Σύμφωνα με τις οδηγίες του Εθνικού Οργανισμού Δημόσιας Υγείας για το νέο κορωνοϊό SARS–CoV-2, πρέπει να αποφεύγεται η επαφή χεριών με τα μάτια, τη μύτη και το στόμα για τη μείωση του κινδύνου μόλυνσης. Ωστόσο για πολλούς από εμάς η επαφή των χεριών με το πρόσωπο γίνεται ασυναίσθητα.

Αν μπορείτε να αναγνωρίσετε τις καταστάσεις στις οποίες συνηθίζετε να αγγίζετε το πρόσωπο μας (π.χ. όταν βλέπετε τηλεόραση) μπορείτε να επηρεάσετε την εμφάνιση της συμπεριφοράς προσθέτοντας απλώς μια οπτική υπενθύμιση στο περιβάλλον σας (π.χ. ένα αυτοκόλλητο πάνω στην τηλεόραση που γράφει ΣΤΟΠ). Αντίστροφα, μπορείτε να αναζητήσετε τις συνθήκες εκείνες που πολύ σπάνια φέρνετε τα χέρια στο πρόσωπό σας. Για παράδειγμα, πολλές γυναίκες έχουν συνηθίσει να μην αγγίζουν το πρόσωπό τους όταν είναι βαμμένες.

Όμως είναι γεγονός ότι συχνά μια αυτοματοποιημένη αλυσίδα συμπεριφορών διαλάθει εντελώς της προσοχής μας και προαπαιτείται εκπαίδευση στην επίγνωση προκειμένου να μπορέσουμε να αλλάξουμε μια συμπεριφορά.

Στο πλαίσιο της αντιμετώπισης ψυχικών διαταραχών όπως η τριχοτιλλομανία έχουν προταθεί τεχνικές για να γνωρίζει το άτομο πού βρίσκονται τα χέρια του στο χώρο. Για παράδειγμα προτείνεται η εφαρμογή στα χέρια καλλυντικών με έντονο άρωμα (κρέμες, σαπούνια, αρώματα κλπ.) ώστε να υπάρχει μια οσφρητική υπενθύμιση του πότε τα χέρια περνούν πάνω από το ύψος των ώμων. Κατά τον ίδιο τρόπο μπορούν να χρησιμοποιηθούν κοσμήματα που κουδουνίζουν, ώστε ο ήχος να ειδοποιεί ότι τα χέρια βρίσκονται κοντά στο κεφάλι.

Ωστόσο αν, παρότι η κίνηση των χεριών σας γίνει αντιληπτή μέσω της μυρωδιάς ή του ήχου, διαπιστώνετε ότι συνεχίζετε να έχετε έντονη παρόρμηση να ακουμπήσετε το πρόσωπό σας, μπορείτε να δοκιμάσετε να προβείτε σε ανταγωνιστικές συμπεριφορές, δηλαδή συμπεριφορές ασύμβατες με το άγγιγμα του προσώπου. Για παράδειγμα μπορείτε να κατεβάσετε τα χέρια σας και να τα σφίξετε σε γροθιές, να τα διπλώσετε, να τα βάλετε στις τσέπες σας ή να καθίσετε επάνω τους. Επίσης μπορείτε να πιέσετε ή να παίξετε με αντικείμενα όπως το τιμόνι του αυτοκινήτου σας, κοσμήματα, ένα κομπολόι, ένα στυλό ή ένα stress ball. Δύο με τρία λεπτά είναι συνήθως αρκετά για να μειωθεί η επιθυμία να αγγίξετε το πρόσωπό σας, αλλά μπορείτε να συνεχίσετε μέχρι να έχετε τη δυνατότητα να πλύνετε τα χέρια σας.

Δεν είναι όλες οι ανταγωνιστικές συμπεριφορές εξίσου αποτελεσματικές για όλους και θα πρέπει να πειραματιστείτε μέχρι να βρείτε τι δουλεύει για εσάς. Επίσης, θα πρέπει να γνωρίζετε ότι σκοπός δεν είναι ο απόλυτος έλεγχος της συμπεριφοράς σας αλλά η κατά το δυνατόν μείωση των επικίνδυνων για την υγεία σας πράξεων. Κανένας άνθρωπος δεν μπορεί να προφυλαχθεί απόλυτα. Μην απογοητεύεστε και μην παραιτείστε αν δεν τα καταφέρνετε τέλεια και συνεχίστε να προσπαθείτε να προφυλάξετε τον εαυτό σας και τα αγαπημένα σας πρόσωπα.

Γιώργος Ευσταθίου, MSc, PhD
Ινστιτούτο Έρευνας & Θεραπείας της Συμπεριφοράς