Κεφάλαιο από το βιβλίο Μιλήστε με έναν ειδικό, των Γ. Ευσταθίου, Φ. Λέκκα, Χ. Βαρβέρη, & Ε. Κονσουλίδου.
Συνάδελφοι που βοήθησαν σε μία αρχική αποδελτίωση των απαντήσεων: Χ. Μήτση .
Για πολλούς ανθρώπους, η ανάγκη λήψης φαρμακευτικής αγωγής για την αντιμετώπιση ψυχολογικών προβλημάτων είναι ένα ζήτημα που πυροδοτεί πολλά και αντικρουόμενα συναισθήματα. Από τη μία, επικρατούν η ανακούφιση από την ελάφρυνση των συμπτωμάτων και η ελπίδα για πλήρη ίαση. Από την άλλη, δεν λείπουν το άγχος και ο φόβος για τυχόν ανεπιθύμητες ενέργειες, αλλά και για την έκβαση του προτεινόμενου σχήματος. Τα ερωτήματα και οι απορίες επικεντρώνονται σε θέματα όπως:
- η αποτελεσματικότητα της φαρμακευτικής αγωγής για διάφορες διαταραχές,
- η ρύθμιση ή η αλλαγή φαρμακευτικής αγωγής χωρίς τη συνεργασία γιατρού,
- τα κριτήρια αποτελεσματικότητας μιας φαρμακευτικής αγωγής,
- οι τρόποι αντιμετώπισης σε περίπτωση που η φαρμακευτική αγωγή δεν οδηγεί στην προσδοκώμενη βελτίωση των συμπτωμάτων,
- η επικινδυνότητα της φαρμακευτική αγωγής.
Οι αντιδράσεις των ανθρώπων απέναντι στο ενδεχόμενο λήψης φαρμακευτικής αγωγής ποικίλλουν: κάποιοι το αντιλαμβάνονται ως ανάγκη, ενώ άλλοι ως εξαναγκασμό από τρίτους (π.χ. πίεση οικογενειακού περιβάλλοντος). Επίσης, υπάρχουν και οι περισσότερο δεκτικοί και ανοικτοί, αλλά και οι αναποφάσιστοι, ή και εντελώς αρνητικοί.
Στο πλαίσιο αυτό, πολύ συνηθισμένη είναι η απορία και ο προβληματισμός για το μέλλον. Αν, δηλαδή, το ξεκίνημα της φαρμακευτικής αγωγής είναι απόδειξη ότι από εδώ και στο εξής ένας άνθρωπος δεν θα μπορέσει να ζήσει χωρίς αυτή. Σε μία τέτοια περίπτωση επικρατούν πολύ αρνητικές σκέψεις για τον εαυτό (μη φυσιολογικός) και για το μέλλον («Δεν θα μπορέσω ποτέ να ζήσω χωρίς φάρμακα», «Αυτό είναι, λοιπόν, το μέλλον μου;»). Ως αποτέλεσμα, κάποιοι μπορεί να πάρουν την πρωτοβουλία να αλλάξουν ή να διακόψουν τη φαρμακευτική αγωγή τους, χωρίς τη συμβουλή γιατρού.
Σημαντικού βαθμού αναστάτωση προκαλεί, επίσης, το θέμα της αλλαγής της αρχικής φαρμακευτικής αγωγής, σε περίπτωση που είχε αρκετές ανεπιθύμητες ενέργειες ή δεν απέφερε το επιθυμητό αποτέλεσμα. Ένα τέτοιο ενδεχόμενο γίνεται αντιληπτό ως αποτυχία της πρώτης προσπάθειας, η οποία κατά κάποιον τρόπο προδικάζει τη μελλοντική πορεία του ατόμου. Συχνά, επικρατεί η αίσθηση ότι σταδιακά μετατρέπεται σε πειραματόζωο και ενδέχεται να χάσει την εμπιστοσύνη του στον ειδικό.
Τέλος, φαίνεται να υπάρχει μεγάλη ανάγκη αναζήτησης πληροφόρησης σχετικά με τη φαρμακευτική αγωγή για διάφορες παθολογικές καταστάσεις, όπως οι ψυχώσεις, οι διαταραχές προσωπικότητας κ.λπ., γεγονός που μπορεί να οφείλεται στη διστακτικότητα κάποιων ανθρώπων να θέσουν απευθείας ερωτήματα στους γιατρούς με τους οποίους έχουν άμεση συνεργασία.
Αντιπροσωπευτικά μηνύματα
Καλησπέρα. Έχω κόψει τα φάρμακα που μου έγραψε ο ψυχίατρός μου γιατί νιώθω πως έχω χάσει τον εαυτό μου, την ενεργητικότητά μου, την όρεξή μου, κοιμάμαι πολλές ώρες και νιώθω κουρασμένη και πεσμένη συνέχεια. Δεν είμαι όπως ήμουν. Με έχουν κάνει πολύ υποτονική και δεν θέλω να είμαι έτσι. Από την άλλη, έχω μία εβδομάδα που τα έχω κόψει και νιώθω χάλια. Είμαι σε υπερένταση και με κυριεύουν κακές σκέψεις και δεν είμαι καλά. Τα έχω κόψει κρυφά (υποτίθεται πως τα παίρνω, αλλά τα πετάω). Δεν είναι καλό αυτό, ε; Αν δεν τα ξαναρχίσω, θα πάθω τίποτα; Δεν θέλω να είμαι ούτε όπως όταν τα παίρνω ούτε όπως τώρα που δεν είμαι καλά. Ούτε έτσι, ούτε αλλιώς. Γιατί; Πάντα έτσι θα είμαι; Δεν μπορώ να είμαι έτσι για μία ζωή.
Το φάρμακο το παίρνω ενάμιση χρόνο. Η μαμά μου τα μετράει κάθε ημέρα για να δει αν τα παίρνω (για να τα μετράει, σημαίνει ότι πρέπει να τα παίρνω μάλλον;) από τότε που έγινε ό,τι έγινε και αναγκάστηκα να παίρνω φάρμακα (ήμουν χάλια, δεν ξέρω πώς συνήλθα). Δεν θα μπω σε λεπτομέρειες, αλλά σας λέω πως αναγκάστηκα να τα πάρω γιατί είχα μία τραυματική εμπειρία. Η μαμά μου και ο μπαμπάς μου έχουν πέσει πάνω μου και ασχολούνται πάντα με εμένα. Με έχουν κάνει να νιώθω άχρηστη, ανήμπορη, προβληματική, ή πάντα τρέχουν από πίσω μου λες και είμαι κανένα νήπιο. Δεν με αφήνουν να πάρω πρωτοβουλίες και να ζήσω τη φοιτητική ζωή μου όπως θέλω. Πάντα ανησυχούν, τηλεφωνούν και δεν με αφήνουν στην ησυχία μου (για το καλό μου, βέβαια), αλλά με πνίγουν όλα αυτά. Δεν μπορώ να είμαι άλλο έτσι και θεώρησα πως το καλύτερο που είχα να κάνω ήταν να κόψω τα φάρμακα, αλλά δεν νιώθω καλά. Γιατί; Μετά από τόσο καιρό, γιατί δεν νιώθω καλά; Πρέπει να τα ξαναρχίσω; Να πω την αλήθεια στους γονείς μου; Αν τα συνεχίσω και δεν πω τίποτα; Αν δεν τα συνεχίσω πειράζει; Τι λέτε να κάνω; Δεν είμαι καλά, γιατί; Μπορείτε να με βοηθήσετε; Σας ευχαριστώ.
Πριν δύο χρόνια είχα συμπτώματα κατάθλιψης και επισκέφτηκα ψυχίατρο που μου πρότεινε θεραπεία με φαρμακευτική αγωγή. Το ξεπέρασα, τα συμπτώματα υποχώρησαν και άρχισα να νιώθω καλύτερα. Την αγωγή την έπαιρνα για έναν χρόνο και τη σταμάτησα με τη συμβουλή του γιατρού μου. Μετά από έναν χρόνο χωρίς τα φάρμακα, δυστυχώς τώρα έχω πάλι τα ίδια συμπτώματα και όταν τον ξανασυμβουλεύτηκα μου πρότεινε μια αλλαγή στο αρχικό θεραπευτικό σχήμα. Αλλά, δυστυχώς, πέρασε ένας μήνας με μεταπτώσεις στη διάθεσή μου χωρίς να έχω νιώσει καλά, και τώρα μου πρότεινε αύξηση της αρχικής δόσης. Θα ήθελα να σας ρωτήσω πότε θα δω καλυτέρευση από την καινούργια αγωγή γιατί έχω απογοητευθεί. Και τελικά, θα χρειάζεται για μία ζωή να παίρνω αντικαταθλιπτικά;
Αντιμετωπίζω χρόνια προβλήματα άγχους και ψυχολογικών κρίσεων… Δεν μπορώ να αποχωριστώ τους δικούς μου… Όταν συμβαίνει αυτό με κυριεύουν άγχος, ανορεξία και κρίσεις πανικού. Αρχικά επιχείρησα να το αντιμετωπίσω μόνος χωρίς τη βοήθεια κανενός. ΜΑΤΑΙΑ!
Εν συνεχεία, επισκέφτηκα ειδικό ο οποίος μου χορήγησε φαρμακευτική αγωγή. Παράλληλα, έκανα χρήση κάνναβης η οποία με βοηθούσε ψυχολογικά, με αποτέλεσμα να φθάσω σε σημείο να μπορώ να πάω διακοπές μόνος μου και να περάσω τέλεια. Όταν μετά από περίπου 4-5 μήνες σταμάτησα τα φάρμακα επειδή δεν ένιωθα πλέον την ανάγκη να τα παίρνω, τα συμπτώματα άρχισαν να εμφανίζονται ξανά και σε μεγαλύτερο βαθμό. Έτσι, οδηγήθηκα ξανά στη φαρμακευτική αγωγή…, την οποία ξανασταμάτησα γιατί άρχισα να σκέφτομαι τις σεξουαλικές παρενέργειες που είχε. Βλέποντας πως δεν μπορώ να το αντιμετωπίσω χωρίς φάρμακα επισκέφτηκα και πάλι ειδικό, ο οποίος μου χορήγησε και πάλι την ίδια αγωγή ενώ μου πρότεινε παράλληλα ψυχοθεραπεία. Δεν μπορώ να πω πως άλλαξε κάτι… το πρόβλημα παρέμενε έστω και σε μικρότερο βαθμό.
Τον τελευταίο καιρό (έχοντας ξαναρχίσει τα φάρμακα) ηρεμώ και κοιμάμαι μόνο με αγχολυτικό (ένα την ημέρα όχι κάθε ημέρα) χωρίς όμως συνταγή γιατρού!
Καλησπέρα σας και ευχαριστώ εκ των προτέρων. Παίρνω χρόνια φαρμακευτική αγωγή και αποφάσισα να τη διακόψω πριν 1,5 με 2 μήνες. Πάσχω από κατάθλιψη και κρίσεις πανικού. Εδώ και δύο εβδομάδες είμαι καθηλωμένη στο κρεβάτι, δεν μπορώ να σταθώ από τις ζαλάδες, νιώθω να βγαίνω έξω από το σώμα μου μόλις περπατάω και έχω απίστευτη αστάθεια. Δεν νομίζω να ’ναι παθολογικό, το ’χω ψάξει. Είναι όμως μαρτυρικό… Μήπως είναι επειδή διέκοψα τα φάρμακα; Να κάνω μία αξονική γιατί έχω και έντονους πονοκεφάλους; Είμαι σε απόγνωση! Δεν θέλω να πάρω πάλι φάρμακα, κουράστηκα τόσα χρόνια… Τι με συμβουλεύετε; Χίλια ευχαριστώ για τον χρόνο σας.
Αγαπητέ ειδικέ, θα σας ήμουν πολύ ευγνώμων αν μπορούσατε να μου απαντήσετε συγκεκριμένα στην εξής ερώτηση: Αν κάποιο άτομο πάσχει από διαταραχή προσωπικότητας και παρουσιάζει άγχος ή κατάθλιψη μπορεί να βοηθηθεί από τα φάρμακα; Έχω πάρει αρκετά αντικαταθλιπτικά με μέτρια ή καθόλου αποτελέσματα. Ευχαριστώ πολύ.
Συνήθεις ερωτήσεις και απαντήσεις
Πώς μπορώ να ξέρω ότι τα φάρμακα που παίρνω είναι τα κατάλληλα;
Από τη στιγμή που λαμβάνετε τη συγκεκριμένη φαρμακευτική αγωγή υπό καθοδήγηση ψυχιάτρου δεν υπάρχει κανένας λόγος να ανησυχείτε. Αν νιώθετε ότι η φαρμακευτική αγωγή που λαμβάνετε δεν σας καλύπτει στον βαθμό που θα θέλατε, ο κατάλληλος να το συζητήσετε είναι μόνο ο ψυχίατρος που σας παρακολουθεί, ο οποίος σας γνωρίζει προσωπικά, σας έχει διαγνώσει και είναι σε θέση να προσαρμόσει ή να αλλάξει το φαρμακευτικό σχήμα που έχει προτείνει. Αν δεν θέλετε ή δεν μπορείτε να συνεργαστείτε μαζί του, μπορείτε πάντα να απευθυνθείτε σε έναν άλλο ψυχίατρο.
Μπορώ να αλλάζω τη λήψη της φαρμακευτικής αγωγής μόνος μου;
Καλύτερο θα ήταν να απευθύνεστε στον γιατρό που σας χορήγησε τη συγκεκριμένη φαρμακευτική αγωγή. Εξηγήστε του τους λόγους που σας κάνουν να θέλετε να αλλάξετε τη λήψη των φαρμάκων και ζητήστε του να σας εξηγήσει το σκεπτικό βάσει του οποίου σας έδωσε την οδηγία να τα παίρνετε, π.χ. το πρωί, σε αυτή τη δόση κ.λπ. Γενικώς, θα πρέπει να γνωρίζετε ότι έχετε δικαίωμα να πληροφορηθείτε τη συλλογιστική κάθε παρέμβασης του γιατρού σας, αλλά και ότι τον διευκολύνετε να σας βοηθήσει όταν του εκθέτετε τις εμπειρίες που είχατε ακολουθώντας τις οδηγίες που σας έδωσε.
Μπορεί η χρήση ψυχοδραστικών φαρμάκων χωρίς ιατρική παρακολούθηση να είναι επικίνδυνη;
Ορισμένες κατηγορίες ψυχοδραστικών φαρμάκων, όπως τα ηρεμιστικά, μπορεί να προκαλέσουν σωματική εξάρτηση, ενώ σε πολλές περιπτώσεις μπορεί να αναπτυχθεί ψυχολογική εξάρτηση στη φαρμακευτική αγωγή. Ωστόσο, τα ψυχοδραστικά φάρμακα είναι απολύτως ασφαλή όταν λαμβάνονται υπό την παρακολούθηση ψυχιάτρου, ο οποίος πληροφορεί για πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες και ρυθμίζει κατάλληλα τη δόση, τόσο κατά την έναρξη όσο και κατά τη λήξη της θεραπείας, ώστε η διακοπή του φαρμάκου να γίνει χωρίς επιπτώσεις. Θα πρέπει να γνωρίζετε ότι όταν τα φάρμακα λαμβάνονται χωρίς ιατρική παρακολούθηση και κυρίως χωρίς πρόγραμμα, τότε η δράση τους μπορεί να μην επαρκεί και να μην έχει κανένα θεραπευτικό αποτέλεσμα. Σε περίπτωση λανθασμένης χρήσης, καλό είναι ο ενδιαφερόμενος να απευθυνθεί σε έναν ψυχίατρο που θα αξιολογήσει την παρούσα κατάστασή του και θα τον καθοδηγήσει στη διακοπή τους, την αντικατάστασή τους ή στον σωστό τρόπο χρήσης τους.
Τι πρέπει να κάνω αν τα αντικαταθλιπτικά φάρμακα που παίρνω δεν με καλύπτουν;
Συνήθως για να εμφανιστεί η θεραπευτική δράση των περισσότερων αντικαταθλιπτικών φαρμάκων απαιτείται ένα διάστημα 4-5 εβδομάδων. Αν σε αυτό το διάστημα δεν έχετε δει κάποια αλλαγή, είναι λογικό να υποθέσετε ότι η φαρμακευτική αγωγή που σας προτάθηκε δεν σας καλύπτει. Αυτό δεν είναι κάτι που θα πρέπει να σας ανησυχεί, ούτε σημαίνει ότι ο γιατρός σας δεν είναι καλός. Σε κάθε οικογένεια φαρμάκων, όπως τα αντικαταθλιπτικά, υπάρχουν διάφορα παρόμοια φάρμακα που άλλα ταιριάζουν περισσότερο και άλλα λιγότερο σε συγκεκριμένους ανθρώπους. Αυτό που κάνουν οι περισσότεροι γιατροί είναι να χορηγήσουν πρώτα κάποιο που θεωρούν ότι θα βοηθήσει περισσότερο τον ασθενή τους και μετά να περιμένουν να δουν την εξέλιξη του προβλήματος. Αν η αποτελεσματικότητα του φαρμάκου δεν είναι καλή για το συγκεκριμένο άτομο, το αντικαθιστούν με ένα παρόμοιο μέχρι να βρουν αυτό που του ταιριάζει καλύτερα.
Η χρήση των αντιψυχωσικών φαρμάκων είναι ασφαλής;
Θα πρέπει να γνωρίζετε ότι η χρήση των αντιψυχωσικών φαρμάκων είναι ασφαλής μόνο όταν γίνεται σύμφωνα με τις οδηγίες και υπό την επίβλεψη ψυχιάτρου, ο οποίος θα σας πληροφορήσει για πιθανές ανεπιθύμητες παρενέργειες και για τον τρόπο αντιμετώπισής τους.
Αντιμετωπίζονται οι διαταραχές προσωπικότητας με φαρμακευτική αγωγή;
Η φαρμακευτική αγωγή είναι αποτελεσματική στην αντιμετώπιση οξέων προβλημάτων που συνυπάρχουν με τις διαταραχές προσωπικότητας, όπως η κατάθλιψη ή κάποια αγχώδης διαταραχή, παρότι δεν είναι αποτελεσματική για την αντιμετώπιση των ίδιων των διαταραχών προσωπικότητας. Ακόμη, όμως, και στην πρώτη περίπτωση, η φαρμακευτική αγωγή μπορεί να έχει μέτρια αποτελέσματα και αυτό ίσως να οφείλεται στο ότι μπορεί να μην υπάρχει πλέον, π.χ., κατάθλιψη, αλλά μία δυσθυμική διάθεση, η οποία να πηγάζει από τη διαταραχή προσωπικότητας. Η ενδεδειγμένη αντιμετώπιση των διαταραχών προσωπικότητας είναι η ψυχοθεραπεία και πολλές φορές προβλήματα που συνυπάρχουν ή πηγάζουν από αυτή δεν είναι δυνατόν να αντιμετωπιστούν, αν δεν αντιμετωπίζονται παράλληλα και τα θέματα που σχετίζονται με την ίδια τη διαταραχή προσωπικότητας.
