρδία, ιδρώνω, ζαλίζομαι και θέλω αμέσως να βγω έξω!
Είμαι 23 χρονών και η ζωή μου έχει καταστραφεί… Νομίζω ότι θα πεθάνω, φοβάμαι μη χάσω δικούς μου ανθρώπους, και το μεγαλύτερο μαρτύριό μου είναι οι νύχτες! Εκεί είναι που παθαίνω τα χειρότερα… Οι νύχτες για μένα είναι ανυπόφορες… Και αφορμή που σας γράφω είναι το βράδυ που μας πέρασε! Νύσταζα πολύ και αποφάσισα κατά τις 10 και μισή να πέσω για ύπνο.
Κατά τη μία και μισή, ξύπνησα, έπαθα κρίση, άρχισε να καίγεται το σώμα μου, ίδρωσα μέσα σε κλάσματα σε όλο μου το σώμα, ένιωθα να μου βάζουν φωτιά, άρχισε να πονάει το στομάχι μου και η καρδιά μου κόντευε να σπάσει!
Δεν αντέχω άλλο με αυτή την κατάσταση… Σας παρακαλώ, βοηθήστε με γιατί περνάω ένα μαρτύριο! Θέλω όλα αυτά να σταματήσουν και να γίνω η κοπέλα που δεν φοβόταν τίποτα! Να γίνω πάλι δυναμική και όχι κατά φαντασία άρρωστη! Ελπίζω να μη χρειαστώ φάρμακα, είναι το μόνο που δεν θέλω… Σας ευχαριστώ που υπάρχετε!
Γεια σας! Λόγω κάποιων λιποθυμικών επεισοδίων που είχα πριν από αρκετό καιρό, όχι ιδιαίτερα σοβαρών από σωματικής τουλάχιστον πλευράς, εδώ και 2 χρόνια, μετά από ένα τέτοιο επεισόδιο, αγχώνομαι όταν πρέπει να πάω κάπου μόνη μου, είτε με τα πόδια είτε κυρίως με τα μέσα μαζικής μεταφοράς, καθώς φοβάμαι ότι μπορεί κάτι να μου συμβεί και να μην έχω κάποιον να με βοηθήσει. Το ίδιο μου συμβαίνει όταν βρίσκομαι με μία παρέα που δεν γνωρίζω πολύ καλά, ή αν δεν βρίσκονται μαζί μου κάποια άτομα με τα οποία νιώθω πολύ άνετα. Τα πράγματα χειροτερεύουν όταν βρίσκομαι σ’ έναν χώρο κλειστό ή και με πολύ κόσμο (σούπερ μάρκετ, μπαράκι, αμφιθέατρο σχολής, εκκλησία, συναυλία, σινεμά, κ.λπ.). Αυτά που συνήθως νιώθω είναι σφίξιμο στο στομάχι και το κεφάλι, ζάλη, ιδρώνουν οι παλάμες μου και αρχίζω να ψάχνω από πού θα μπορέσω να φύγω. Η αλήθεια, βέβαια, είναι ότι ποτέ δεν έχω φθάσει να ξαναπάθω αυτό που πραγματικά φοβάμαι, να χάσω, δηλαδή, τις αισθήσεις μου, αλλά το άγχος αυτό μου δυσκολεύει τη ζωή. Δεν μπορώ να απολαύσω πράγματα που με ευχαριστούν χωρίς να σκεφτώ αν θα πάθω κάτι εκεί που θα πάω. Ωστόσο, δεν θέλω να με νικάει ο φόβος αυτός και προσπαθώ να μην αποφεύγω τις δραστηριότητες που με αγχώνουν. Και πάλι, όμως, δεν περνάω τόσο καλά όσο αν μπορούσα να βγάλω τις σκέψεις αυτές από το κεφάλι μου!
Τους τελευταίους μήνες που ανακάλυψα την ιστοσελίδα σας διάβασα διάφορα για πανικό, αγοραφοβία, κοινωνικό άγχος κ.λπ. Στην αρχή, τρόμαξα ότι μπορεί να έχω κάτι από αυτά, τώρα δεν μου φαίνεται και τόσο φοβερό. Μάλιστα, πιο πριν θα ντρεπόμουν να μιλήσω για όλα αυτά ακόμη και σ’ έναν ειδικό, νομίζοντας ότι δεν θα θεωρούσε πως υπάρχει πραγματικά πρόβλημα! Επίσης, διάβασα αυτά που λέτε για σταδιακή έκθεση σε καταστάσεις που προκαλούν άγχος, κάτι που προσπαθώ να κάνω, αλλά αναρωτιόμουν πώς θα μπορούσε να βοηθήσει περισσότερο ο ειδικός;
Ήλπιζα φέτος να αντιμετωπίσω, αν τελικά γίνεται, αυτό το πρόβλημα… Σας ευχαριστώ εκ των προτέρων!
Συνήθεις ερωτήσεις και απαντήσεις
Τι είναι οι κρίσεις πανικού και πώς συνδέονται με την αγοραφοβία;
Όλα τα συναισθήματα, όπως και το άγχος, συνοδεύονται από σωματικές εκδηλώσεις, ενώ σωματικές αισθήσεις συνοδεύουν και άλλες απολύτως φυσιολογικές καταστάσεις και λειτουργίες, όπως την κούραση, την αϋπνία, την πέψη κ.λπ. Αυτό που συμβαίνει σε γενικές γραμμές στη διαταραχή πανικού είναι ότι το άτομο παρερμηνεύει κάποιες φυσιολογικές σωματικές αισθήσεις ως ενδείξεις κάποιας πολύ αρνητικής κατάληξης (π.χ. ότι θα τρελαθεί, ότι θα χάσει τον έλεγχο, ότι θα πεθάνει κ.λπ.), με αποτέλεσμα να αγχώνεται περισσότερο. Η εμπειρία του άγχους συνοδεύεται από σωματικές αλλαγές (όπως η δυσκολία στην κατάποση), με αποτέλεσμα η αίσθηση που αρχικά είχε από το σώμα του να γίνεται πιο έντονη, ενώ παρουσιάζονται και άλλα σωματικά συμπτώματα, όπως η ταχυκαρδία. Οι εντονότερες αισθήσεις προκαλούν ακόμη περισσότερο άγχος, το περισσότερο άγχος εντονότερες αισθήσεις, κ.ο.κ.
Η κορύφωση του άγχους μέσω αυτού του φαύλου κύκλου οδηγεί σε ένα επεισόδιο με πολύ έντονες αρνητικές αισθήσεις και συναισθήματα που ονομάζουμε κρίση πανικού, η οποία διαρκεί 2 έως 30 λεπτά. Πέρα από τον παραπάνω μηχανισμό, το πρόβλημα συντηρείται και από άλλους παράγοντες, όπως η εστίαση της προσοχής στις σωματικές αισθήσεις κ.λπ. Πολλές φορές οι άνθρωποι δεν καταλαβαίνουν ότι το πρόβλημα σχετίζεται με το άγχος και αυτό είναι κατανοητό καθώς τα σωματικά συμπτώματα του πανικού (π.χ. δυσκολία στην αναπνοή, αίσθηση πνιγμού, σφίξιμο στο στήθος, τρέμουλο, εφίδρωση, μούδιασμα, αίσθημα παλμών, τάση για λιποθυμία, ζαλάδα, ναυτία, στομαχικές ενοχλήσεις κ.λπ.) τούς κάνουν να πιστεύουν ότι πάσχουν από κάποια σωματική ασθένεια.
Υπάρχουν περιπτώσεις επαναλαμβανόμενων επεισοδίων πανικού, ενώ άλλες φορές εκδηλώνεται μόνο μία ή δύο έντονες κρίσεις πανικού και στη συνέχεια το άτομο αρχίζει να φοβάται μήπως εκδηλώσει και άλλες. Εν συνεχεία, υπάρχει περίπτωση να συνδέσει τις κρίσεις αυτές με αρχικώς ουδέτερα περιβάλλοντα (π.χ. μέρη με πολύ κόσμο), με αποτέλεσμα να αρχίσει να τα αποφεύγει, προκειμένου να μην εμφανίσει νέα επεισόδια πανικού. Με αυτό τον μηχανισμό εμφανίζεται η αγοραφοβία.
Σε τι οφείλεται η κρίση πανικού;
Πολλοί παράγοντες συνεπιδρούν στην εμφάνιση των κρίσεων πανικού. Μερικοί άνθρωποι είναι ευάλωτοι λόγω της ιδιοσυγκρασίας τους ή εξαιτίας εμπειριών που είχαν κατά τα πρώτα χρόνια της ζωής τους. Όταν τα άτομα αυτά εκτεθούν σε άμεσο στρες λόγω περιβαλλοντικών συνθηκών, εκδηλώνουν κρίσεις πανικού.
Φοβάμαι ότι θα πάθω κρίση πανικού και αποφεύγω κάποια μέρη.
Δεν έχει σημασία αν θα σας «ξαναπιάσει κρίση πανικού», αλλά το ότι συνεχίζετε να φοβάστε πως μπορεί να έχετε μία τέτοια κρίση όταν βρίσκεστε μακριά από το σπίτι σας. Ο φόβος βασίζεται στην προσδοκία που συντηρείτε ότι θα συμβεί κάτι τρομερό στους χώρους που αποφεύγετε.
Το πρόβλημα, λοιπόν, δεν είναι αυτές καθεαυτές οι κρίσεις πανικού (οι οποίες άλλωστε όσο άσχημα και αν σας κάνουν να νιώθετε δεν αποτελούν απειλή για τη σωματική ή την ψυχική σας υγεία), αλλά η αποφυγή χώρων και καταστάσεων που σας αποκλείουν από ευχάριστες δραστηριότητες που επιθυμείτε πολύ. Ο τρόπος για να αντιμετωπιστούν αυτές οι «αποφυγές» είναι η σταδιακή «έκθεση» στις καταστάσεις που σας προκαλούν άγχος. Παραμένοντας σε μία κατάσταση που αποφεύγετε, μέχρι να αρχίσει το άγχος σας να υποχωρεί, σιγά σιγά θα διαπιστώσετε βιωματικά ότι ο φόβος σας βασιζόταν σε ένα αυθαίρετο συμπέρασμα, στην υπερεκτίμηση της επικινδυνότητας της κατάστασης και στην υποτίμηση των δικών σας ικανοτήτων να την αντιμετωπίσετε.
Καλό θα ήταν να οργανώσετε την προσπάθειά σας, χρησιμοποιώντας κάποιο βιβλίο αυτοβοήθειας. Όμως, η άποψή μας είναι ότι θα σας ήταν ιδιαίτερα χρήσιμη η συνεργασία με έναν ειδικό, γιατί, παρά το γεγονός ότι δεν έχετε συχνές κρίσεις πανικού, αναφέρετε πρότυπα σκέψης και συμπεριφοράς που σας καθιστούν ευάλωτο/-η σε μία πιθανή επιδείνωση. Το πρόβλημα που σας απασχολεί είναι πολύ συχνό και αν αποφασίσετε να συμμετάσχετε ενεργά στη συνεργασία με έναν ειδικό, μπορείτε να προσδοκάτε ότι σύντομα θα επιστρέψετε στην προηγούμενη λειτουργικότητά σας.
Μπορώ να είμαι σίγουρος ότι έχω κρίσεις πανικού και όχι κάτι σωματικό;
Ουσιαστικά αυτό που συμβαίνει στον πανικό είναι ότι παρερμηνεύουμε μία εντελώς φυσιολογική σωματική αίσθηση ή ένα περιστασιακό σωματικό σύμπτωμα χωρίς σημασία ως καταστροφικό. Δηλαδή, το πρόβλημα είναι ακριβώς το πού πηγαίνει το μυαλό σας και όχι η σωματική πραγματικότητα που βιώνετε. Όπως καταλαβαίνετε, από τη στιγμή που θα αρχίσετε να αναρωτιέστε τι είναι αυτό που σας συμβαίνει, αγχώνεστε και το άγχος συνοδεύεται πάντοτε από σωματικές αλλαγές, όπως αύξηση του καρδιακού ρυθμού (σκεφτείτε πώς νιώθετε όταν περιμένετε κάτι με μεγάλη αγωνία). Αυτό έχει ως συνέπεια να αρχίσετε να έχετε ακόμη πιο έντονες σωματικές αισθήσεις, με αποτέλεσμα να αγχώνεστε ακόμη πιο πολύ κ.ο.κ.
Βέβαια, η εμπειρία μιας κρίσης πανικού είναι εξαιρετικά δυσάρεστη και γι’ αυτό συνήθως δυσκολευόμαστε να πιστέψουμε τις διαβεβαιώσεις των γιατρών. Μετά τις επισκέψεις σας σε διάφορους γιατρούς έχει έλθει η στιγμή να αντιμετωπίσετε την αιτία του προβλήματος, που είναι το νόημα το οποίο δίνετε στις αισθήσεις που έχετε από το σώμα σας. Προκειμένου να αλλάξετε αυτό το νόημα, δεν αρκεί να σας δώσει κανείς μία διάγνωση ή να σας διαβεβαιώσει. Απαιτείται μία συγκεκριμένη ψυχοθεραπευτική διαδικασία με συγκεκριμένα βήματα, τα οποία θα σας επιτρέψουν σταδιακά και βιωματικά να πειστείτε για το γεγονός ότι δεν διατρέχετε κάποιο κίνδυνο.
Μπορεί να πάθω κάτι αν είμαι μόνος μου και έχω κρίση πανικού;
Τα συμπτώματα του πανικού, παρότι είναι πολύ δυσάρεστα, δεν δημιουργούν πραγματικούς κινδύνους για τη σωματική σας υγεία. Η κρίση πανικού δεν μπορεί να επιφέρει κανενός είδους μόνιμη βλάβη, είτε στη σωματική είτε στην ψυχική σας υγεία. Κατά συνέπεια, δεν υπάρχει κανένας λόγος να βρίσκεται μαζί σας κάποιος για να σας βοηθήσει, γιατί ακόμη και αν παθαίνατε την κρίση σε μία εντελώς απομονωμένη περιοχή, μετά από λίγη ώρα θα περνούσε και δεν θα είχατε κανένα πρόβλημα.
Μπορεί να έχω κρίσεις πανικού ενώ όλα στη ζωή μου πηγαίνουν καλά;
Δεν θα πρέπει να σας κάνει εντύπωση το γεγονός ότι παρουσιάζετε κρίσεις πανικού ενώ η ζωή σας πηγαίνει γενικώς καλά. Οι κρίσεις πανικού είναι ουσιαστικά μαθημένες αντιδράσεις σε εξωτερικά ή εσωτερικά ερεθίσματα (δηλαδή στις αισθήσεις του ίδιου μας του σώματος που ερμηνεύουμε με καταστροφικό τρόπο) και μπορεί να εμφανιστούν ανεξάρτητα από τη γενική κατάσταση της ζωής μας. Στο πλαίσιο αυτό, η γνώμη μας είναι ότι θα ήταν χρήσιμο να ζητήσετε εξειδικευμένη βοήθεια, την οποία δεν μπορείτε να λάβετε από τη θετική στάση των ανθρώπων που βρίσκονται γύρω σας. Μπορείτε να προσπαθήσετε αρχικά μόνη σας χρησιμοποιώντας κάποια βιβλία αυτοβοήθειας. Έτσι, ακόμη και αν χρειαστεί να απευθυνθείτε σε κάποιον, θα έχετε κάνει μία πρώτη αρχή που θα διευκολύνει την περαιτέρω συνεργασία σας με τον ειδικό και θα έχετε αποκτήσει μία καλύτερη εικόνα του προβλήματος.
Όταν αναφερόμαστε σε μία καλύτερη εικόνα του προβλήματος, ουσιαστικά αναφερόμαστε στον μηχανισμό που κρύβεται πίσω από τις κρίσεις πανικού. Παρότι έχετε την αίσθηση ότι σας συμβαίνουν αδικαιολόγητα, στην πραγματικότητα είναι απόλυτα «δικαιολογημένες» στο πλαίσιο της καταστροφικής παρερμηνείας των σωματικών σας αισθήσεων (δηλαδή στην αίσθηση ότι θα πεθάνετε εξαιτίας των σωματικών συμπτωμάτων που εμφανίζετε).
Παθαίνω κρίσεις πανικού σε στιγμές που δεν έχω άγχος.
Οι κρίσεις πανικού οφείλονται ακριβώς στον λανθασμένο προσδιορισμό του αιτίου των σωματικών αλλαγών που βιώνει το άτομο ανά πάσα στιγμή. Επειδή οι περισσότεροι άνθρωποι θεωρούν αναμενόμενο να βιώνουν σωματικά την ταραχή τους σε στιγμές στρες, σε αυτές τις καταστάσεις δεν προχωρούν σε λανθασμένη απόδοση της αιτίας των σωματικών τους συμπτωμάτων. Αντίθετα, είναι ακριβώς σε στιγμές «ηρεμίας» που οποιαδήποτε σωματική αλλαγή μοιάζει «ανεξήγητη», οπότε και είναι πιο πιθανό να την παρερμηνεύσουν ως ένδειξη κάποιου σοβαρού προβλήματος.
Οι κρίσεις πανικού είναι «στο μυαλό μας»;
Όντως όλα λειτουργούν με το μυαλό μας, υπό την έννοια ότι οι κρίσεις πανικού βασίζονται στην εκτίμηση του ατόμου πως οι σωματικές αισθήσεις που βιώνει είναι ενδεικτικές κάποιου σοβαρού προβλήματος. Από τη στιγμή που το άτομο μπορέσει να εκτιμήσει με διαφορετικό τρόπο τις αισθήσεις από το σώμα του (ότι είναι φυσιολογικές, ότι οφείλονται στο άγχος ή σε κάποιον άλλο παράγοντα), όντως τα συμπτώματα υποχωρούν, καθώς δεν τροφοδοτούνται από το άγχος που προέρχεται από τις καταστροφικές εκτιμήσεις του (ότι πρόκειται να πάθει κάτι σοβαρό, να χάσει τον έλεγχο, να τρελαθεί κ.λπ.).
Οι κρίσεις πανικού σε έγκυο γυναίκα έχουν αρνητικές επιπτώσεις;
Οι κρίσεις πανικού μπορεί να αποτελούν πολύ δυσάρεστες συναισθηματικές εμπειρίες, αλλά δεν απειλούν τη σωματική σας υγεία. Έτσι, δεν πρόκειται να σας επηρεάσουν περισσότερο όταν θα είστε έγκυος απ’ ό,τι σας επηρεάζουν τώρα, αλλά ούτε και την υγεία του εμβρύου. Μάλιστα, οι ορμονικές αλλαγές που παρατηρούνται κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης είναι πιθανό να λειτουργήσουν προστατευτικά ως προς την εμφάνιση κρίσεων πανικού.
Κατά συνέπεια, η ύπαρξη κρίσεων πανικού δεν θα πρέπει να σας επηρεάσουν ως προς την απόφασή σας να μείνετε έγκυος, εκτός και αν περνάτε μία περίοδο έξαρσης των κρίσεων, οπότε καλό θα ήταν να δώσετε προτεραιότητα στη θεραπεία σας. Μάλιστα, θεωρούμε ότι ανεξάρτητα από το θέμα της εγκυμοσύνης δεν υπάρχει κανένας λόγος να συνεχίσετε να υποφέρετε. Είναι γεγονός ότι κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης δεν προτείνεται η χρήση φαρμάκων, αλλά ούτως ή άλλως το άγχος και ο πανικός αντιμετωπίζονται αποτελεσματικά με γνωσιακή-συμπεριφοριστική ψυχοθεραπεία.
Έχω την αίσθηση ότι το περιβάλλον γύρω είναι λιγότερο «οικείο».
Αν αναφέρεστε σε μία γενικότερη αίσθηση ότι τα αντικείμενα και οι άνθρωποι γύρω σας μοιάζουν μη πραγματικοί, απόμακροι, άχρωμοι, χωρίς ζωή κ.λπ. τότε θα πρέπει να γνωρίζετε ότι βεβαίως και η αίσθηση αυτή μπορεί να συσχετίζεται με άγχος. Μία άλλη περίπτωση είναι η αίσθηση να ανακύπτει στο πλαίσιο δυσκολιών που αφορούν στην ψυχολογική σας διάθεση. Θα άξιζε να εξετάσετε αν τα συμπτώματα εμφανίζονται σε περιόδους ιδιαίτερου άγχους ή κακής ψυχολογικής διάθεσης και υποχωρούν καθώς εκλείπουν τα συναισθήματα αυτά. Σε κάθε περίπτωση, η γνώμη μας είναι ότι δεν υπάρχει κανένας λόγος να συνεχίσετε να εμφανίζετε συμπτώματα αυτού του είδους (τα οποία λόγω της φύσης τους είναι λογικό να σας προκαλούν ανησυχία) και θεωρούμε ότι θα πρέπει να απευθυνθείτε σε έναν ειδικό ψυχικής υγείας, προκειμένου να εντοπίσετε τα αίτιά τους και να τα αντιμετωπίσετε.
Πώς αντιμετωπίζεται ο πανικός και η αγοραφοβία;
Το άγχος και ο πανικός μπορούν να θεραπευθούν μέσω ψυχοθεραπείας, μέσω φαρμακευτικής αγωγής, ή με τον συνδυασμό και των δύο. Όλες οι μορφές θεραπείας θεωρούνται αποτελεσματικές, με την ψυχοθεραπεία να πλεονεκτεί ως προς τη διατήρηση του θεραπευτικού αποτελέσματος, δηλαδή ως προς την προφύλαξή σας από μελλοντικές επανεμφανίσεις του προβλήματος. Είναι θεωρητικά δυνατόν να ξεπεράσετε το πρόβλημα και μόνος σας ή χρησιμοποιώντας κάποιο βιβλίο αυτοβοήθειας, αλλά θεωρούμε ότι το σημαντικό είναι να αντιμετωπίσετε το πρόβλημα πλήρως και αποτελεσματικά και όχι να καταφέρετε να το επιτύχετε βασισμένος μόνο στις δικές σας δυνάμεις. Δεν υπάρχει κανένας λόγος να ταλαιπωρείστε και αυτό που έχει σημασία είναι να αφήσετε το πρόβλημα πίσω σας και να συνεχίσετε τη ζωή σας.
Στην πλειονότητα των περιπτώσεων δεν είναι υποχρεωτική η λήψη φαρμακευτικής αγωγής, η οποία συνήθως χρησιμοποιείται στα αρχικά στάδια, προκειμένου να μπορέσει το άτομο να είναι αρκετά λειτουργικό ώστε να ανταποκριθεί στις ψυχοθεραπευτικές παρεμβάσεις. Πάντως, ακόμη και αν χρειαστεί να λάβετε φάρμακα δεν θα πρέπει να ανησυχείτε, καθώς τα φάρμακα είναι απολύτως ασφαλή όταν λαμβάνονται υπό παρακολούθηση ψυχιάτρου. Η συνεργασία σας με έναν ειδικό θα σας βοηθήσει να συστηματοποιήσετε την προσπάθειά σας. Ο ειδικός θα σας κατευθύνει στα απαραίτητα βήματα, θα σας καθοδηγήσει στη σωστή εφαρμογή τους και θα σας υποδείξει πώς να τα επιτύχετε με μεγαλύτερη ευκολία και κατά τρόπο που ταιριάζει σε εσάς προσωπικά. Θα είναι ο σύμμαχός σας στην προσπάθειά σας, αλλά η τελική ευθύνη θα παραμείνει σε εσάς. Σε γενικές γραμμές, τα στάδια της συνεργασίας είναι τα ακόλουθα: (α) Κατανόηση της φύσης του πανικού και της αγοραφοβίας γενικά και των μηχανισμών εγκατάστασης και διατήρησης σε ατομικό επίπεδο. (β) Εκπαίδευση σε τρόπους αντιμετώπισης των συμπτωμάτων του άγχους. (γ) Αμφισβήτηση και αλλαγή των αναποτελεσματικών τρόπων σκέψης. (δ) Σταδιακή έκθεση στις καταστάσεις που αποφεύγονται και στα σωματικά ερεθίσματα που προκαλούν τις κρίσεις. Με άλλα λόγια, η αντιμετώπιση συνίσταται στο να μάθει το άτομο να ελέγχει και στη συνέχεια να εμποδίζει τις κρίσεις πανικού και τον φόβο του.
Η διαταραχή πανικού μπορεί να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά;
Σήμερα, η διαταραχή πανικού αντιμετωπίζεται αποτελεσματικά με την κατάλληλη θεραπεία, η οποία είναι μία μορφή ψυχοθεραπείας που ονομάζεται γνωσιακή-συμπεριφοριστική και η οποία μπορεί να συνδυαστεί ή όχι με φαρμακοθεραπεία, ανάλογα με την περίσταση. Μάλιστα, η συγκεκριμένη μορφή ψυχοθεραπείας έχει αποτελέσματα που παρουσιάζουν πολύ καλή διατήρηση στον χρόνο.
Ο λόγος είναι ότι η παρέμβαση ουσιαστικά συνίσταται στην εκπαίδευση του ατόμου να βλέπει με διαφορετικό τρόπο τις κρίσεις πανικού, αλλά και στην υιοθέτηση μεθόδων διαχείρισης και μείωσης του άγχους. Ορισμένοι άνθρωποι ωφελούνται πολύ από τη χρήση φαρμάκων, τα οποία βοηθούν στην πρόληψη των κρίσεων πανικού ή στη μείωση της συχνότητας και της έντασής τους.
Αυτό που είναι σημαντικό να γνωρίζετε είναι τι εννοούμε όταν λέμε αποτελεσματική θεραπεία. Πολλά άτομα που υποφέρουν από κρίσεις πανικού, όταν ξεπεράσουν το στάδιο της εκδήλωσης συμπτωμάτων, διαμαρτύρονται για το γεγονός ότι ακόμη κάνουν σκέψεις «τύπου πανικού» που είναι αναγκασμένοι να πολεμήσουν για να μην εκδηλώσουν συμπτώματα. Παρότι τα καταφέρνουν, βρίσκουν τη διαδικασία βασανιστική και θεωρούν ότι δεν έχουν ξεπεράσει το πρόβλημα ολοκληρωτικά. Ωστόσο, αυτό που συμβαίνει είναι απολύτως φυσιολογικό. Η θεραπεία συνίσταται σε μία εντατική περίοδο εκπαίδευσης στην αντιμετώπιση του άγχους και σε μία λιγότερο εντατική περίοδο (όπου η επαφή με τον θεραπευτή είναι πολύ αραιή ή και ανύπαρκτη), κατά την οποία εγκαθιδρύονται οι νέες συμπεριφορές. Σε αυτή τη δεύτερη φάση, προοδευτικά η αντιμετώπιση των σκέψεων που οδηγούν στον πανικό γίνεται πιο εύκολα, μέχρι που κάποια στιγμή η διαδικασία αυτοματοποιείται εντελώς. Σε αυτό το αυτοματοποιημένο στάδιο βρίσκονται και όλοι οι άνθρωποι που δεν έχουν εκδηλώσει ποτέ διαταραχή πανικού. Ιδέες επικινδυνότητας περνούν από το μυαλό όλων μας, αλλά τις αντιμετωπίζουμε σχεδόν αυτόματα.
Μπορώ να απαλλαγώ μόνος μου από τη διαταραχή πανικού;
Το να προσπαθούμε μόνοι μας χωρίς να εκμεταλλευόμαστε κάθε διαθέσιμη βοήθεια είναι αντίθετο στην ευτυχία μας και υποδαυλίζει την πιθανότητα να επιτύχουμε τους στόχους μας. Μάλιστα, σε μερικές περιπτώσεις είναι απλώς ανέφικτο, καθώς υπάρχουν πολλές δυσκολίες στη ζωή μας που πολύ απλά δεν μπορούμε να ξεπεράσουμε μόνοι μας (από τον πόνο σε ένα δόντι, μέχρι το να σηκώσουμε ένα πολύ βαρύ αντικείμενο). Κάποιες φορές, οι ψυχολογικού τύπου δυσκολίες εντάσσονται σε αυτή την κατηγορία, ιδίως όταν μας απασχολούν για μεγάλο χρονικό διάστημα και αποκτούν χρόνιο χαρακτήρα, αλλά και όταν έχουμε άλλου είδους πεποιθήσεις που μας εμποδίζουν να αναζητήσουμε και να λάβουμε βοήθεια, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν υπάρχουν άνθρωποι που ξεπερνούν ψυχολογικά προβλήματα μόνοι τους.
Συμφωνούμε μαζί σας ότι πρέπει να βοηθήσετε τον εαυτό σας να ξεπεράσει τις κρίσεις πανικού που σας απασχολούν, αλλά διαφωνούμε με την απόφασή σας να παραιτηθείτε από κάθε προσπάθεια αναζήτησης εξωτερικής βοήθειας. Το να κάνετε ένα τόσο μεγάλο βήμα βασιζόμενος αποκλειστικά στη δύναμη της θέλησης, στην καλύτερη περίπτωση θα είναι μία κίνηση που θα σας προκαλέσει εξαιρετικά μεγάλο στρες.
Θα πρέπει να παίρνω πάντα φάρμακα για τις κρίσεις πανικού;
Οι κρίσεις πανικού αντιμετωπίζονται σήμερα αποτελεσματικά και δεν υπάρχει λόγος να υποθέσει κανείς ότι θα έχετε ανάγκη μόνιμης φαρμακευτικής αγωγής. Μάλιστα, εάν η φαρμακευτική θεραπεία δεν σας κάλυψε πλήρως, ίσως θα σας ήταν χρήσιμο να δοκιμάσετε κάποια ψυχοθεραπευτική προσέγγιση. Η θεραπεία εκλογής για τις κρίσεις πανικού είναι η γνωσιακή-συμπεριφοριστική ψυχοθεραπεία, η οποία όχι μόνο έχει πολύ καλά αποτελέσματα, αλλά ακριβώς επειδή βασίζεται στο να μάθετε να ελέγχετε τις σκέψεις και τα σωματικά συμπτώματα που οδηγούν στον πανικό, θα σας προσφέρει πολύ μεγαλύτερη προφύλαξη για την αποτροπή της επανεμφάνισης του προβλήματος.
Διέκοψα τα φάρμακα και επέστρεψαν οι πανικοί.
Κάποιες φορές συμβαίνει η διακοπή της φαρμακευτικής αγωγής να επαναφέρει τα συμπτώματα άγχους, ειδικά όταν οι στρεσογόνοι παράγοντες συνεχίζουν να υπάρχουν στο περιβάλλον. Δεν υπάρχει, όμως, λόγος να απογοητεύεστε, καθώς οι κρίσεις πανικού σήμερα αντιμετωπίζονται αποτελεσματικά και ψυχοθεραπευτικά, με παρεμβάσεις οι οποίες έχουν πιο σταθερά αποτελέσματα στον χρόνο, καθώς δεν απευθύνονται μόνο στην αντιμετώπιση των συμπτωμάτων αλλά δίνουν έμφαση και σε όλους τους άλλους παράγοντες που δημιουργούν και συντηρούν το πρόβλημα.
